उचलली जीभ….

“आपल्या जिभेचं साधारण वजन किती असेल बुवा??? ”

काल अचानक हा प्रश्न पडला…. म्हणजे ते मुन्नाभाई टाईप ’जिंदगी में कई चीजें पहिली बार होती है मामू सारखं माझ्या जिंदगीत मला पहिल्यांदाच हा सिरियस प्रश्न पडला (प्रश्न पहिल्यांदा हं… मी भलती सिरियस आहे बुवा )….. याला कारणीभूत झाले ती निर्बुद्ध तासातली हाताची बोटं, डोळे, रिमोटची बटनं यांच्यातली जुगलबंदी….. समोर कैच्याकै सदरात मोडणारं काहितरी आपलं चाललेले, आणि सामोरे आले अमिताभ बच्चन आणि जया भादूरी (मी हिला बच्चन म्हणत नाही… नोंद घ्यावी!! ) …. आले तर आले, त्याचा विचारलेल्या प्रश्नाशी संबंध काय??? आला होता किनै प्रश्न मनात… सांगते…

होतं काय माहितीये का…… जेव्हा आपण एखाद्या माहितीतल्या व्यक्तीचा, कोणी बोललेल्या वाक्यांचा विचार करतो , आणि आपण अगदी कानसेन नसलो तरी बरं ऐकणारे असलो ना आपल्याला ते आठवलेले वाक्यं त्या व्यक्तीच्या आवाजात आठवता येते…. म्हणजे आपल्या कुटूंबातल्या व्यक्तींची वाक्यं कशी आपल्याला ते समोर नसले तरी ऐकता पहाता येतात… किंवा अगदी लतादिदी असं असं म्हटल्या असं पेपरात वाचलं तरी त्या आपल्याला ऐकू येतात (इथे आपल्याला म्हणजे निदान मलातरी 🙂 ) वगैरे!!! तर ही जया भादुरी नामक व्यक्ती विचारात जरी आली ना तरी मला तिचा तो हसू की नको हसू या द्वंद्वात अडकलेला चेहेरा, आणि तितकेच अवघडून जडशीळ जिभेने म्हटलेले डायलॉग्स कानावर यायला लागतात… म्हणजे ना पिडा एकदम…. त्या DDLJ मधे कशी ती सिमरन अगदी कानावर घट्ट हात ठेवते तरी तिला शाहरूखचे तुणतूणे ऐकायला येते तसा उपद्रव….  आता राखी गुलजार (नावात तेव्हढा गुलजार शब्द बाकि आनंद ) नामक व्यक्तीचा याच गटात समावेश होतो…. तिचं ते ’मेरेsss करण अर्जून आsssssssयेंगे!!!! ” ऐकलं ना की वाटतं फार नाही पण निदान एक अर्धा पाऊण किलो नक्कीच वजन या जिभेचे……

आता जयाबाईंना , अमिताभने केलेली चूक म्हणून सोडून दिले आणि राखीबाईंना (गुलजारांच्या असो की सावंतांच्या ) नुसतेच कुठल्याही कारणाविना सोडले तरी मुद्दा तोच, “माणसाच्या जिभेचे वजन कित्ती गडॆ?? ”

मेडिकलचे आणि माझे कायमचे वाकडे …. त्यामूळे मी ईंजिनीयर झाले (मेडिकलला मिळत होती का ऍडमिशन, वगैरे खोचक मुद्दे काढायचं काम नाय हं… माझं मुळात PCM ग्रुपमधे झालेय बारावी ;)) …. साध्या टंग च्या स्पेलिंगने मला बरेच टांगलेले होते….तर टंग, प्सायकॉलॉजी, पॅक्रियाज, न्युरो बिरो वगैरे तमाम अवयवांचे स्पेलिंग मला अजूनही नाय बॉ येत… सरळ म्हटलं होतं मी नगं मला म्येडिकल…. ईंजिनीयरिंग ला गेले खरे पण तिथे मेला विषय आला ’मेडिकल ईंजिनीयरिंग’ … खरं सांगते माझ्या जिभेपासून ते पार घश्यापोत्तर कोरड पडलेली….. तिथे आम्हाला BP मोजायला लावायचे…. मला जन्मात ते दोन वेळा ’ठक’ ऐकू आले नाही…. म्हणजे मी ’गोंगाटात नसेल हो  ठक ठक ऐकू येत ’ म्हणून समाधान करून घ्यायचे स्वत:चे, हो नाहितर नसता न्युनगंड यायचा, बाकि अख्ख्या वर्गाला ’ठक’ ऐकायला येते मलाच नाही….. मला ना माझं स्वत:चं इतरांनी मोजलेलं BP पण चुकलयं असच वाटतं नेहेमी… होतं कसं आता आपलं BP मोजलं जाणार या विचाराने माझा हार्टरेट वाढलाय किंवा श्वसन नॉर्मल ठेवण्याच्या नादात आपण श्वास न घेतल्यामूळे शरिरात नेमका घोळ झालाय त्या क्षणी वगैरे विचार येतात…. वैताग नुसता!!!

गोळ्या औषधं पण डॉक्टरांच्या सल्ल्याने नाही आवडत घ्यायला मला … हा एक मानसिक आजार असावा का अशी शंका येते उगाच मनात, मात्र मी माझ्या औषधांचे डोस सोयीने विसरते 😉 …. मुलं झाल्यापासून तर डॉक्टरांकडे जायचे आणि ’गेल्या वेळेस हे हे औषधं दिले होते’ वगैरे विलक्षण बडबड करण्याची माझ्या जिभेला खोडच आहे…. माझा वैद्यकिय ज्ञानाविष्कार तसा मर्यादितच पण…. जगातले ९९% आजार हे एकट्या क्रोसिन आणि कॉम्बिफ्लामच्या कॉम्बिनेशनने बरे होऊ शकतात हे माझे मत ठाम एकदम….. माझी मतं तशी ठामच…..

तेव्हा मी विकीमातेला शरण जाउन ’जिभेवर ’ रिसर्च करण्याचा मुद्दा अलाहिदा….निदान विचारांची वाट आज जिभेच्या वाटेला….

मरो त्या मेडिकल टर्मा त्याऐवजी अवयवांचे साहित्यिक मुल्य हा मुद्दा आवडीचा…. तर बॅक टू ’जीभ’ …. जिभेला पाणी सुटणे, जिभेला हाड नसणे, जीभ हातभर लांब असणे, जीभ काळी असणे, जिभेवर सरस्वतीचा वास असणे, जिभेवर साखर असणे, जीभ कडू असणे, जीभ टाळ्याला चिकटणे वगैरे मुद्दे कसे अर्थपुर्ण अगदी… जीभ म्हटली की दुसरा आवडता मुद्दा येतो तो म्हणजे ’चोचले’ …. खादाड्यांच्या राज्यात कसलं महत्व या चोचल्यांना…… जिभेचे काहिही वजन असो ना मरो , खा आधि चटकन वगैरे विचार येतात समोर खाद्यपदार्थ आले की….. किती म्हणी , वाक्प्रचार या जीभेच्या वाट्याचे…. ’रसना’ नाव कसे मस्त वाटते या जीभेचे….

खरं सांगते जयाताईंच्या दर्शनाने आणि त्यांची वाक्यं ऐकू येण्याच्या जाचामूळे जीभेचा विचार होतोय आज….. कबीराच्या दोह्यात एक उल्लेख आहे  ” बकवास करें जीभ….. जूते खाये सिर” ….. 🙂 …. जिभेवर ताबा सर्वार्थाने असणे कसे गरजेचे असते नाही, नाहितर उचलायची जीभ नी लावायची टाळ्याला….. जीभ जीभ पडजीभ वगैरे यमकं करणारे गाणे मनात तयार होतेय… एकूणात आज ही माझ्या ’जिव्हा’री लागलीये असे दिसतेय…..

विचार करतेय मी नी काहितरी अचानक मनात येतय….. हे असेच होते ही आठवण आली की….. डोळे नकळत मिटले जाताहेत….. अनेकदा वाचलेल्या पुस्तकातली काही पानं त्यातली अक्षरं नजरेसमोरून सरकायला लागताहेत…. शब्द न शब्द साठलाय मनात…

आठवणं जसजशी वाढतेय, हात पाय गारठल्यासारखे होतात…. सगळं काही थिजल्यासारखं….. एक एक वाक्यं जिवंत होऊन समोर येतय…. मिटलेले डोळे पाणावताहेत… कुठल्याही क्षणी अश्रू ओघळणार आता….. एक एक प्रसंग मनात उमटतोय, जसा समोर घडतोय माझ्या….. ते धारदार अंगार ओकणारे डोळे रोखलेत शत्रूवर…. नाही सहन होत कोणाला त्या डोळ्यांचा दाह…. तापलेल्या सळया गेल्यात आरपार…. हुंकारही नाहीये वेदनेचा साधा मुखातून…… डोळे काढलेत म्हणुन काय, हात बांधलेत म्हणून काय… ती जिव्हा आहे ना धारदार तलवारीच्या पात्यासारखी…. त्या मुखातून येणाऱ्या वाक्यांनीही त्रेधा उडतेय लोकांची …… आणि …. आणि….

नुकतीच छाटलेली एक विलक्षण धारदार ’जिव्हा’ जमिनीवर पडतेय….. क्रुरकर्मा विकट हसतोय…..

मैत्रीच्या नात्याने बांधलेले दोन जीव तसाच अबोल मुक संवाद साधताहेत……………………………………………………..

आठवणीनेही सुन्नं व्हायला झालय, नेहेमीच होतं….. दाटलेला कंठ… स्तब्ध सारे काही…. माझी ’जीभ’ कोरडी…. एकीकडे त्या शंभूबाळाचा अभिमान, गर्व वगैरे नी दुसरीकडे त्याच राज्यातला षंढपणा, नाकर्तेपणा,जळजळीत वास्तव, भ्रष्टाचार वगैरे जाणिवा …. फोल वाटतं सगळचं…..

लिहीलेली पोस्ट आज टराटर फाडून टाकाविशी वाटतेय……..

विसाव्याच्या वळणावर…

कधी कधी असे होते की हातात अगदी मोकळा वेळ असतो…. ’बरंच काही करायचयं ’ या सदरातल्या पेंडींग कामांची यादी पडीक असते…. पण या मोकळ्या वेळेत यातलं एकही काम करावसं वाटत नाही…. बरेच दिवस आणून ठेवलेले एखादे पुस्तक असो की आवर्जून आणलेली एखादी CD असो काहीच हातात घ्यावे वाटत नाही…. एक विलक्षण जडत्त्व मनाला आलेले असते….

तर कधी याच्या अगदी उलट होते….. सकाळ होते तीच अगदी प्रसन्न…. एक अनामिक उत्साहाचा, उमेदीचा झरा अंतर्मनात झिरपतो!!एरवी कंटाळवाणी वाटणारी कामंही चटाचट होतात तेव्हा…..

परवा रात्री असेच वैश्विक गुडनाईट म्हणू म्हटले तर मॉडेमबूवा रूसलेले….. दोन चार वेळा प्रयत्न करूनही बेटं पुढे सरकेना… आता खरं तर माझी निदान माफक तरी चिडचिडीची वेळ… पण जराही रागवावेसे वाटले नाही…. मॉडेमची ईच्छा शिरसावंद्य म्हणून शांत होते मी!! शिल्पाताईंच्या मॉडेमच्या पंगतीत आपलेही श्री. मॉडेमराव जाऊन बसले म्हटलं!! खरं तर नेट बंद होणे हे माझ्यासाठी भरभक्कम नुकसान पण मी शांत पाहून नवऱ्याला आश्चर्याचा धक्का बसला असावा….  दुसऱ्या दिवशी सकाळी मी नेटची आठवणही काढली नाही तेव्हा मात्र मला नक्कीच बरे नाही असे त्याला वाटले असावे…. 🙂

मला मात्र काहितरी गवसलेय असे वाटत होते सारखे…. काय माहित नाही? असे का वाटतेय ते ही समजत नव्ह्ते….  मुलं शाळेत गेलेली…सगळी कामं उरकून सोफ्यावर विसावले जरा मी….हातात वाफाळता चहाचा कप आणि लेक यईपर्यंतचा दोन अडीच तासाचा वेळ हातात….. टिव्ही पहायचा नाही हा संकल्प जोरदार त्यामूळे तो मार्ग बंद होता आणि न वाचलेले घरातले एकमेव पुस्तक म्हणजे थरोचे वॉल्डन,  आत्ता ते ही नको होते….. हातातला वेळ पोकळी वाटावा ईतपत शांतता भोवती होती…. तरिही कंटाळा वाटेना, एकटे वाटेना… उलट नुकतेच स्वत:च आवरलेल्या घराकडे एक शांत नजर टाकावी वाटली…. रोजचेच घर रोजच्याच वस्तू रोजच्याच जागी तरिही तोच तो पणा वाटेना…. उलट त्या तश्या त्याच जागी पाहून छान वाटले क्षणभर….  मनाला मोकाट धावायची संधी दिली होती पण ते ही आज उगा या विचाराच्या धाग्याहून त्याला लटक , त्यावरून इथे उडी मार असले प्रकार करेना…… म्हणजे अगदी शांत होते असेही नाही पण पठ्ठं आज उगा धावपळीच्या मुडमधे नसावं बहूतेक….. मुक्तपणे फिरत होतं रमतंगमतं पण बागेत फिरल्यासारखं, हात मागे बांधून निवांत….

अचानक काही दिवसांपुर्वीचा KBC चा पाहिलेला एक भाग आठवला…. अमिताभ त्याच्या खर्जातल्या आवाजात हरिवंशराय बच्चनांची एक रचना म्हणत होता…. ती रचना ऐकली तेव्हाच मनात उतरली होती…..

जीवन की आपाधापी में कब वक़्त मिला
कुछ देर कहीं पर बैठ कभी यह सोच सकूँ
जो किया, कहा, माना उसमें क्या बुरा भला।

जिस दिन मेरी चेतना जगी मैंने देखा
मैं खड़ा हुआ हूँ इस दुनिया के मेले में,
हर एक यहाँ पर एक भुलाने में भूला
हर एक लगा है अपनी अपनी दे-ले में
कुछ देर रहा हक्का-बक्का, भौचक्का-सा,
आ गया कहाँ, क्या करूँ यहाँ, जाऊँ किस जा?
फिर एक तरफ से आया ही तो धक्का-सा
मैंने भी बहना शुरू किया उस रेले में,
क्या बाहर की ठेला-पेली ही कुछ कम थी,
जो भीतर भी भावों का ऊहापोह मचा,
जो किया, उसी को करने की मजबूरी थी,
जो कहा, वही मन के अंदर से उबल चला,
जीवन की आपाधापी में कब वक़्त मिला
कुछ देर कहीं पर बैठ कभी यह सोच सकूँ
जो किया, कहा, माना उसमें क्या बुरा भला।

म्हटलं य्ये बात!!! हेच रहस्य आहे आजच्या या वेगळ्याच वातावरणाचं…. जीवन की आपाधापी में आज मी इथे बसलेय बहुधा हिशोब मांडत मनात,की जो किया, कहा, माना उसमें क्या बुरा भला। 🙂 मानलं हरिवंशराय तुम्हाला….. लेखाजोखा मांडतेय मी अलवार मनात…… या वळणावर विसावा घेतेय म्हणजे मी आज!! सगळी या बंद नेटची कृपा…… एरवी स्वत:ला असे अडकवलेले असते तिथे की मोकळा वेळही त्याच विचारात जात असावा….. नेट हवे की नको किंवा प्रमाण किती कसे हा मुद्दा घेऊन मला आज स्वत:ला प्रश्न आणि कोडे घालायचे नव्हते….. काहितरी जाणवतयं ते मनसोक्त जाणवू द्यायचे होते…… आज नेट बंद म्हणून मी त्रागा करत नाहीये या भावनेने सुखावू द्यायचे होते मनाला…..

“क्या बाहर की ठेला-पेली ही कुछ कम थी,
जो भीतर भी भावों का ऊहापोह मचा,”

हो हेच तर होतेय नेहेमी….. बाहेर आहेच की गोंधळं पण अंतर्यामी काय तिथेही तर भावभावनांचा कोलाहल अटळ होतोय…. माझेच विचार माझ्याच हातात नसावेत….. त्यांच्याशी लढण्यातही तर शक्ती खर्च होतेच आहे……

बहिणाई आणि कबीराला शरण जावेसे त्याला वाटले तर माझी त्यालाही हरकत नव्हती…..

जीव देवानं धाडला
जल्म म्हने ‘आला आला’
जव्हा आलं बोलावनं
मौत म्हने ‘गेला गेला’

दीस आला कामामधी
रात नीजमधी गेली
मरनाची नीज जाता
जलमाची जाग आली

नही सरलं सरलं
जीवा तुझं येन जानं
जसा घडला मुक्काम
त्याले म्हनती रे जीनं

बहिणाई अगं म्हणूनच तर तूला शरण आलेय आज….. कसा घडतोय मुक्काम याला जीनं म्हणतात हे तू सांगितलेस ना ईतके नेटके….. हेच तर शोधतेय गं मी…. या मुक्कामाचाच विचार करतेय गं आज….. सोपं केलसं बघ सगळं…..

चाह मिटी, चिंता मिटी मनवा बेपरवाह ।
जिसको कुछ नहीं चाहिए वह शहनशाह॥

कबीरा अरे आम्हाला गरज आहे या सगळ्या लिखाणाची हे तुम्हाला माहित होतं जणू असे व्यक्त झालात तुम्ही सगळे!! की एक दिवस कोणितरी पांथस्थ येईल गोंधळलेला आणि तुम्ही दाखवाल त्याला पुढचा रस्ता अगदी सहजपणे…..

शांत शांत होतेय मी…. कुठली तरी खळबळ निवतेय…. संवाद हल्ली भरपूर होतोय माझा…. जनसंपर्क जगसंपर्कही वाढलाय….. पण सगळ्या भाउगर्दीत स्वत:शीच कधी बोलले होते शेवटचं ते आठवतही नाहिये….. नाही म्हणायला रोजची चर्चा चालतेही मनात पण निवांत विसाव्याच्या गप्पा छे छे…. व्यस्त ना आम्ही…… जगण्यात जगण्याची नवनवी साधनं शोधण्यातं…. मग भलेही त्या गोंधळात जगायचेच का राहून जाईना…… नको नकोच ते!!! निदान कधीतरी मुक्तपणे तरी असे वाटावे असे जगावे की पंखांना पुन्हा बळं मिळेल… विचारांची झेप पुन्हा घेता येईल…..

प्रत्येकाचे मार्ग वेगळे, गती वेगळी, गरजा वेगळ्या… पोहोचायची ठिकाणं वेगळी पण प्रत्येक वाटेवर थांबायलाच हवेय नाही एखाद्या विसाव्याच्या वळणावरं!!!!!!