कागज की कश्ती …..

टर्म्स ऍंड कंडीशन्सची यादी असलेला रटाळ आणि पापण्या जडावणारा कागद हातात ….. वाचायचा प्रयत्न चाललाय . काही म्हणता काही समजत नाही…. अ की ढ कळत नाही…. कुठल्यातरी टर्म 1.1 a चा 2.4 b शी संबंध आहे, कागद सांगतोय तसं…. पुन्हा नजरेच्या गाडीचा रिव्हर्स गियर, 1.1 a वाचायचा असफल प्रयत्न…. पहिल्या वेळेस नाही आणि आताही काहिही हाती लागलेलं नाही !! इथे एका टप्प्यावरून दुसऱ्यापर्यंत पोहोचताना पहिला टप्पा डोक्यातून कधीच हद्दपार झालेला आहे , कागद मात्र पुन्हा पुन्हा उलट्या सुलट्या उड्या मारायला भाग पाडतोय नजरेला !! थोडक्यात काय, कितीही मन लावून वाचलं हे प्रकरण तरी शेवटी वाचनाला विराम देत थेट कागदाच्या टोकाला असलेल्या I agree च्या चौकोनाला गाठू्नच या प्रयत्नाची अखेर होणार….

हे मुद्दे मुळातच बोजड लिहीतात की काय देव जाणे म्हणजे वाचणाऱ्याला काही समजायला नकोच. आणि मग एकदा का कंटाळून ’I agree’ म्हटलं की अडकलो आपण सापळ्यात !! शीण वाटतो या एकापाठोपाठ एक येणाऱ्या अवघड मुद्द्यांचा….

पाठ टेकलेली उशी सरळ, मान कललेली आणि डोळे मिटलेले…. ’टर्म्स ऍंड कंडीशन्स ’ म्हणे !! काही कागद नं नको नको वाटतात…. आणि अश्या नकोश्या कागदांना जास्त महत्त्व. ते जपुन ठेवायचे… वर्षानूवर्ष…. कधी पुन्हा लागतील सांगता येत नाही !!

कागद…. जन्माच्या दाखल्यापासून मॄत्यूच्या प्रमाणापर्यंत अनेक अनेक कागद….वह्या , पुस्तकांचा कागद…. ’खाकी दराऱ्याचा ’ ,वह्या पुस्तकांच्या रंगीबेरंगी रंगांना बंदिस्त करणारा कागद … भेळ पोटात साठवता यावी म्हणून स्वत:ला दुमडून घेणारा कागद , त्या भेळेची चव स्वत:च आधि चाखणारा शबरीसारखा कागद…. आयूष्यात गणित शिरलय ह्याची साक्ष देणारा वहीचा शेवटचा कागद…..

कागदाचं महत्त्व कमी होणारं नाहीच… उलट नोटांच्या रूपातलं त्यांचं दर्शन झालं की चढत्या आयू्ष्यासोबत कागदाची ’किंमतही’ वाढते !!

काही कागद हवेहवेसे. आपोआप जपले जाणारे….’टर्म्स ऍंड कंडीशन्स ’ लागू न होणारे कागद !!

त्या पावसाच्या पाण्याने बनवलेल्या ’किंचित तळ्यांत ’ डोलणाऱ्या लहानमोठ्या होड्या. त्रिकोण चौकोन साधत , जुळवाजूळव करत बनवलेल्या…. unconditional होड्या…. लहानपणी पाण्याच्या तळ्यात अलवार तरंगणाऱ्या होड्या …..

आता काहितरी ओळखीचं वाटतय… ” टर्म्स ऍंड कंडीशन्स ” च्या चक्राला भेदून मनाला मन गाठता येतय !! त्या होड्यांनी किमया साधलीये …. आता मनाच्या डोहात मुक्त संचार करणार या होड्या  ….. या होड्या आठवल्या की तो एक सुर मनात उमटतोच ….एक गंभीर आवाज, जगजीत गातोय ’वो कागज की कश्ती ’ चा सुर उमट्तोय …मन रटाळ टप्प्याला सोडून मुक्त निघालेय …. ’मनासी टाकिले मागे’ ची किमया आपल्याच्याने साधणार नसतेच मग आपण मनाच्या वेगाशी झटापट करत त्याच्या विचारांची लय साधावी किंवा मनाचा आणि विचारांचा लढा तिऱ्हाईताच्या नजरेने पहावा …. दुसरा पर्याय सोपा , तो अवलंबणे सोपे….

मनात डोहातल्या होड्यांवर आकाशाचं निळं प्रतिबिंब… होड्यांचा रंगही निळा निळा….

निळा कागद निळीच शाई ….. आंतर्देशीय पत्राची एक घडी ….

मजकुर पोटात दडवणारी  . पत्राचे एक टोक बोटाने कापत नेत त्या पत्राच्या कुशीत शिरण्याची अस्वस्थ घाई करायला लावणारी निळ्या घडीची होडी .

डोहात एकदा उतरलं की पाण्यापासून सुटका नाही….. प्रवाह कुठे आणि कसा नेणार हा प्रवाहाचा निर्णय !!

डोहाच्या वरवर सफर झाली तर फारसा धोका नसतो…. तिथे सगळं नितळ निळं आहे….  डोह तसा लबाडच , तळ ढवळला न जाण्याची हमी तो देतच नाही …..

कागदाचा मुद्दा आणि पत्रांचा टप्पा…. या मुक्कामावर डॊहही थबकतो नेहेमी !! ’पाच’ मार्कांसाठी परिक्षेत येणाऱ्या पत्राची रुक्ष होडी… या होडीला पुढच्या, शाळेनंतरच्या प्रवासात ’बहरलेली ’ पालवी फुटलेली….

’बहर’ त्याच्या आणि तिच्या भावनांचा…..

त्याची आणि तिची अनेक अनेक पत्र…. त्या पत्रांच्या तर अनेक अनेक होड्या आहेत… एक पदरी, दोन पदरी … सातपदरी ….. सप्तपदीच्या आधिच्या आणि नंतरच्याही !! त्या डॊहातल्या सर्वांग सुंदर होड्या…. मुक्त , उन्मुक्त ….. सगळा डोह या होड्यांच्या नावाचा….

डोहात प्रवास शांत सुखाचा ……

काहितरी सुटतय ??

हो नक्कीच….

डोहाने तळ गाठलाच म्हणायचा …. विचारांची आवर्तनं आणि गोल गोल गर्ता !! या डोहाला भोवरेच फार …..

शाळेतल्या रुक्ष पत्रांनतर , त्याच्या ’बहराच्या ’पत्रांपर्यंत मधेही तर होती काही पत्र ….. कुठलाच आकार न ठरवता येणारी पत्र ….

कधीतरी अचानक आठवणारी पत्र… सरणाऱ्या प्रवाहातल्या वर्षांमधे उगाच क्षणभर डॊकावणारी ही पत्र !! क्षणिक अस्तित्वाची पत्र….

काही अपेक्षित तर काही अगदीच अनपेक्षित पत्र !!

वाट चूकलेली , हो चुकलेलीच पत्र ….हरवलेली पत्र  ….वाऱ्याच्या हेलकाव्यांवर डॊलण्यासाठी लागणारं अस्तित्वच हरवून बसलेल्या ह्या होड्य़ा ….. पृष्ठभागावर मागमूसही न ठेवता विरलेल्या होड्या ….

पांढऱ्या कागदावरचे फिकट गुलाबी प्रश्न …. प्रत्येक शब्दावर प्रश्नांचं ओझं . सगळ्याच प्रश्नांची उकल होत नसतेच…. अपेक्षितांची उपेक्षा एकवेळ शक्य पण अनपेक्षित होड्यांच्या येण्याने डोहावर तरंग तरंग ….

ओझं जास्त असलं की डोहं गिळंकृत करणारच …… डोहाच्या नियमाला अपवाद विरळा…..

ओझ्याखाली दबत त्या होड्य़ांचंच विसर्जन…. पाणी शिरून ओल्या होत होत डोहाच्या तळ गाठलेल्या होड्या…

विसर्जनाच्या जागा प्रवाहात असतात … लहानसा भोवरा मुकाट फिरतो तिथे …. विस्मरण झाले तरी क्वचित कधीतरी डोहाचा तळ चाचपडताना अजूनही अस्तित्व सांगणाऱ्या होड्या !!

प्रत्येकच डोह उलगडला तर असे ’भोवरे’ सापडतात  !! हा आयूष्याच्या “टर्म्स ऍंड कंडीशन्स “चा एक भाग तर नव्हे ??  तरिही  कोणितरी ज्या कागदावर मन उलगडून मांडले होते त्यांचं कणभर असलेलं अस्तित्वही आपापल्या डोहातून क्रौर्याने पुसणे हे आपला ’डोह’ नितळ असण्याची जगाला खात्री पटवण्यासाठी गरजेचे…..

डॊहाचे हेच मोठे वाईट असते…. दमून याच्या कुशीत शिरावे तर हा अजूनच दमवतो !!

उलटसुलट सफरीमूळे जसं डोळ्यात भणाणतं वारं शिरतं !! पापण्यांच्या कडॆवर एक चुकार अश्रॄ त्याची खारी हजेरी सांगतो…… सारा डोहच क्षणभर एकवटून पापण्यांच्या कडॆवर उभा रहातो !!

आयूष्याच्या प्रवाहाला आव्हानं दिली तरी त्याच्या अफाट स्वरूपाकडे  पहाताना अचानक डोळ्यात उमटलेला डोह …. या डोहात बुडायची भिती अधिक …..

कुठून कुठे आलो आपण ? जगजीतची जागा लताबाई घेताहेत , ’ये कहा आ गये हम’ विचारताहेत ……

…………

…………

डोह गोंधळलेला आणि आपणही …..

मात्र आपला नावाडी उभा असतो….. सगळा डोह त्याच्या  ’परिचयाचा ’ असतो !! प्रवाहातले भोवरे त्याला  ’नवे  ’ नसतात , तो ते चुकवायला समर्थ असतो….

त्याला प्रश्न विचारावे लागत नाहीत…. तो ’प्रश्न’ विचारतही नाही , त्याच्या ’अलवार’ होडीची हीच खरी शक्ती असते !! … त्याच्या निव्वळ ’ असण्य़ानेच ’ प्रश्न सुटतात , मनावरचं ओझं उतरतं , हलकं होतं !!  ’अलवार’ वस्तू तरंगणारच , तरणारच ….न सांगताही आता सगळेच अर्थ समजतात ….

” प्रत्येक होडीचा डोह ठरलेला असतो अगं , त्या होड्य़ांचा डोह वेगळा हेच एक सत्य …. ” नावाडी हसत सांगतो !!

इथेही टर्म 1.1 a चा 2.4 b शी संबंध , आयूष्याच्या “टर्म्स ऍंड कंडीशन्स ” सोप्या वाटायला लागतात…. डोहाची धास्ती कमी होते !!

ज्या होडीत बसून पैल गाठायचा , तो नावाडी सक्षम असला की सुकाणू आपल्या हातात येते…..

“टर्म्स ऍंड कंडीशन्स ” फारशा अवघड नसतात म्हणजे , तर त्या समजण्याइतके आपण शहाणे नसतो…..

…………

कुठूनतरी वारं येतं… हातातले कागद फडफडतात…..

पाठ अजुनही टेकलेली , उशी सरळ, मान कललेली आणि डोळे  मात्र “उघडलेले…. ” …..

हातातले कागद आता तितकेसे परके नसतात !! “टर्म्स ऍंड कंडीशन्स ” ला आता आपण , डोह आणि कागज की कश्ती कोणीच घाबरत नसते …… 🙂

Advertisements