दिवली:

 

दैनिक पुण्यनगरी, ०२.०३.२०१९
कतरा कतरा जिंदगी

घराच्या गॅलरीत बसून लिहीणे माझं आवडतं काम. एकीकडे घराच्या बाजूने असणारी शांतता आणि एकीकडे वर्दळीचा रस्ता. दोन्ही बाजूंना जोडणारा विचारांचा प्रवाह इथे नकळत वाहता होतो. मी आवडीने जोपासलेली काही रोपं, तटस्थ साक्षीभावाने सोबत करणारी अवतीभोवतीची झाडं, निळंशार आकाश, एखादं पुस्तक, चहाचा कप आणि सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे एक पेन्सिल आणि शार्पनर! पेन्सिल- शार्पनरची ही जोडगोळी माझी जीवाभावाची, ती मुलांपासूनही मी लपवून ठेवते हे समजल्यापासून त्यांना याची गंमत वाटल्याशिवाय राहत नाही. लिहायला घेतलं की विचारांना धार असावी ही अपेक्षा, तसं ते विचार उतरवायला घेतले की हातातल्या लेखणीचे टोकही तसेच हवे हा अलिखित नियम कधीतरी स्वत:लाच लावून घेतल्यानंतरचा प्रवास हा सगळा.

गॅलरीत या पेन्सिलफुलांची रांगोळी अशी इतस्त: विखुरलेली असते ती याच सवयीमुळे. अर्थात या सवयीचा अपराधीभाव मनात येत नाही याचे कारण मात्र “ती”. ती येणार आणि घरभरचा कचरा उचलून टाकणार हा विश्वास. दोन शाळकरी मुलं, अकाली आलेलं वैधव्य, घरची घराबाहेरची सगळी जबाबदारी खंबीरपणे एकहाती सांभाळणारी ती. दहा ठिकाणची घरकामं, दहा घरांच्या दहा वेळा, दहा तऱ्हा, अडचणी असं काय काय मनाच्या अडगळीत टाकून ती हसतमुखाने येते. एकीकडे तोंडाचा पट्टा तर एकीकडे कामाची लगबग, काही क्षणातच घराचा ताबा घेणारी तिची लय तिला साधते आणि मग तिच्या धाकापायी आपण एका जागी थांबावं अशी तिची आज्ञाच असते साधारण.

नवरा गेला तेव्हा काही काळ गांगरली होती ती. त्याचं व्यसन, त्याचं आजारपण, त्याचा त्रास अश्या कारणांसाठी त्याचं अस्तित्त्व तिच्या आयुष्याला वेढून होतं. तो गेला तेव्हा तिला पोकळी जाणवली. पण सावरली ती त्यातून. “ताई तो गेलाय हे एका अर्थी बरंच आहे, त्याचीही त्रासातून सुटका आणि आमचीही”, ती एक दिवस सहज बोलून गेली. त्या साध्या वाक्यामागची तिची भावना समजत होती मला. तिच्या कष्टाचा पैसा आता तिचा आणि तिच्या मुलांचा होता, हक्काचा.

मी पुस्तकं वाचते, लिहीते, इतर बायकांची चौकशी करत नाही आणि सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे टिव्ही पहात नाही या तिच्यामते असलेल्या गुणांमुळे ती माझं म्हणणं तिच्या आकलनाच्या कक्षेच्या आतबाहेर असलं तरी ऐकते, पटवून घेते. “पुन्हा लग्न करावंसं नाही गं वाटत कधी तुला?”, मी विचारते तेव्हा तिने, “नाही” असं उत्तर द्यावं असं मनात वाटून जातं क्षणभर आणि त्या वाटण्याचं माझ्या मनाला ओझं व्हावं तितक्यात ती हसत म्हणते, “माझं सुख पहावेना झालं का तुम्हाला… निघायचा दारूडा पुन्हा एखादा. मी आणि माझी लेकरं सुखात आहोत ताई.” ती सांगते तेव्हा मी टाकलेला नि:श्वास माझ्यासाठी असतो फक्त. “ताई पुरूषाकडे पैसा आला ना की त्याला वाटतं अजून बायका असाव्या आयुष्यात पण बाई स्वत:च कमवत असली ना…”… “तर एकही पुरूष नावाचा प्रकार नकोच आयुष्यात असं तिला वाटतं, हो ना??” तिने अर्धवट सोडलेलं वाक्य आता मी पूर्ण करते. आम्ही दोघीही मग हसतो. अशी वाक्यांची आणि अर्थांची सहज वाटावाटी व्हावी इतकी ती रूळलीये अर्थात माझ्या घरात.

एखादा दिवस तिच्या बरोबरीने आपणही घर घ्यावं साफसफाईला तेव्हा मात्र तिला ते फारसं रुचत नाही. “वस्तू जमवा आणि आयुष्य त्यांच्यावरची धूळ झटकत घालवा, तुमचा तो थोर म्हणतो ना. पुस्तक वाचत बसा एखादं बघू”, ती सरळ मला तिच्या प्रांतातून हुसकावून लावते. आता वस्तूंच्या धुळीबद्दल म्हणणारा थोर नसून ’थोरो’ आहे असं तिला सांगावं असं मला वाटलं तरी ते करायचं टाळते मी. थोरोचं मी कधीतरी सांगितलेलं तत्त्वज्ञान तिला पचनी पडावं हेच मुळात अतिशय ’थोर’ वाटतं मला त्या क्षणी.

गप्पांचं चक्र रोज फिरत असतं. आपण फार जाड झाले आहोत आणि डाएट करायला हवं हे बायकीपण कधीतरी गाठतं तिलाही. एरवी ती थकते, कधीतरी वैतागते, परिस्थितीशी एकटीच सामना करत करत कंटाळूनही जाते. सगळ्या धबडग्यातून आरश्यातल्या स्वत:च्या प्रतिबिंबाकडे क्षणभर नजर गेली की वजन वाढल्याचा हा प्रश्न भेडसावतो तिला. ही वेळ आता मी तिला समजावत रागावण्याची असते, आरश्यात बघतेच आहेस स्वत:ला तर स्वत:साठी जगायला शिक जरा, मी सांगते. सगळा दिवस धावपळीचा तुझा, कश्याला गं हवं डाएट. उद्याला पडलीस आजारी तर कोण करणार उस्तवार? छान दिसतेयेस की आणि… बायका स्वत:साठी उभ्या असतात तेव्हा त्या मुळात विलक्षण सुंदर दिसतात… असं काहीतरी तिला सांगतांना माझा एरवीचा आवाजाचा पट्टा चढत जातॊ किंचितसा.

’च्या करता का जरासा, चांगला गोडसर करा’, डाएट रद्द झाल्याचे ती मला असे हळूच सुचवते. चहाचा कप हातात घेत ती जरा विसावते, “आत्ता जे बोलल्या ना ते लिहा जरा, गॅलरीत बसा आणि लिहा. ते पेन्सिलींचे फोलपटं पडले की कळतं मला इथे लिहीणं झालंय ते… चांगलं लिहा/वाचायचं सोडायचं आणि वस्तूंवरची धूळ पुसत रहायचं. समजलं का काय सांगतेय ते?”… ही बया चक्क दरडावते आता. तिच्या भावनेत खरेपण असतं. बायका बायकांच्या पाठीशी समजून उभ्या असतात तेव्हा ते क्षण लोभस असतात अगदी.

गॅलरीत लिहायला घेते मग मी तेव्हा पेन्सिलीला टोक काढते आणि होणारा कचरा तिथेच असू देते.

अंधारून येतं तेव्हा तुळशीपुढे दिवली लागते… अंधार, तुळस आणि भोवताली विखूरलेली पेन्सिल फुलं मग लखलखीत उजळून निघतात!!

 

Advertisements