हे भलते अवघडं असते……

नुकताच सलील कुलकर्णी- संदीप खरेंना भेटायचा योग आला.

खरं तर या दोघांची अप्रत्यक्ष ओळख तशी खूप जुनी…… सलीलला मागे लिहीलेल्या एका मेलमधे मी लिहीले होते की तुमच्या ’दिवस असे की’ ते ’दमलेल्या बाबाच्या कहाणी’ पर्यंतच्या प्रवासातले आम्ही सगळे अदृष्य सहप्रवासी आहोत….. एक अत्यंत सुरेल सुखद प्रवास करायचे तुम्ही ठरवलेत… त्या वाटेवर निघालात आणि त्याच वाटेवर नकळत आम्हीही चालायला लागलो…… त्याच आनंदयात्रेचे आम्ही वाटसरू झालो!!!!! या मेलला सलीलचे उत्तर आले आणि आमच्या घरात सगळेच भलते खुश झाले…… त्या मेलमुळे सगळ्यात जास्त आनंद झाला होता तो ईशानला…..सलील-संदीपचा तो मोठा भक्त!!! त्याच्या बरोबरच गौरीही ’आताशा मी फक्त लकाने दिवसाचे भलते’ वगैरे काही काही गात असते……. ईशान गौरीला भेटायला मी मस्कतला येतोय असे सलीलने लिहील्यावर एरवीचा ’सलील कुलकर्णी’ आता त्यांचा ’सलील काका’ झाला होता…… खरं तर त्यांचा कार्यक्रम ठरलेला आहे आणि ते त्यासाठी येताहेत असे उगाच काही सांगून आम्ही मुलांच्या आनंदावर विरजण पाडणार नव्हतो आणि सलीलचे मेल पाहून आम्हालाही आनंद झालाच होता!!!!!’अग्गोबाई- ढग्गोबाई’, ’मी पप्पाचा ढापून फोन’ म्हणणारा काका कधी येणार हा प्रश्न आता दिवसाला एकदा येत होता!!!! जशी मुलं वाट पहात होती तशीच आम्ही मोठेही……

   कितीक हळवे कितीक सुंदर

किती शहाणे आपूले अंतर

    त्याच जागी त्या येऊन जाशी

माझ्यासाठी माझ्या नंतर

ऐकले की नकळत आम्हीही एकमेकांकडे बघतोच की!! संदीपच्या शब्दांची हीच खरी जादू आहे की ते अगदी आपले वाटतात…… आपल्याच मनाच्या कुठल्या तरी भावनेला तो न्याय देत असतो…… जे काही अगदी मनातले सांगायचे असते पण नेमके शब्द सुचत नसतात तिथे संदीपला गाठावे…… प्रत्येक प्रश्नाचे त्याने सुंदर शब्दात गुंफून उत्तर दिलेले असते, अगदी समर्पक, विलक्षण सौंदर्य असलेल्या उपमा तो ज्या सहजतेने देतो की ऐकत रहावे!!!!  गाण्याच्या जश्या जागा असतात, लय असते, तान असते तशीच त्याच्या काव्यातही अश्या काही सुंदर नक्षीकाम केलेल्या जागा असतात की अरसिक माणसानेही ’व्वाह!!!!’ म्हणावे!!!! आपल्याला आपलीच ओळख नव्याने पटत जाते…. सोप्या शब्दात तो ’आयूष्यावर काही बोलत’ जातो आणि एरवी अवघड वाटणारे प्रश्न आपल्याला सुटत जातात :)

प्रश्न मला जो पडला नाही

त्याचेही तुज सुचते उत्तर…..

या मग केवळ ओळी रहात नाहीत.

’मेघ नसता वीज नसता” असो की ’लव लेटर’ असो संदीप आपल्या मनाचा ठाव घेत असतो……. पावसाचे गाणे तो गातो आणि त्याच्या रसिक मनाचे आपल्याला दर्शन होत जाते. ’आयूष्यावर बोलू काही’ हा कार्यक्रम यापुर्वी पाहिला होता तो टिव्ही वर, पण यावेळेस तो अनुभवायचा होता प्रत्यक्ष.

भर पहाटे मी फुलांनी

दृष्ट काढून टाकली

पाहती स्वप्नी तुला जे

भय तयांचे वाटले…….

ह्या प्रचंड आवडलेल्या ओळी खुद्द संदीप गाताना ऐकायच्या होत्या!!!

कधीतरी आपल्याला अचानक साक्षात्कार होतो की आजकाल आपण फार काही कंस्ट्रक्टिव्ह करत नाहीये, उगाच उदास रिकामे वाटते. आणि सलील- संदीप गातात …

व्याप नको मज कुठलाही अन ताप नको आहे

उत्तर कुठले मुळात मजला प्रश्न नको आहे

या प्रश्नांशी अवघ्या परवा करार मी केला

मी न छळावे त्याना त्यांनी छळू नये मजला……….

आताशा मी फक्त रकाने दिवसाचे भरतो……. किती सोपे, सहज रोजच्या वापरातले शब्द पण केव्हढा अर्थ त्या कवितेत!!!

कार्यक्रमाच्या आदल्या दिवशी मंडळाच्या काही कुटुंबांना सलील-संदीपला भेटायला मिळणार होते…… डिनर त्यांच्याबरोबर… कोण सोडतय ही सुवर्णसंधी :) …… मनात मात्र विचार होते आपण बोलू शकू का व्यवस्थित, ते बोलतील का आपल्याशी???? आपल्याला सलीलचे लोकसत्तामधले जे लेख आवडतात त्यांची नावं ऐन वेळेवर विसरायला तर नाही ना होणार :) …… उगाच टेन्शन मला आपले!!!

ठरल्या प्रमाणे ते दोघे आले….. सगळ्यांना भेटल्यानंतर काही वेळातच जाणवलं की हे वातावरण अजिबात औपचारिक नाहीये!!! इथे मनमोकळं बोलता येतेय आपल्याला…… पटकन सलीलला सांगून टाकले की त्याने लिहीलेले लेख मी फक्त वाचतच नाही तर नवऱ्याला वाचूनही दाखवते!!! त्याबद्दलचे मत मी कळवते ह्याची त्याला आठवण आहे हे पाहून पटकन आपली कॉलर ताठ करून घेतली :) . मुलंही खुश होती कारण एकतर सलील-संदीप काकांनी त्यांना जवळ बसवून फोटो काढले होते आणि मनाजोगत्या गप्पा मारल्या होत्या.  ईशानच्या डायरीतली दोघांची सही पहाणे हा तर सध्या त्याचा आवडता छंद झालाय!!! गौरीने सहीसाठी डायरी पुढे केल्यावर मात्र संदीपकाकाने तिला अट घातली की ती जर एक गोड पापा देणार असेल तर तो सही करेल……. एकूणातच एक सुंदर अनुभव आम्हाला मिळाला होता!!!! एक असा अनुभव की जो येणारे अनेक दिवस मन प्रसन्न करत राहील.

आजवर कलाकार म्हणुन हे दोघे आम्हा रसिकांना आवडत होते पण एक माणूस म्हणूनही ते आमच्या मनात जागा करून गेले. त्यांच्या संवेदनशील मनाचे प्रतिबिंब त्यांच्या अनेक गाण्यांतून दिसतेच…. पण त्यातही ’दुर देशी गेला बाबा’ आणि ’दमलेल्या बाबाची कहाणी’ हे तर कळस आहेत!!!!! संदीप चे शब्द आणि सलीलचे संगीत आणि आवाज आणि काय हवे :) !!!!!

जपत किनारा शीड सोडणे -नामंजूर

अन वाऱ्याची वाट पहाणे- नामंजूर

मी ठरवावी दिशा वाहत्या पाण्याची

येइल त्या लाटेवर झुलणे -नामंजूर

किती जणांना प्रेरणा दिली असेल या गाण्याने!!! :)  ‘मी हजार चिंतांनी हे डोके खाजवतो’ असो की ’खरा खुरा नास्तिक’ असो आपल्याला कुठेतरी नक्कीच भेटलेली असतात ही माणसं… फक्त त्यांच्या ईतक्या नेटक्या काव्यमय व्याख्या या जोडगोळीने केल्यात की बस आता कोणी यापुढे यावर काही बोलुच नये!!!  ’नसतेस घरी तू जेव्हा’ ऐकून मला वाटतयं काही घरातले वाद तरी नक्कीच मिटले असते :) (ईन्क्लुडिंग आमचे घर ;) )

संदीपप्रमाणेच सलीलही पट्टीचा लेखक आहे हे लोकसत्तामधल्या त्याच्या लेखांतून जाणवते. चतुरंग पुरवणीतले ’म्युझिकली युवर्स’ हे सदर अतिशय सुंदर असते. ’अर्पणपत्रिका’ , ’दमलेल्या बाबाची कहाणी’ ,’ कंटाळ्याचा देखील आता कंटाळा येतो’ ते ’नातलग’ आणि ’मी म्हणालो बरं’ असो….. संवेदनशील मनाला माध्यमाचा अडथळा येत नाही हे त्याने सप्रमाण सिद्ध केले आहे…… :) ’सारेगमप’ चा परिक्षक म्हणून जेव्हा तो सामोरा आला तेव्हा स्वयंपाकघरातले एक से एक दाखले देउन त्याने सुगरणींना तोंडात बोटे घालायला लावली होती!!!!!

मस्कतला झालेला कार्यक्रमही असाच मस्त रंगला…. तीन तास केव्हा गेले खरच कळले नाही!!! यातली किती तरी गाणी कित्येकदा ऐकलेली. ’आयूष्यावर बोलू काही’ चे निवेदनही पुर्वी ऐकलेले काहीसे…. पण नाविन्य राखून तो कार्यक्रम अतिशय रंजक करण्यात या दोघांना सहज यश मिळालेले होते!!!! पुढच्या वेळेला येऊ तेव्हा सहा तासाचा कार्यक्रम करू असे सलील-संदीप म्हणाले तेव्हा ही सुरेल मैफल आपल्याला पुन्हा अनुभवायला मिळणार याचा सगळ्यांनाच आनंद झाला होता!!!!!

मराठी साहित्य मुळातच अतिशय श्रीमंत आहे त्यात या दोघांसारखे सातत्याने उत्कृष्ट योगदान करणारे कवी-संगीतकार पाहिले की मराठी पाऊल नक्की पुढे पडतेय याची खात्री पटते!!!

या दोघांची मी मोठी चाहती आहे हे तर एव्हाना तुम्हाला समजले असेल ;) पण त्यांच्या संपुर्ण काव्यमय प्रवासाला एका लेखात बांधण्याची क्षमता माझ्या प्रतिभेत नाही याची मला पुरेपुर जाणिव आहे……. म्हणून लेखाचे नावच दिलेय ’हे भलते अवघड असते!!!!! ’ :)

संदीप-सलील तुम्हा दोघांना अनेक अनेक शुभेच्छा आणि मनापासून सलाम!!!  गेले अनेक वर्ष तुम्ही आम्हाला नव्या नव्या गाण्यांची ओळख करून देत आहात , यापुढेही द्याल….. आम्ही अदृष्य असलो तरी सहप्रवासी आहोत हे निश्चित :)

घासफूस…..

 माझ्यासारख्या शुद्ध शाकाहारी :) (अभिमानाने.. ) असणाऱ्या माणसाच्या खादाडीचे आणि काय वेगळे नाव असणार …. खरे तर या नावामागे मोठा ईतिहासही आहे…कळेलच…पोस्ट संपत असताना ’घासफूस’ हेच नाव का तेही कळेल :)

साधारण ८ दिवसापुर्वी रोहणाला सांगितले होते की खादाडी पोस्ट ’सहजच’ पर आ रही है!!! पण जातीचा खादाड व्यक्ती किंवा खादाड जातीचा व्यक्ती खादाडीवरचा विचारही थोडक्यात कसा करेल…….  तेव्हा या पोस्टचा (जी की एका भागात आवरायची नाही माझ्याच्याने… हो मी आहे बऱ्यापैकी खादाड…. :D ) विचारच करतेय गेले काही दिवस !!!!

मला आणि माझ्या मामाला आमची आजी नेहेमी रागावते…… ’अन्न समोर दिसले की लागली यांना भूक!!! ’ ही तिची आमच्याबाबत कायम तक्रार!!! स्वयंपाकघरात चक्कर मारली की समोर दिसतात तिने करून ठेवलेल्या लोणच्याच्या बरण्या….. लालबुंद रंग आणि त्यावर तेलाचा मस्त तवंग…. भूक न लागते तर जाते कुठे , मग आम्ही दोघे ईमाने ईतबारे दोन ताटं घेतो आणि फन्ना उडवतो!!! यात आमचा काहिही दोष नाही (आमच्यामते!!!)….. एक मात्र खरे की उगाचच म्हणजे भूक अगदी लागलेली नसतानाही केवळ मोहापायी आम्ही खाऊ शकतो :)

माझे लग्न होण्यापुर्वी आजीने मला दहावेळा बजावले होते, आता सासरी जायचेय तेव्हा एका बैठकीत जेवायची सवय लावून घे!! उगा आपले दर दोन तासाने हातात ताट….. दरवेळेस चिमणीसारखे  उष्टावायचे की लगेच पुन्हा ’मला भूक लागली’ म्हणायचे :) ई. ई. ….. आता हेच सगळे माझा नवरा मला म्हणत असतो!!!

लहानपणापासूनची खादाडी आठवायची म्हटली तर आईच्या हातचे अनेक पदार्थ हीच सुरूवात होते!!

पण या पदार्थांबरोबर मला आठवते ते ’पिंटी’चे घर…. आमच्या कॉलनीतल्या सगळ्या बंगल्यांसमोर असणारे हे लहानसे कौलारू घर!! त्यातली धाकटी लता (तिचे खरे नाव मला आमच्या दहावीत समजले :) ) माझी मैत्रीण!!! तिच्या घरी किती वेळा जेवले असेन मी हिशोब नाहीये… काकू कायम त्यांच्या तिनही मुलांच्या ताटाशेजारी माझे ताट घ्यायच्या….. जेवण व्हायचे पण आमचा खरा ईंटरेष्ट होता घराबाहेर….. त्यांच्या घराच्या अंगणात असलेल्या चिंचेच्या झाडाचा कोवळा पाला खाणे ही खरी पोटभरी होती…… तो पालाही हिरवा नव्हे पोपटी रंगाचा , आहाहा!!! बरं हायजिन वगैरे विचार मनालाही शिवायचे नाहीत…. पाला धुवून खाणे म्हणजे त्याची चव घालवणे सरळसरळ….त्यामुळे तो तसाच कोंबला जायचा!!! वर जमिनीत रोवलेल्या ’रांजणातले’ थंडगार पाणी….. मला पिंटीचे बाबा ’बकरी’ म्हणायचे :) … मला मात्र ते ऐकू यायचे नाही कारण मी तो आंबटगोड पाला खाण्यात मग्न!!!! 

अर्थात बकरी हे माझे नाव माझ्या बाबांनीही ठेवलेले होते ,(सतत बडबड म्हणजे बॅ बॅ करणे हे त्याचे कारण असावे )…. पण त्यांच्याबरोबर भाजीबाजारात जाण्याचा माझा मात्र कायम हट्ट असायचा!!! सगळीकडे वेगवेगळ्या रंगांच्या भाज्यांच्या पाट्या घेऊन बसलेले शेतकरी आणि बाजारातला तो कोलाहल…सगळ्या भाज्यांचा, फळांचा संमिश्र वास….. भाजीबाजार हे प्रकरण मला सोनाराच्या दुकानापेक्षा किंवा साड्यांच्या दुकानापेक्षा जास्त आवडते!!! सगळा कसा जिवंत मामला असतो इथे!!!

चिंचेचा पाला जसा खायला आवडायचा (आता आवडतो की नाही हा खरचं एक प्रश्न आहे….. किती लहानसहान गोष्टी मागे रहातात नाही मोठे होताना….अचानक एक दिवस मागे वळून पहावे तर वळणावळणावर किती जागा सापडतील जिथे आपण आयुष्याच्या विविध टप्प्यांवर आनंदाने क्षणभर रेगांळलेलो असतो……) तसेच आणि एक आवडता प्रकार म्हणजे ’गुलमोहोराचे फुल’…….

हे देखील चवीला आंबटगोड…..लाल केशरी पाकळ्यातल्या ज्या पाकळीवर पांढरे नक्षीकाम तो राजा बाकिच्या राणी पाकळ्या…… हे एक माझे अत्यंत आवडते झाडं!!! विलक्षण सौदर्य आहे या झाडात….. हिरवेगार झाड त्यावर तलवारीसारख्या शेंगा आणि कहर म्हणजे लालभडक केशरी फुलांचे मुकुट….. अजुन काय हवे!!! असेच आणि एक आवडते झाडं म्हणजे पळसाचे ….. तेदेखील म्हणजे एकदम दिल के करीब बिरीब…. हं पण त्याचे काही पानं फुलं कधी मी खाल्लेले नाही बरं…नाहितर म्हणाल या बकरीने ते ही चाखलेय का!! नाय बा!!!

आजच्या पोस्टमधे मी किचनमधे शिरणारच नाहीये…. ती लामण नंतर लावते…. आज मुक्तपणे भटकायचेय मला माझ्या बालपणात…. त्याच नाना उचापती पुन्हा आठवायच्या आहेत नव्याने!!!!! तेच क्षण पुन्हा जगायचेच स्वत:साठी….. (तेव्हा तुम्ही न घाबरता हे चऱ्हाट वाचायला हरकत नाही :) )……

शाळेच्या मधल्या सुट्टीत मला रोज २० पैसे मिळायचे , नंतर ते ५० पैसे झाले…पण पुरायचा तो खिसामनी!!!  डबा कसाबसा कोंबला की आम्ही धूम पळायचो ते चिंचोके विकणाऱ्या मावश्यांकडे !!!! भाजलेले चिंचोके, आणि उकडलेले चिंचोके …… आई गं !!! आठवणी तरी किती आहेत या!! मधल्या सुट्टीतल्या चिंचोक्यांचा स्टॉक  उरलेल्या तासांना संपायचा…काय कला होती ती…. सरांचे लक्ष आपल्याकडे आहे समजले की अजिबात तोंड हलवायचे नाही आणि पाठ वळली की खाऊ गट्टम!!! शाळा सुटल्यावर घरी जाताना पुन्हा चिंचोके घ्यायचे स्पेशल आईसाठी!!!!  चिंचोके विकणाऱ्या मावशी हे प्रस्थ होते….. नववारी पातळातले भारदस्त व्यक्तीमत्व छप्पर असलेल्या हातगाडीवर मांडी घालून बसलेले असायचे…. (आताही असेल… आता त्या मावशीची सुन किंवा लेक असेल..पहायला हवे एकदा!!!)……

 चिंचेचे झाड हे बहूगूणी आहे हे माझे मत आहे….. मस्तपैकी गाभूळलेल्या चिंचा, दोन्ही प्रकारच्या म्हणजे पोपटी गर असलेल्या किंवा लाल गर असलेल्या !!!!चिंचेबरोबर तिखट आणि मिठाचे मिश्रण या मावश्या द्यायच्या ते प्रमाण सुगरणींनाही साधत नाही… खारट तरी होईल नाहितर तिखट तरी!!!  ;) तेच सत्य आवळ्याबाबत… पण आवळे कोणते तर ते पण झाडावरचे… ताजे ताजे!!!!!

याच खादाडी सत्रात (म्हणजे डायरेक्ट फ़्रॉम झाडं, विदाऊट प्रोसेसिंग…… तोडो…खाओ…..) पुढचा प्रकार म्हणजे फुलं खाणे….

यात फुलांचा राजा गुलाबाच्या फुलाच्या पाकळ्या…. ’गुलकंद’ वगैरे होईपर्यंत इथे धीर कोणाला!!!!!! आणि एक म्हणजे झेंडूचे फुलं…. याच्या सगळ्या पाकळ्या उपटून त्या झाडात टाकायच्या (तेव्हढचं झाडाला खतं…आणि आपल्याला पुण्य!!!) आणि मग त्यातलं खोबरं खायचं!!!!!

परिक्षेला जाताना तुळशीचं पानं खायचं… परिक्षाच का आणि मी एरवीही बरेचदा तुळशीला शरण जायचे!!!!!! ’गुढीपाडव्या’ला कडूनिंब आणि गुळाचा जो छोटासा लाडु मिळायचा तो देखील मी आवडीने खायचे!!!!!! भाज्यांमधेही पालेभाज्या म्हणजे फ्येव्हऱ्येट……त्याबरोबरच नुसता परतलेला मुळ्याचा पाला, फ्लॉवरचा पाला हे पण चालते!!!!!!! :) ही डाएट पोस्ट होत चाललीये हळूहळू…….

याच उचापतींमधे एकदा मी आणि माझ्या मामेभावाने कण्हेरीच्या पानामधे

खायचे गंध मिसळून तो ’विडा’ खाल्ला होता, दादाने तर खाण्याचे नाटक केले पण आम्ही तो गिळंकृत केला….. आणि मग जे आजारपण काढले ते ८ दिवस दवाखान्यात राहून संपवले!!!!  :(

त्याच्या भरपायीसाठी आम्ही खुपशे बदाम फोडून त्यातला गर खाल्ला आणि शेजाऱ्यांच्या झाडाचे काजुगर (चोरून) खाल्ले…….

थोडक्यात काय (मोठ्ठी पोस्ट लिहायची आणि शेवटी ’थोडक्यात” असे लिहायचे…हेहे) तर माझे लहानपणचे खेळ हे झाडावर चढणे, गवतात फिरत फुलपाखरं पकडणे हे असल्यामुळे ’घासफुस’ या प्रकाराशी सख्य असायचेच!!!!

तसेही रोपटी असो, गवत असो की मोठे वृक्ष असो…. झाडाझाडाच्या बुंध्यात, पानांच्या आकारात, विविध रंगात, फुलांत (आणि चवीत) ईतके वैविध्य असते की नतमस्तक व्हावे!!!! मी तासनतास झाडांचे सौंदर्य पहात बसू शकते….. निसर्गाची ही मनसोक्त उधळण मानवनिर्मीत ईतर कोणत्याही मनोरंजनाच्या साधनापेक्षा जास्त मनमोहक आणि खिळवून ठेवणारी……..

पानं, फुलं, फळं, बिया सगळ्या प्रकाराचे खाद्य आहे :D……….आजची पोस्ट ही पालापाचोळ्याची उद्या फळांवर हल्ला!!!!!  :)

(फोटो जालावरून साभार!!!!)