पूर…

गोदेला परवा पूर आला होता. तुडूंब दुथडी भरून वहाते मग आमची गोदा. या किनाऱ्याची त्या किनाऱ्याशी गाठ पडते आणि वर्षभर गोदेपासून दूरावलेली तिची लेकरं पूर पहाण्याच्या निमित्ताने जातात तिला भेटायला. परवा आम्ही उभे होतो व्हिक्टोरिया पुलावर. मुलांना गोदेचा पूर दाखवायला आणले होते… नासिककर आहात ना मग जगाच्या पाठीवर एकमेकांना कुठेही भेटाल तर दुतोंड्याचा विषय येणारच की बोलण्यात ओघाने… साधा गप्पांना पूर आला तरी त्याची तीव्रता मोजायला दरवेळेस दुतोंड्य़ा सरसावणारच हे ठरलेले…

मुलांना दाखवत होते सगळं सविस्तर… याबाजुला एकमुखी दत्त, हे समोर आहे ते रामकुंड, तो पार गळ्याखांद्यापर्यंत पाण्यात बुडालाय तो दुतोंड्या. समोर गांधी तलाव… इथे गंगा दक्षिणवाहिनी होतेय… समोर जरा नजरेला पुढे न्याल तर दिसेल नारोशंकराची घंटा…भरलय बघा सगळं. इथे भरून रहातात सगळी पापं, लोकं या पाण्यात आंघोळ करतात,तेव्हा ती साठत जातात तळागाळाशी. … पापं धुवून काढते ही दक्षिणगंगा.. गोदेच्या पाण्य़ाने धुवून निघतय बघा पार सगळं… ही अशी अनावर वेगाने धावते… हे तपकिरी गढूळ पाणी साथ देतं नासिककरांची… कुठेही जाल मुलांनो आयुष्यात, ही गोदामाय पाठीशी ठाम उभी असेल तुमच्या. मुलांना सांगणं कमी आणि स्वत:शीच बोलणं जास्त होतं असं… एरवी मनाच्या तळाशी झुळझुळणारी गोदा अशी भरून येते काठोकाठ… वहाते आणि मग बेधुंद बेभान… विस्तारत जातो प्रवाह. एका लयीत लाटांवर लाटा आदळतात…प्रवाह पुढे पुढे सरकत जातो…भुतकाळ वर्तमानावर आदळत त्याला लोटून भविष्याकडे नेत असतो असाच.

मुलांना ओळख करून देण्याच्या निमित्ताने आज गोदेकडे निवांत येणं झालं होतं. आभाळ भरभरून बरसत होतंच… भरून येणं वगैरे होत नाही आताशा. असं मनभरून पहाणं हल्ली होत नाही या गोदेकडे. गृहित धरलं जातं तिचं असणं. आपण कुठेही जा, ती आहेच, असणारच ही खात्री असते कायम. आजीबाबत असंच झालं होतं… आठ वर्ष मस्कत, अबुधाबीहून जेव्हा जेव्हा मी सुट्टीला आले, आजी यायची लगेच भेटायला… निरोपाच्या दिवशी म्हणायची, ’परत ये ताई आता… आपलं आपलं गाव बरं. मला फार काळजी वाटते… मन हुरहुरतं गं संध्याकाळी.’… गेल्या दोन वर्षात मात्र पुन्हा सतत रहाणं झालं तिच्यासोबत.

यावर्षी मात्र आजी अशी चटकन निघून गेली…पूर्वतयारीला वेळ दिला नाही तिने कोणाला. अर्थात आपल्या माणसाला निरोप देण्याची तयारी होते का कधी?? … पण जातात निघून आपली माणसं चटकन. आहेत आहेत म्हणताना ’होती’ होऊन जातात. त्या तिथे रामकुंडाच्या वरच्या बाजुला ठेवला होता पिंड… कावळा शिवण्यासाठी. सगळे उभे एकाबाजुला, कावळ्यांची वाट पहात…किती जणांचे पिंड ठेवलेले रांगेत. आलेले नातेवाईक आधीच्यांना विचारत होते, आपल्यांचा त्यातला नेमका कोणता ?? … मग त्या गर्दीतल्या पिंडावर लक्ष ठेवून सगळे. कावळे येतही होते… मग ’आला आला’ करून लगबग सगळ्यांची. इथे आपल्याच पिंडाला कावळा शिवावा असं वाटतं प्रत्येकाला. शेजारच्याशी घेणंदेणंही नसतं. त्यांच्या नातेवाईकाला मुक्ती मिळाली काय न मिळाली काय, सोयरं नसेल तर सुतक नसतं. माणसं शेवटपर्यंत माणसांसारखीच वागतात आणि कावळे कावळ्य़ांसारखे…ज्याचा त्याचा स्वभावधर्म. आपला विश्वास असो वा नसो, सगळे करतात आपण करा, आपल्याला पटॊ न पटो, बरोबरीचे सांगतात मग करा तसं अंधपणे…माणसं रडतात वगैरे. गेलेल्यासाठी रडणारे एकमेकांना, ’गेलेली व्यक्ती होती तेव्हा नीट वागला होतास ना रे तू तिच्याशी??’ असे कोंडीत पकडणारे प्रश्न विचारत नाहीत. जीवंत माणसं भलती भामटी असतात, न जाणो आपण विचारावं आणि डाव आपल्यावरच उलटावा…जीवंत माणसं सावध असतात. आजीच्या पिंडाला नाहीच शिवला कावळा. नव्हताच शिवणार, इतक्या अस्वच्छतेत आणि अश्या सार्वजनिक कावळा शिवणे कार्यक्रमात नसणारच ती कधी. ती जगली तिच्या मुद्द्यांवर ठाम, भरभरून… मायेची सावली धरली तिने खंबीर. ताठ होती ती.. तकलादू लेचीपेची कमकुवत वगैरे शब्दांना फटकारून होती ती. ताठ बाणा हे सौंदर्य होतं तिचं, दुर्गुण नव्हे. इथे नाहीच शिवला कावळा तर म्हणे तपोवनात जावे लागेल… गुरूजींनी सांगितले तसे करणे याखेरीज काही हातात नसते… आम्ही गेलो सगळे तपोवनात. पुन्हा तेच, कावळ्यांनी यावं आणि निघून जावं. अचानक कोणीतरी म्हणे शिवला कावळा. त्यांना वाटलं शिवला, ते म्हणाले शिवला. मला नाही दिसला कावळा शिवताना ,मी म्हणते नाही शिवला कावळा. अर्थात त्याने फरक पडत नाही, मुळात माझी आजी आता नव्हती… कुठेच नव्हती. त्या पिंडात, विधींमधे तर नव्हतीच नव्हती. ती मुक्त जगली होती… जगणं संपलं तेव्हा निघून गेली होती !!

गुरुजींनी तेराव्यात दोन जणींचे एकत्र विधी केले…होत असेेलअसं, मला कल्पना नाही.

माझ्या आजीच्या फोटोशेजारी कोणाचातरी अजून फोटॊ होता. दोन वेगवेगळ्या आज्यांची नातवंड तिथे गर्दी करून होती… ती एकमेकांशी बोलत नव्हती. सोयरं नसेल तर सुतक नसतंच… कोणीतरी खोडसाळपणे विचारलंही, स्वर्गात या दोन आजींची होईल का आपापसात मैत्री म्हणून?? … माझ्या मनावर काहीच उमटत नव्हतं… गुरूजींच्या पाठीवर धोतराच्या वर कसलासा चट्टा होता… तो अगदीच पहावेना तेव्हा मी उठून दुसऱ्या आजीकडच्या लोकांमधे जाऊन बसले… याबाजूला पंखा होता, हवा येत होती… रडू अजून आलच नव्हतं, येतच नव्हतं. कंटाळायला होत होतं, आजी असती तर आम्ही दोघी मिळून कंटाळलो असतो. फारच कोंदटलं मन तेव्हा उठून मेनरोडला चक्कर मारायला जावं वाटलं. आजी नेहेमी सांगायची, मन सावरायला घरात कोंडून घेऊ नकोस… बाहेर पड. कोंडी फूटेल मनाची… गेट अप, गेट रेडी अँड गेट गोईंग, तिचे तत्त्व होते. मेनरोडहून पुन्हा त्या कोंदट वाड्याकडे पावलं वळेनात पण तरी गेले… विधी संपले तेव्हा टॉवेल टोपी वगैरे सुरू होतं… स्वस्तातली स्वस्त आणली गेलेली कापडं सगळी, हलक्यातल्या हलक्या साड्या दिल्या घेतल्या जात होत्या. करायचे म्हणून करतात ना आपल्यात सगळं. असतीतही काही अर्थ विधींना पण त्या अर्थांपर्यंत पोहोचण्याइतकी सवड आणि गरज संपते तेव्हा जे होतं त्या सगळ्याची साक्ष आहोत आपण सगळे. पेढा भरवत होते सगळे मामाला… तो ते हातात घेत होता आणि बाजूला ठेवत होता. डोळ्यातून सतत वहाणाऱ्या पाण्याला थोपवत होता… क्षणभर मामा मला खूप माझा वाटला तेव्हा… या क्रुर विधींना उबगलेला.

परवा समोर पुन्हा गोदा आली आणि विचार करायचं म्हणून राहून गेलेलं खूप काही अचानक वर आलं… तळ ढवळला होता. पाणी गढूळलं होतं… राहून गेलेलं रडू मनात साठून येऊ लागलं. या पाण्याचा बांध असा फूटायला नको होता… पण तरीही कढ येतच होते. मुलं त्यांची त्यांची बागडत होती… पाऊस पडत होता. आजुबाजूला लोकांची गर्दी कमीजास्त होत होती. मोबाईल सरसावला आणि गोदेचे फोटो काढले एकामागे एक, खूप… मनातला प्रवाह वळवणं गरजेचं होतं. सेल्फी काढूया म्हटलं गोदेसोबत. फोटोसाठी चेहेरा हसरा होतोच नकळत… माझाही झाला… एकदोन सेल्फी काढलेही, मागे गोदा वहात होती. दुतोंड्या अजून अजून पाण्यात जात होता…माझी पाठ होती आता गोदेकडे आणि तितक्यात लेकाने त्याच्या कॅमेऱ्यातला नुकताच काढलेला फोटो दाखवला. फोटोत मी होते, गोदेसोबत सेल्फी काढणारी मी, माझ्यामागे तुडूंब वहाणारी गोदा… ’तू किती मनापासून बघतेस, आम्हाला दाखवतेस, समजावतेस मम्मा हे सगळं…’ म्हणून काढला तुझा फोटो… माझा लेक मला घट्ट मिठी मारत सांगत होता. त्याच्या डॊळ्यातली चमक अपूर्व होती… फोटोत मागे तीच जागा होती, आजीचा पिंड ठेवलेली जागा… तिथे आता मला मी दिसले, तृप्त, शांत… पिंड, कावळा, विधी वगैरे असू द्यावं. आपली चिमणी पाखरं आपल्या आत्म्याला जीवंतपणीच स्पर्श करत असतात. आपल्याला फक्त ते क्षण जगता यायला हवेत… हो, पुन्हा एकदा, पुन्हा एकदा सुस्पष्ट समजलं होतं मला हे. या समजण्यात आजी होती… ’मी तृप्त जगलेय’ म्हणणारी. जगणं समजलेली… मनात आता भावनांचे कढ मावेनात… तो पूर डॊळ्यांवाटे भराभर बाहेर पडू लागला. मी चटकन मागे वळले… पुन्हा गोदेला कडकडून भेटले. माझ्या डोळ्यातलं पाणी गोदेच्या पाण्यात एकरूप होत गेलं… पूराची पूराशी भेट होत गेली !!

Advertisements

4 thoughts on “पूर…

  1. तन्वे, कसलं सुंदर लिहिलं आहेस! आजी तिच्या मनाप्रमाणे जगली हे महत्त्वाचं. आणि मनातला असो का नदीचा – पूर कोंडून राहायला नको – तो वहायलाच हवा ग!

  2. >>आपली चिमणी पाखरं आपल्या आत्म्याला जीवंतपणीच स्पर्श करत असतात. आपल्याला फक्त ते क्षण जगता यायला हवेत…
    +१००
    हेच क्षण आयुष्याची खरी देणगी! … जे कधी थांबतील ह्याची कल्पना नाही. आहेत तोवर जगावे प्रत्यकाने … भरभरून!

    >>मी तृप्त जगतेय’ म्हणणारी. जगणं समजलेली ….
    तायडी ! 🙂

    तुझ्या मनाचा प्रवाह असाच भरभरून वाहत राहो. पुराइतकाच मोठा! किंबहुना त्याहूनही अधिक!! पण शांत, खोल … गोदेसारखा …

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / बदला )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / बदला )

Connecting to %s