रिमिक्स कापुसकोंड्या…

लहान मुलांसाठी गोष्टी सांगणे ऐकणे किती महत्त्वाचे असते नाही…. माझ्या पिढीतल्या लहानपणी आजी-आजोबा, आई-बाबा गोष्टी सांगायचे… गोष्टीची पुस्तकं वगैरे होती….

लहानपणी आमचे आजोबा जेव्हा १०-१२ गोष्टी सांगून झाल्यावर पुढची गोष्ट सांगायला कंटाळायचे तेव्हा ते ’कापुसकोंड्याची गोष्ट ’ सांगायला घ्यायचे…. :) त्यालाही आम्ही बधलो नाही की ’एक किनई धान्याचे गोदाम असते, त्याची एकदा खिडकी उघडी राहिली… मग काय झालं एक चिमणी आली दाणा खाऊन गेली, दुसरी चिमणी आली दाणा खाऊन गेली, तिसरी चिमणी आली दाणा खाऊन गेली, …….’ ही न संपणारी कथा यायची :)  ना गोदामातले धान्य संपायचे ना येणाऱ्या चिमण्या…. एक आहे मात्र ईतर अनेक गोष्टींबरोबर या दोन्ही गोष्टीही आवडतातच!!!

आजकाल  मुलांसाठी अनेक कॅसेट्स, सिडीज वगैरे उपलब्ध आहेत गोष्टींच्या… नेटवर यूट्यूबच्या माध्यमातूनही गोष्टींचा रतीब सुरूच असतो….तरिही मला स्वत:ला मुलांना गोष्टी सांगायला आवडतात…. आपण काहितरी सांगतोय ते ऐकताना मुलांच्या चेहेऱ्यावरचा आनंद पहाणं हाच एक आनंदसोहळा असतो….लाकूडतोड्या, कावळा-चिमणी, चल रे भोपळ्या, माकड आणि मगर, ससा-कासव, कबुतर-मुंगी पासून ते हिरण्यकश्यपू वगैरे मुलांच्या लाडक्या गोष्टी….

आजची गोष्ट जरा वेगळी आहे पण, ही गोष्ट माझ्या लेकीने मला सांगितलेली आहे… सध्या शाळांना हिवाळी सुट्ट्या सुरू आहेत… आज दुपारी मला आज्ञा झाली की मम्मा हिरण्यकश्यपू वगैरे नको आज मी तूला गोष्ट सांगते… :)

ऐक….

—एक असतं जंगल… घनदाट जंगल…. त्यात किनई एक तळं असतं…. त्या तळ्यात एक कासव असतं आणि एक मगर असतं…. ते फ्रेंड्स असतात… ठीके… (आमच्या माना हलल्या .. ती परवानगी गृहीत धरून पुढची गोष्ट सुरू होते ) ….हं….  ते जे कासव असतं ना कासव ते जाम जाम म्हणजे एकदम जाम दुष्ट असतं…. आणि एकदम बेशिस्त…. बेशिस्त म्हणजे बेssssशिsssssस्तssss!!!!! :) (कासवातले दुर्गूण अगदी स्पष्ट केले गेलेत आमच्यासमोर… असेल त्याचा काहितरी संबंध गोष्टीत म्हणून आमच्या माना हलल्या पुन्हा एकदा )…. ते कासव अजिबात ऐकत नाही कोणाचंच…. ते त्याच्या आईला त्रास देतं… बाबांना त्रास देतं… भाऊ बहिणला त्रास देतं….

(आत्तापर्यंतच्या गोष्टीत भोपळ्यातल्या म्हातारीसारखं आणि ईतर अनेक गोष्टींसारखं आधि जंगल आलयं घनदाट, पण गोष्ट तशी आजकालच्या जगातही येत होती सारखी वगैरे विचार माझ्या मनात …. )

—ते कासव फार वाईट असतं… देवबाप्पा अश्यांना टॉलच करणार नाही…. ते काय करतं माहितीये…. तळ्यातलं पाणी रस्त्यावर टाकतं… मग त्या रस्त्यावरून जाणाऱ्या गाड्या पडून जातात…..

—अगं त्या गोष्टीत एक मगर पण आहे ना तिचे काय?? (दादाचा एक प्रामाणिक प्रश्न )

—हो आहे ना…. ते मगर एक चड्डी घालतं ती घसरून जाते…. मग लोक त्याला शेम शेम म्हणतात….

—(डोळे वटारलेली मी ) कशाला गं विनाकारणच काहितरी खुळ्ं तुझं….नीट सांग गोष्ट…

— अगं मम्मा लोक खरंच त्याला  शेम शेम म्हणतात, परवा तूम्ही मला म्हणाले होते ना तसेच…. त्या मगरला राग येतो ते ओरडते ’शेम शेम’ नका म्हणू मी आत आणि एक चड्डी घातलीये….

(अच्छा म्हणजे परवा स्वत: न बोललेले वाक्य आता प्रत्यक्ष मगरीच्या तोंडी घालण्यात आलेले आहे :) )

— ते मगर एकदा रोडवर जातं… (तंद्री लागलीये आता… वाट्टेल तिथे कल्पनाशक्ती भराऱ्या घेतेय ) मग काय होतं…. तिकडून एक गाडी जोरात येते आणि मगरला डॅश करते… मगरचा हात आणि पाय तुटतो… पण तो लगेच बरा होतो….. हवेने बरा होतो, डायरेक्ट …. मगर त्या दुखणाऱ्या हाताला म्हणते जा तू माझा हातच नाही, मग तो हात दुखेनासा होतो… पण तरिही मगर मरलंच…. :(

—अगं बरं झालं होत ना, मग कशाला मारलंस त्याला?? ( कशाला नसते क्रौर्य असा माझा विचार )

—पण लोक त्या मगरला हॉस्पिटलमधे नेतात… त्याला ईंजेक्शन देतात…. कारण्ं द्यायचंच असतं ईंजेक्शन :)

— अगं मरलंय ना ते तुझ्या म्हणण्यानुसार ???? आणि कसवाचं काय झालं पुढे??? (दादा पुन्हा एकदा प्रकट झालाय)

— अंssssss

—अंsssss

—- अगं सांग ना…

—-थांब ना दादा, सोचू दे मला जरा… हं आठवलं त्या कासवचा एक मोठ्ठा कासव अंकल येतो …. आण्णि तो मोठ्ठा कासव अंकल अज्जिब्बात दुष्ट नसतो!!!! तो मोठ्ठा कासव अंकल त्या छोट्या कासवाला रागावतो आणि मग तो छोटा कासव फ्लाय करत करत हॉस्पिटलमधे मगरला भेटायला जातो……

— ए कासवाला कुठे फ्लाय करता येते का?? (दादाचा आणि एक प्रश्न :) )

— येते … हो ना मम्मा…. येते ना??? तो त्याच्या दोन बर्ड फ्रेंड्स ना बोलावतो…. मग ते फ्लाय करतात…. मम्मा फ्रेंड्स हेल्प करतातच ना… करायचीच असते!!! कबुतर आणि मुंगीसारखे…..

एव्हाना लांबलेली गोष्ट पहाता दादा मधेच पळ काढतो… आणि हातात चॉकलेट घेऊन अवतीर्ण होतो…. त्याच्या हातातले चॉकलेट पाहून कथाकथनाचा कार्यक्रम थांबतो कारण ब्रेक तो बनता है भाई :)

कशाचा कशाशी संबंध नाही म्हणावा तर या एकाच गोष्टीत कन्यारत्नाने आधि ऐकलेल्या अनेक गोष्टी समाविष्ट झालेल्या…. त्यात स्वत:चे विचार मांडलेले….  मला मधे मधे ऍलिस ईन वंडरलॅंडची आठवण येत होती…. माझी हिमगौरी स्वत:च्याच विश्वात रममाण होती….. गोष्ट सांगताना चेहेऱ्यावर बदलणारे हावभाव अतिशय बोलके होते…..

चॉकलेट ब्रेक नंतर गोष्ट पुन्हा सुरू झाली….. पण कहानी में आता ट्विस्ट होती …..

आता चतूर सश्याने सिंहाला विहीरीजवळ आणलेय…. मग तो आधिचा लायन आणि सश्याने आणलेला लायन सरळ रेस लावतात…. ससा नेहेमीप्रमाणे प्रत्येक शर्यतीप्रमाणे झोपून जातो….. लायन्स पळतात पळतात , अचानक समोरून गाडी येते, मग ते लायन्स रस्त्याच्या कडेला सरकतात…. (आमच्या अंगणात होणाऱ्या रेसमधला प्रॉब्लेम या रेसमधेही आलाय :) ) पुढे काय होतं की लायन्स पळत जातात…. आणि पहातात की कासव तर रेस जिंकलेले आहे….

पुढच्या कथनामधे पेंग्विन्स, मगर , कासव, माकडं अनेक अनेक प्राणी येतात….

एका गोष्टीमधे अनेक अनेक गोष्टी येताहेत….  माझ्या डोळ्यासमोर माझं पावणे चार वर्षाचं पिल्लू गोष्ट मला समजावून सांगतय अगदी मनापासून, मी हा सोहळा आनंदाने उपभोगतेय!!!! ’तारें जमीं पर’ च्या गाण्यातल्या काही ओळी नकळत मनात उमटताहेत…

ये हवा बटोरा करते है

बारिश की बुंदे पढते है

और आसमान के कॅन्वस पे ये कलाकारियाँ करते है!!!

 

अगदी अगदी हेच तर होतेय की, आसमान च्या कॅन्वासवर अनेक रंगाच्या मनसोक्त उधळणीने कलाकारी केली जातीये….. कधीतरी एक मन वाटतं की पिल्लूला सांगावं अगं या रिमिक्स कापुसकोंड्याच्या गोष्टीला काही अर्थ नाही लागत… पण पुन्हा वाटतं  दुनिया का ईशारा जमे रहो असतो हे तर मुलांनाही कधी तरी कळणारच आहे…. आणि प्रत्येक गोष्टीतून बोध, मॉरल मिळालाच पाहिजे असे असेल तर आज मुलांना काही न शिकवता मी शिकते काहितरी…. एक नवा धडा या ही गोष्टीचा की माझ्यासमोरच्या लहानश्या डोक्यात अनेक विचार चाललेत, सुसंगत-विसंगत या गणितात न मावणारे , कदाचित माझ्या कल्पनेच्या भरारीच्याही खूप पुढे जाणारे……. माझी मजल तोकडी असे मान्य करावे आणि रमावे या कापुसकोंड्यात पुन्हा एकदा…. :)

अपनी तो पाठशाला…..

’शाळा सुटली पाटी फुटली’ म्हणण्याचे दिवस सरून २५ वर्ष झाली…. पाचवीपासून पुढे या गाण्याची आणि पाटीचीही साथ सुटली… कॉलेज शिक्षण संपूनही साधारण दशक उलटतेय… जीवन की पाठशाला मात्र नित्यनेमाने नवनवे धडे गिरवून घेतीये…. गमतीचा भाग असा की इथे अभ्यासाचा काही भाग ऑप्शनला टाकायचा ऑप्शन नाहीये!!! किंबहूना काही बाजूला टाकावेसे वाटत नाही…

ऑप्शनच्या प्रश्नाला मी घाटातले रस्ते म्हणते… त्यालाही एक कारण आहे …. शाळेतला एक तास कायम लक्षात राहिलाय माझ्या, सर काही तरी तोंडी परिक्षा घेत होते आणि अचानक म्हणाले, ” कुलकर्णी तू सांग घाटातले रस्ते वळणावळणाचे का असतात??? ” दचकले होते मी…. मनात आले हाय रे दैवा बाकि हजार प्रश्न सोडून सरांनी मला नेमका हाच प्रश्न विचारावा…. ’ हा एकच प्रश्न मला आवडलाच नाहीये…. मला नाही आवडत याचे उत्तर लिहायला… आता लगेच “का” असे विचारू नकोस… मलाच माहित नाही,पण मी हा प्रश्न ऑप्शनला टाकलाय हे खरे!! ” हे ज्या मैत्रीणीच्या कानात मी नुकतेच कुजबूजले होते ती गालातल्या गालात हसत असलेली तशीच्या तशी आठवते मला :) शाळा कॉलेजात एखादा प्रश्न/ धडा ऑप्शनला टाकल्याने विशेष काही फरक पडत नाही येव्हढे माफक शैक्षणिक चातुर्य आपल्यात आलेय याचे मला कोण कौतूक :)

या शाळेबाहेरच्या पाठशाळेत मात्र न चुकता कितीतरी गोष्टी कधी आवर्जून तर कधी नकळत यायला लागतात… कोणाचे अक्षर सुरेख तर कोणाची वही नीटनेटकी, मग आपण का नाही तसे असे वाटते…. लहानसहान ते मोठ्या गोष्टी मनात रुजत जातात… कधी चूकताना, कधी सुधरवताना एक तळ्यातून मळ्यातला क्षण येतो मग…. आपल्याला आपलं अक्षरं, वही ठेवण्याची पद्धतच नव्हे तर अस्तित्वं , व्यक्तिमत्त्व गवसतं!!! वय वाढतं आणि आणि शिकायच्या गोष्टींची व्याप्तीही….एक आई, पत्नी, स्त्री म्हणून असो की त्याचबरोबरचा एक स्वतंत्र व्यक्ती असो या प्रवासातल्या प्रत्येक टप्प्याटप्प्यावरच्या पेपरमधे मात्र सगळेच गणितं सोडवायला लागतात….

विचारामागून विचार येताहेत मनात…. काही सुसंगत काही विसंगत वाटावे असे… काही असले तरी इथे मांडायचे हा नियम मोडायचा नाही म्हणून सरळ टाईप करतेय….आत्तापर्यंतची पोस्ट कधीचीच ड्राफ्ट्स मधे टाईप करुन ठेवलेली होती,जेव्हा लिहीली तेव्हा त्यात पुढे काय लिहायचे ते ही खरं तर विसरलेय मी … :) आज जिथून वाटले तिथून पुढे टायपायची सुरूवात केलीये, कारण या पाठशाळेतल्या दोन नव्या टिचर्सनी नुकताच एक एक तास घेतलाय विचारांचा….

नेटवरच्या भटकंतीमधे नुकतचं हाती लागलं ते अनिल अवचटांचं पुस्तकं “सुनंदाला आठवताना..”

अनिल अवचटांबद्दलचे पैलू त्यांच्या लिखाणातून, कलेतून, पुस्तकांमधून सामोरे आले होते पण  सुनंदाताईंबद्दल तितकेसे माहीत नव्हते…. अनिल अवचटांच्या पुस्तकातले त्यांच्याबद्दलचे उल्लेख, त्या ’मुक्तांगण” या व्यसनमुक्तीच्या संस्थेशी निगडीत आहेत वगैरे झाली जुजबी ओळख ….  डॉ.आनंद नाडकर्णींच्या ’शहाण्यांच्या सायकियाट्रीस्ट ’ मधे सुनंदाताईंबद्दल उल्लेख मैत्रीण- आई म्हणून आहे!! त्या खऱ्या सामोऱ्या आल्या त्या मात्र अनिल अवचटांचा ’सुनंदाला आठवताना..’ हा लेख वाचताना…. मनात स्थान मिळवलेल्या अनेक लेखांपैकी हा एक उत्तम लेख…. त्यात अवचटांचे सहज लिखाण भावले त्याहीपेक्षा कित्येक पट अधिक भावल्या त्या सुनंदाताई….

वाक्यावाक्यागणिक थक्क व्हायला होते कधी कधी…. एका आयुष्यात किती किती गोष्टी केल्या जाऊ शकतात याची प्रचिती आली!!! आयुष्य सार्थकी लावणे म्हणतात याला…. सहानुभुती दाखवणे तसे सोपे असते पण एखाद्या कार्याला वाहून घेणे म्हणजे काय हे सुनंदाताईंच्या वागण्यातून दिसून येते!!! शेवटच्या आजारपणाच्या काळात त्यांनी दाखवलेले धैर्य, चिकाटी, खचून न जाण्याची जिद्द सगळेच स्मरणात ठेवावे असे!!! मन नकळत झूकले सुनंदाताईंना सलाम करण्यासाठी!!!

असं काही वाचलं की नकळत आपल्याही मनात सकारात्मक विचारांचे तरंग उमटतातच…. मान्य जगात बरचं काही वाईट आहे, आपल्या आजूबाजूला चुकीचेही काही ना काही घडतेच आहे तरीही त्या सगळ्यावर आपल्यापुरती तरी मात केली जाऊ शकते….. आयुष्यात , जगण्यात अर्थ असू शकतो… एक निश्चित सकारात्मक ध्येय नक्कीच असू शकते वगैरे विचार दाटीवाटी करतात मनात….

असाच अजून एक ताजा अनुभव म्हणजे कौन बनेगा करोडपती मधली पहिली करोडपती महिला, राहत तस्लीम…. शिकायची खूप ईच्छा होती पण शिकता आले नाही असं म्हणणारी…. आयुष्यभर गृहिणीची भुमिका पार पाडलेली ही महिला जेव्हा अनेक अवघड वाटणारे प्रश्न लीलया पेलत होती तेव्हा खरचं कौतूक वाटलं तीचं…. केवळ गृहिणी आहोत म्हणून जगापासून फारकत घ्यावी लागत नाही… संधी मिळताच सामान्यातले असामान्यत्व जगासमोर येतेच… किंवा तूम्ही स्टार असालच तर कधी ना कधी चमकल्याबिगर रहाणार नाही ई. धडे कसे सहज मिळतात असे काही पाहिले ऐकले की….

राहत ला पाहिले आणि वाटले पडद्याआडूनही जग ईतके सजगतेने पहाता येऊ शकते…. आम्हाला तर ईथे अडचणींचा पाढा वाचायची सवय… यांना येत नसतील का त्या??? की यांना शिकवलेय परिस्थितीने लढायला…. पुन्हा एक असे व्यक्तिमत्त्व जे आपल्या आयुष्यात नकळत एक आशेचा किरण देते!!

हे धडे गिरवले की मग वाटेवर चालताना, विचार करताना केव्हा तरी एक विचार असाही चमकतो की नसेलही कदाचित माहित की घाटातले रस्ते का असतात वळणावळणाचे, ती वळणं मात्र न चूकता न थकता जिद्दीने जोमाने तरिही पार करता येतीलच की…. नाही का????