सेटिंग…


महाराष्ट्र टाईम्स, संवाद,
रविवार 19 नोव्हेंबर 2017

मस्कतमधली पाच वर्ष आणि अबुधाबीतली दोन वर्ष, आखातात रूळले होते मी एव्हाना… एरवी भारतात कधीही करावी न लागलेली घरकामं भारताबाहेर प्रसंगी करावी लागतात हे ही सवयीचं झालं होतं. “घरकामाला बाई हवी” अशी तोंडी जाहिरात देऊन तिची वाट पहाणे हे नित्याचे काम सुरू होते…

अशातच एक दिवस, केरवारे आटोपल्यानंतर , घरातली धूळ झटकताना ती निम्मी कपड्यांवर आणि निम्मी चेहेऱ्यावर, केसांमधे मुक्कामाला वसवल्यानंतर मी आता मोर्चा भांडी घासण्याकडे वळवणार तोच दार वाजलं, तश्याच अवतारात दार उघडले तर समोर व्यवस्थित कपड्यांतली, मेक अप केलेली बाई मला विचारत होती की माझ्याकडे मेड हवीये असं समजलं…. ती श्रीलंकन होती आणि आमच्या बिल्डिंगच्या वॉचमनने पाठवलेली होती .

स्कर्ट घातलेली, व्यवस्थित आवरली आटोपलेली ती आणि अजागळ अवतारातली मी, सगळा विरोधाभास होता. नाकापेक्षा जड असलेल्या त्या मोत्याला मी दारातूनच परत पाठवलं….

एका मैत्रीणीशी गप्पा मारताना सहज बोलले , पूर्वी आमच्याकडे बिल्डिंगला बांग्लादेशी वॉचमन होता तेव्हा येणाऱ्या मेडही बांग्लादेशीच होत्या आणि आता श्रीलंकन वॉचमन आलाय तर येणाऱ्या मेडही श्रीलंकन असतात !!

मैत्रीण अगदी सहज बोलली , “अरे सेटिंग होता है इन लोगोंका !! ” …

’सेटिंग’ शब्दावरचा जोर आधी सामान्य वाटला पण त्याच्या नेमक्या अर्थाचा बोध झाला आणि कसंसं झालं क्षणभर ….. काही गोष्टींबाबत एकतर मी मठ्ठ तरी आहे किंवा जाणूनही दुर्लक्ष करत असते…. बरेचदा या गोष्टी माझ्या खरच लक्षात येत नाहीत किंवा जाणवल्यातरी आपला नेमका अश्या बाबतीत काय संबंध हे न उमगून मी त्याबद्दल चर्चा करायचे टाळत असते.

असे एकेकटे रहाणारे वॉचमन, येणाऱ्या मेड यांच्याशी माझी होणारी चर्चा म्हणजे, “घरची आठवण येते का ? ” ,”कधी जाणार परत ? ” वगैरे स्वरूपाची असते. त्यापुढे जाउन काही बोलायचे, विचार करायचा तर त्यांना काही मदत हवीये का वगैरे इतपत माझी मजल जाते. या सगळ्यांशी गप्पा मारणे होते माझे नहेमी, पण त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्याच्या काही कोपऱ्यांबाबत एक अलिप्त तटस्थता असते कायम !!

माझ्या त्या मैत्रीणीशी गप्पा (?) आटोपल्या पण काहीतरी सतत सलत राहिले. एखादी जुनी जखम ठसठसावी तसे…. खपली निघाली होती कुठलीतरी !! नक्की काय ते हाती लागल्याशिवाय मनाची तगमग थांबणार नव्हती ….. मैत्रीणीचे मत हे ’तिचे’ मत होते आणि ते असण्याचा तिला पूर्ण अधिकार होता त्यामुळे त्या मताने मला दुखावले नव्हते. अशी सरळसोट जनरलाईज्ड विधानं मला पटली नाहीत तरी ते करू शकणाऱ्यांचं कौतुक मात्र नक्की वाटतं. बरेचदा असंवेदनशीलतेला जोपासत केलेली धडक विधानं काहीशी बोचतात , आश्चर्यात टाकतात हे नक्की .

विचार येतच होते… माझ्याकडच्या सगळ्या मेड्सबाबत . इथे मेड बदलण्याचे कारण म्हणजे बरेचदा आपण तरी सुट्टीवर जाणे किंवा त्यांनीतरी मायदेशी परतणे असे काहीसे जास्त असते. मात्र ज्या ज्या मेड आल्या किंवा आले ते घरचे एक होऊन गेले कायम हे नक्की !! भारतातच ठेवलेल्या लहान मुलीची आठवण येते सांगणारी हैद्राबादची ’रत्ना’ किंवा मुंबईतल्या दोन मराठी बहिणींची जोडी, बांग्लादेशची ’शेलिना’ , रशिदा…. गुढीपाडव्याला आंब्याचे, कडूलिंबाचे पानं आणून देण्यापासून ते दिवाळीतल्या साफसफाईपर्यंत सगळ्यात लूडबूड करणारे हनाभाई ….. सगळे सगळे आठवत गेले एकामागोमाग एक. बांग्लादेशातलं माश्यांचं स्वतंत्र तळं, भाताची घेतलेली शेतं, भावाचं शिक्षण वगैरे गोष्टी हनाभाई सतत सांगत.

या सगळ्या आठवणींमधे मला ’शेलिना’ आठ्वली आणि जाणवलं त्या सेटिंग शब्दाची बोच नेमकी कुठे उमटतेय. शेलिना ….. माझ्याकडे यायला लागली आणि घरचीच झाली… काम आटोपून माझ्या लहान लेकीशी खेळणे, तिला जेवू घालणे, बोबडे बोल बोलणे वगैरे अनेक कामं स्वत:च हौसेने करणारी शेलिना… दिवाळीच्या तयारीचा मोठ्ठा भाग होणारी बुटकीशी जाड शेलिना.

“चाय बनाऊँ?? आप पियेगा??”, या तिच्या प्रश्नाचा अर्थ “मला चहा हवा” हे मला समजायचं… मग मी सांगायचे मला भुकही लागलीये गं… शेलिनातली शेफ मग सरसावून कामाला लागायची, कांदा लसुण फोडणीत परतून त्यात काबुली चणे आणि भात वगैरे काहीतरी प्रयोग चालायचे… हाताला चव होती तिच्या… चहापान संपताना समंजस हसायची आणि माझ्या लेकीला सांगायची, अपना अम्मी के जैसा बनना…

’मुलूक ’ला जायचं म्हणून प्रचंड खटपट करणारी अशिक्षीत शेलिना . मुलूकमधल्या भावाबहिणींसाठी उमेदीची, तरूणाईची वर्ष आखातात कामाच्या रगाड्यात घालवणारी शेलिना . घरी जाण्याची अनावर आस असणारी शेलिना. “मॅडम मै तो ना आजकल उपरसे कोई प्लेन जाता है तो सोचती हूँ कब जाऊँगी मै इसमे बैठकर 🙂 ” … असे निरागसपणे हसत सांगणारी शेलिना. “मॅडम दुवा करना मेरे लिये…. वगैरे तिची वाक्य मनात घोळत माझ्या….

अनंत खटपटींनंतर एकदाची ती मुलुकला निघाली आणि मी पर्समधे राखलेली सगळी रक्कम बाकी रकमेसह मी तिच्या हातात दिली होती. माझा हसत हसत आणि रडत रडत निरोप घेऊन ’शेलिना’ मुलूकला गेलीही होती. आता कामाला बाई नसणार या दु:खापेक्षा शेलिनाला घरी जायला मिळालं याचाच आनंद झाला होता मला. काही दिवसात तिची मैत्रीण ’रशिदा’ यायला लागली कामाला, मात्र शेलिनाचा विषय कायम यायचा आमच्या बोलण्यात. एक दिवस रशिदाने सांगितले , “मॅडम शेलिनाका शादी हो गया !! ” …. विलक्षण आनंद झाला मला… वाटलं आता तिच्या सगळ्या ओढाताणीचा शेवट गोड होइल. ती तिच्या संसारात रमेल. रशिदाला मात्र अनेकवेळा शेलिनाचा फोन नंबर मागूनही ती देइना .

मला मात्र तिच्याबद्दलचा आनंद तिच्याशी प्रत्यक्ष बोलूनच साजरा करायचा होता. शेवटी ’बांग्लादेशी’ हनाभाईंना गाठलं, म्हटलं बाबारे तिचा फोन नंबर असेल तर दे ना मला, तिचे अभिनंदन करायचे आहे !! …. हनाभाईने माझ्याकडे बघितले , हसला आणि म्हणाला ,” दिदी उसका शादी नही हुआ है….. कभी नही होगा ….. कोइ शादी नही करता इधरसे जाने के बाद ईन लोगोंसे …. मै तो कभी नही करूंगा …. ”

हनाभाई निघून गेला आणि मला विचारात टाकून गेला होता. एक धक्का जो मला एकटीने पचवायचा होता. माझ्या कुटुंबात, आयुष्यात शेलिना एक कामवाली होती . जिला जाताना मी मदत केली त्यामुळे मी तिच्या ’देण्यातून’ मुक्त होते. पण कामवालीशी माझं नातं नकळत आपुलकीचं, माणुसकीचं होतं…. स्त्रीत्त्वाने जोडल्या गेलो होतो आम्ही दोघी. त्या नात्याची वीण घट्ट होती ही मला कल्पना होती पण माझ्या डोळ्यात येऊ पहाणाऱ्या अश्रॄंना माझ्या रोजच्या आयुष्यात फारशी जागा नव्हती. हे असं दुखणं काढणं हे ’व्याह्याची घोडी ’, ’लष्कराच्या भाकऱ्या ’, ’विश्वाची चिंता ’ वगैरे सदरात मोडत होतं.

रोजच्या रामरगाड्यात शेलिना मागे पडली, तिच्यामाझ्यात दोन तीन देशांच्या हद्दी आल्या तरी ती मनातून कधीच गेली नव्हती हे पुन्हा नव्याने जाणवलं मला त्या ’सेटिंग’ शब्दाने. सेटिंग …. दोन वेगवेगळ्या लोकात होणारं सेटिंग हा माझ्या मैत्रीणीचा अर्थ होता, त्यातला एक मला ठणकावून सांगून गेला होता की अश्या बायकांशी मी लग्न करणार नाही, आणि स्वत: मात्र आखातातून आलेला श्रीमंत ’वर’ म्हणून मिरवणार होता. आजवर अगदी ’चांगल्या ’ हनाभाईचं वेगळं आणि प्रातिनिधीक रूप अचानक समोरं आलं माझ्या !!

या सगळ्या सेटिंगमधे दोष कोणाचा हे मला नेमके उमगत नव्हते 😦

अज्ञानात सुख असतं ….. फारसे फंदात नाही पडले की त्रास कमी होतो. पण आपल्या मनाचे ’सेटिंग’ तसे नसते !! शेलिना मला कधीच सापडणार नाहीये… गुगलबाहेरचे जग आहे तिचे, तिचा शोध कसा घेणार ….

आज हा सेटिंग शब्द दिवसभर बोचत रहाणार होता…. पुढचे काही दिवस जाणवणार आणि मग हलकेच मनाच्या कोपऱ्यात दडणार होता…. 😦

खिडकी उघडली आणि बाहेर पहात उभे राहिले….. पांढूरकी घरं, बिल्डिंग्स ,वाळू दिसते माझ्या खिडकीतून, फार नाही पण हे वाळवंट आहे ही जाणिव करून देणारी वाळू ….. ’वाळवंट ’ – एक आत असतं आणि एक बाहेर !! आणि मग अश्या कित्येक शेलिनांचे अश्रॄ , त्याग , कष्ट या वाळवंटाच्या आर्द्रतेत विरघळलेले असतात…. अश्या विचाराने, जाणीवेने माझा ’मोकळा श्वास’ क्षणभर घुसमटला ….. !!

अर्थात ’वाळवंट ’ मग ते वाळूचं असो किंवा भावनांचं तिथे पाझर विरळाच…..

वाळवंटात एक म्हण आहे ’ रेताड वाळवंटात फिरताना तुमच्या नजरेला जर मृगजळ दिसत नसेल तर तुमची तहान खरी नसावी ’ . आज खिडकीबाहेर पहाताना सतत असेच काहीसे वाटतेय , कुठेतरी मृगजळ असावे …. या शेलिनांच्या अश्रॄंना , अस्तित्त्वाला काहीतरी मोल असावे…. कुठेतरी कोणालातरी या सगळ्याची माझ्यापेक्षाही जास्त ’बोच’ वाटावी त्याने हे ’सेटिंग’ बदलावे…..

Advertisements

हम अपने शहर में होते…

IMG_20170206_140808मध्यंतरी आजोळी गेले होते. रेल्वेचं भलंमोठं क्वार्टर, मागेपुढे मोठमोठी जागा, आंबा, जांभुळ, पेरू, चिंच, करंजीचे मोठमोठाले वृक्ष वगैरे सगळी आजोळची ओळख. सरकारी क्वार्टर ते, त्यावर कोण्या एकाचा हक्क नसतोच कधी. रेल्वेच्या वेटींगरूमसारखाच न्याय इथेही. प्रवासी येतात, काही काळ थांबतात आणि पुढच्या प्रवासाला निघून जातात. हे समजण्याइतपत ’मॅच्युरिटी’ आली आहे आपल्याला असं वाटत होतं घरी पुन्हा जाण्याआधी. घराच्या बाहेरून काही दृष्य बदल दिसले नाहीत तेव्हा सुखावलं मन, पावलं पोहोचण्याआधी घरात पोहोचलंही मन. दाराबाहेर मात्र आजोबांच्या नावाची पाटी नसून भलतंच कोणी नाव दिसलं तेव्हा आनंदाने उचंबळलेलं मन सावध झालं… जरा दुखावलं तरी नेटाने आत आलं. ज्या घरात दंगामस्ती करण्याची, कुठल्याही कान्याकोपऱ्यात धडकण्याची सवय होती तिथे आता साधं फिरताना सध्याच्या मालकांच्या मुक परवानगीची गरज होती. खोल्याखोल्यांतून फिरताना समोर जरी आत्ताचे घर असले तरी मन मात्र जुन्या खाणाखूणांचे अस्तित्व शोधत होते, कुठे सापडला एखादा ओळखीचा धागा की मन पोहोचत होते त्याच वाटेने भुतकाळात. भुतकाळाला स्पर्श करून परत निघाले त्या घरातून तेव्हा भरून आलं काहीतरी… काहीतरी गवसलं पण खूप काही निसटल्यासारखं. अंगण ओलांडून गेटकडे आले आणि लोटून घेतलं ते दार, जणू माझ्याच हातानी खूप वाटा बंद केल्यासारखं. बालपणाकडे पाठ फिरवून निघाले तिथून… अचानक मोठं व्हायला भाग पाडणारे असतात काही क्षण त्यातलाच एक क्षण ओलांडून पुढे आले होते मी…

आजोळबाबत मन पक्कं करत असतानाच आली पुन्हा आमच्याही जुन्या घराची आठवण. माझं स्वत:चं बालपण जिथे गेलं ते घर… २०-२२ वर्ष ज्या वास्तुकडे पुन्हा फिरून पाहिलेही गेले नाही ते घर. दहावीचा टप्पा पार करताना मागे सुटलेलं घर. आई वडील जिथे आहेत ते माहेर आणि नवं घर आहेच सोबतीला तरीही जगाच्या पाठीवर कुठेही असताना एखाद्या अनाहुत स्वप्नात चटकन डोकावून जाणाऱ्या घराकडे आपण वर्षानुवर्ष जाणं टाळलेलं आहे हे स्वत:शी पुन्हा मान्य केलं गेलं. मोठं होण्यामधे एक टप्पा असतो नॉस्टेल्जिया टाळण्य़ाचा वगैरे त्याअंतर्गत त्या घराबद्दल बोलणंही हळूहळू कमी होत गेलं कधीतरी आणि ’इमोशनल ’ व्हायचं नाही असं मनाला बजावत त्याला ’प्रॅक्टिकल ’ व्हायला भागही पाडलं गेलं. घरच काय पण जुन्या गावातही जाणं नकळत टाळलं जाऊ लागलं. गावात उतरायला जागा आहेत अजुनही पण ’घर’ नसण्याची जाणीव अजुन गडद होईल या भितीने जाणंच नको असं वाटत असावं बहुधा!

अनेक वर्षांनी जुन्या गावाकडे आणि त्यातही आपल्या जुन्या रहात्या घराकडे परतताना घर, त्याचा सभोवताल बदललेला असण्याची असते आपली मानसिक तयारी. घर जुनं होणं, काही ठिकाणी डागडूजीची गरज असणं वगैरे मान्यही असतं आपल्याला, पण ते घर होतं त्यापेक्षा खूप छानबिन होणं , अंतर्बाह्य बदललेल्या घराचा आत्माच हरवणं आणि सगळ्यात क्लेशकारक म्हणजे घर मुळ जागीच असलं तरी ते आता आपल्या ताब्यात नसणं हे मात्र जड जातं पचायला. काही अपरिहार्य कारणाने आता आपलं नसतं ’आपलंच’ घर. बदललेल्या ह्या परिस्थितीचा विचार येतो आणि मनाच्या घट्ट भिंतीचेच काही पोपडे गळून पडतात, एखादा आधाराचा खांब मुळापासून हलतो. जाऊच नये हे बदल पहायला असं वाटतं एकीकडे आणि तरीही मन ओढ घेतं त्या घराकडे.

काश्मिरी पंडित असलेली जीवलग मैत्रीण माझी, मध्यंतरात जाऊन आली काश्मिरला परत. जुन्या घराकडे गेले होते म्हणाली. जीव मुठीत धरून, सगळं सामान सोडून जिथून अर्ध्या रात्रीतून ते पळाले आणि ’विस्थापित’ झाले ते घर. चार वर्षाचा इंजिनीयरींगचा टप्पा पार करताना कित्येकदा ऐकली होती तिची ’घर’ सुटण्याची व्यथा.  होस्टेलमधली एक रूम हे तिचंमाझं तेव्हाचं एकत्र ’घर’ होतं. नंदनवनातलं तिचं घर, ठेंगणं बसकं घर, समोर आंगण, अंगणात हिरवळ, गुलाबांनी डवरलेली रोपं, किती भरभरून वर्णनं ऐकली होती त्या घराची. तिथूनच ’निर्वासित’ झाले होते ते. तिने आत्ताच्या तिच्या घराचा पाठवलेला फोटो मोबाईलच्या स्क्रीनवर होता माझ्या आणि बसलेला धक्का मनाच्या कानाकोपऱ्यात. तीनमजली हॉटेल उभं होतं त्या फोटोत, जे घर कधी विकलंच गेलं नाही त्याचा ताबा कोणीतरी घेऊन बदलून टाकलं होतं सारं. मैत्रीण म्हणाली तिची आई जाऊच शकली नाही त्या घराकडे. सुन्न होत होतं माझंही मन. एका व्यथेची, एका जखमेची जाणीव ताजी होत होती. आम्ही नव्हतो समजावत एकमेकींना…वेदना मुकपणे सोबत करत होती निव्वळ.

घर नावाचा “विसावा ” आणि घर हरवण्याची खंत वैश्विक आहे हे सांगणारा शेर वाचला एक….

ये सर्द रात,ये आवारगी, ये नींद का बोझ

हम अपने शहर में होते तो घर गये होते…

किती जणांचं होत असावं असंच… चालता चालता इतके पुढे निघून जातॊ आपण की वळून पहाताना धुसरही दिसत नाहीत काही गोष्टी. जाणीवा हळूहळू बोथट होत जातात, आपण समंजस वगैरे होत जातो. सल संपत नाहीत पण बदलता न येणाऱ्या प्राप्त परिस्थितीला सामोरं जाणं शिकतोच माणुस कधीतरी. अपरिहार्य ’समजुतदारपणा’ पांघरतोच माणुस. अर्थात या वाटेत जुनं कोणी भेटतं जातं आणि विषयांच्या ओघात सामोरं येतं आठवणींच्या, काळाच्या पडद्याआड गेलेलं मनाजवळचं काही.

परवा रस्त्याने सहज भेटले ते

माझ्या जुन्या घराचे शेजारी

म्हणाले खूप बदललय घर तुझं आता

यायचय का पहायला?

जायचय का मला?

आहे हिंमत की नकोच ते

बदलांमुळे घर परकं वाटेल

आणि अंगावर येइल ते परकेपण…

त्यापेक्षा बरंय हे असं किनाऱ्यासारखं…

मला साधतय हे आताशा

खूप वाहिल्यानंतर, खूप पाहिल्यानंतर,

कधी प्रवाहात तर कधी विरोधी पोहल्यानंतर…

दमल्या, भागल्या, शिणल्यानंतर,

खूप झटापटींनंतर साधतं हे ’किनारा’ होणं….

प्रवाह वाहत असतो, तो वाहतच रहाणार

किनाऱ्याला समजतं हे, किनारा शहाणा असतो !

सतत बदलणाऱ्या पाण्याचा असतो किनारा

काठावर बदलणाऱ्या पावलांचा असतो किनारा…

घर बदलतच की आणि,

मुळात ते रोजच बदलतं…

“यु कॅन नेव्हर कम बॅक टू होम” ते म्हणतात,

कधी घर बदलतं कधी घरातली माणसं…

उन वारा पाऊस घेतातच की आपापलं घेणं…

म्हणून वाटतं, ’किनारा ’ व्हावं…जरासं स्थिर व्हावं…

आपलं ’भिजणं’ लिमिटेड ठेवायचं,

सुख दु:ख ’रुजणं’ लिमिटेड ठेवायचं,

किनाऱ्याच्या मातीसारखं,

ओलसर तरीही अलिप्त…

नसतातच बदलत तश्याही आपल्या आठवणी

घर हरवण्याच्या वेदनेला स्विकारताना ,

खरंच साधलय बहुधा आता

पुढे वहाणाऱ्या काळातला आणि

गतकाळाची समाधी सांभाळत

त्यावर आठवणींचे दिवे ठेवणारा किनारा होणं!

घर…दोन अक्षरांचा छोटासा शब्द खरं तर. पण अर्थ मोठा व्यापक…घर, प्रत्येकाची वेगळी व्याख्या…घर, भिंतींचं, फर्निचरचं, सजावटीचं, कुंडीतल्या रोपट्याचं, भिंतींवरच्या फ्रेम्सचं, पडद्यांचं, दारांचं, खिडक्यांचं, क्रोशाच्या विणकामाचं, स्वैपाकघरांतल्या फोडण्य़ांचं, चर्चांचं, प्रेमाचं, गप्पांचं, पाहुण्यांच्या गजबजीचं,घरातल्या माणसांच्या माणुसपणाच्या ओळखीचं घर. घर आठवणीतलं, घर आठवणींचं. घर विसाव्याचं, घर मायेचं. घर हक्काचं. घर, ते घर घेण्यासाठी केल्या गेलेल्या कष्टांचं… घर स्वप्नातलं, घर स्वप्नांचं. घर त्याचं, घर तिचं… घर दोघांचं , त्या दोघांच्या गोकुळाचं. एक दिवस मागे पडतं घर आणि पुढे निघतात घरांतली माणसं. ’जिंदगी बडे हुकुम चलाती है ’ हा जगरहाटीचा नियम मान्य करत जगायला बाहेर पडतात ’घरातली’ माणसं. दोर सुटलेला पतंग पाहिला की नजरेसमोर येतात ही माणसं. भिरभिरणारी, वाऱ्याच्या लाटेशी लढणारी… मुळं हरवलेली माणसं. जातील त्या नव्या जागी पुन्हा काड्या गोळा करत नव्याने घरटी बांधत मनाच्या कोपऱ्यात जुन्या घरांतलं आपलं अस्तित्व जपणारी माणसं…ती एकत्र येतात, वेदना वाटून घेतात. घर हरवलेल्या अश्या सगळ्या माणसांचं आभाळ छप्पर होतं आणि जोडली जातात ती वेदनेच्या नात्याने… ज्ञानियाच्या ’विश्वची माझे घर’ च्या वाटेवर चालतात मग ही माणसं, एकमेकांना सावरत, एकमेकांना सांभाळत…

एक खून माफ…..

“सुख हे मानण्यावर असतं नाही ” …गुळगुळीत वाक्य आहे हे… अनेकदा ऐकलेलं…. जोवर प्रत्यय येत नाही तोवर ही अशी वाक्यं quotes म्हणून बरी वाटतात, अर्थ मात्र झिरपत नाही…. कधी तरी अचानक सामना होतो या वाक्यांच्या अर्थाशी, मग ती पटायला लागतात…. आपल्या मनाचं प्रतिबिंब कुठल्या तरी अनोळखी मनात पडल्यासारखं वाट्तं…. मग या वाक्यांचे फेसबूकचे स्टेट्स बनते… चार दोन मस्त व्यस्त लोक मग ते लाईक वगैरे करतात….

आज तिला म्हणावं वाट्लं, “सुखं बिख सब झूट… च्यायला दु:ख झालय मला ” … राग राग करायचाय… सगळ्याचा…. ब्रम्हदेवाच्या ते या राज्यकर्त्यांच्या सिस्टिमचा… हवापाण्यापासून ते माणसांपर्यंत सगळ्याचा….

लहानपणापासूनचे अनेक प्रसंग आठवताहेत मग तिला…. कोणाची लबाडी, कोणी केलेली फसवणूक असो की जिव्हारी लागलेल्या अनेक जखमांवर धरलेल्या खपल्यांची पुटं असो ….. आज कारणीभूत व्यक्तींची भले नावं गावं आठवत नाहीत पण बिनचेहेऱ्याच्या त्या सारख्याच मनोवृत्तीच्या लोकांची आठवण होतेय…. अनेक हक्क हिरावलेले, अनेकदा गरजेच्या हाकेला ओ न दिलेले काही बाही एकामागे एक आठवणींच्या रांगेत येतेय….

काल मग ती जेव्हा म्हणत होती की ती सुखी आहे तेव्हा कुठे होत्या या आठवणी ???? आज आठवताहेत भराभर म्हणजे त्यांचं अस्तित्व कालही होतच की, म्हणजे “मी सुखात आहे ” या भावनेच्या बांधाने यांना अडवलं होतं जणू…. आज जरा वाटले तिला की इतर कुठे नाही पण आपल्या मनाशी प्रामाणिकपणे कबूल करावे की आजवरच्या आयूष्यात मी ही कधी एकटी होते, खचले होते, निराश होते.. दु:खी होते!!!! जरा असं वाटू द्यायचा अवकाश की कटू आठवणींची ’टोळधाड’ मेंदूत !! टपलेल्या होत्या त्या बांधावर जश्या….

काहिही आणि कोणिही त्रास देऊ शकतं आज… एरवी ज्यांना ’मुर्ख’ म्हणून सोडून द्यावे असे लोकही काही काळ मनात डॊकावतात…. लोक असे का वागतात??? मी नाही असे वागू शकत ??? लोक फक्त मलाच असे त्रास देतात का?? वगैरे अपेक्षित प्रश्नांचे टप्पे येतात, आणि दु:ख एक एक मजला वर चढतं… कीव करावी वाटणं हा आणि भोज्जा शिवावा लागतो या प्रवासात…. कधी स्वत:ची कीव कधी जगाची… जगाची असेल तर काम सोपे… स्वत:ची असेल तर मदत लगेच नाही मिळत…. मनात एक आवर्त पुर्ण होइपर्यंत सहन करावे लागते ते वाईट वाटणे!!!

साधं मॉलमधे जावं तर आपल्याकडॆ एखादीच वस्तू असते… काउंटरवर मारूतीच्या शेपटायेव्हढी रांग…. कोणालातरी ’प्लीज’ म्हणून काम भागू शकते, नंबर आधि लागू शकतोही…. पण मग तिच्या मनात ’एथिक्स’ नावाचं खूळ डोकं काढतं…. मग रांगेत ताटकळा किंवा वस्तू ठेवून बाहेर पडा…. आपल्याआधिची मंडळी रांगेत उभी आहेत ना आधिपासून, त्यांनाही घाई असू शकते ना हे सत्य आहे…. मग ’सत्याची’ कास वगैरे विचार !!! आपल्याला नाही बूवा जमत काही गोष्टी हे आणि एक दु:ख…..

दु:ख …..दु:ख ….. छोटं दु:ख ….. मोठं दु:ख ….. सगळ्या दु:खाचं मूळ परावलंबन असावे का??? आर्थिक, वैचारिक की मानसिक ???? छोटं दु:ख हे वैयक्तिक…. नी मोठं दु:ख हे सामाजिक … की याउलट हा क्रम…… मोठ्या दु:खात ’सल’ हा एक भलता प्रकार मोडतो…. चॅनलवरच्या ब्रेकिंग न्य़ुज वगैरेंपासून सुरू होणाऱ्या या सलात दादोजींचा रातोरात हटवलेल्या पुतळ्याला स्थान द्यावे, की लोक तर ही घटना विसरून IPL पहाताहेत ला द्यावे ???? मोदीने केलेले घोटाळे आठवावे, आदर्श बिदर्श गाठावे की आपण पार हर्षद मेहेता, तेलगी वगैरे प्रभुतींना आठवावे…. दु:खाला किती कारणं असू शकतात याचे प्रत्यय येत होते तिला…… 😦

मुळ मुद्दा असा मग की आपण ’सुखी’ आहोत हे म्हणताना समोर पहातो का फक्त…. डोळ्यांना झापडं लावून….. मागे असते बहूधा ही दु:खाची बाजू….. म्हणजे ती सुखात असताना दु:खातही असते…… किंबहूना सुख आणि दु:खाच्या मधे असते …. जे हवे त्याच्याकडे नजर ठेवायची आणि नको त्याच्याकडे पाठ….. आज ती बहूधा उलट्या दिशेला तोंड करून ’उभी’ आहे ….. शाळेतली कविता आठवतेय तिला आत्ता ‘Never admit your sorrows’ …… वर्षानूवर्षे कटाक्षाने पाळलीये ही ओळ….  कधीतरी आज ती म्हणतेय, “होय मी जरा दु:खी’ आहे गड्या…..

तिला वाटतेय आपण ना मनाला एक घट्ट ड्रेस शिवायचा…. उन वारा वगैरे चटक्यापांसून होरपळ अडवायची या मनाची…. पण मेला या मनाचा आकार सतत बदलतो…. कधी सुईच्या भोकाइतकं क्षुद्र तर कधी समूद्रासारखं विशाल…. पौर्णिमेपासून अमावस्येपर्यंत सतत आकार बदलणाऱ्या चंद्रासारख्या हे ’मना’ घे मग तूला दु:खाची शिक्षा!!!!

…………..

…………………

…………………………

—  अगं हे काय बारा वाजलेत रात्रीचे, तू जागीच अजून ???? आणि चेहेरा का हा असा केलायेस??? … तिचा नवरा विचारतोय!!

— काही नाही झालयं , मला जाम वाईट वाटतय, बोअर होतय… ईन शॉर्ट मी दु:खी आहे….. ती

— “दु:खी” आणि तू … हळू बोल कोणि ऐकेल…. कसलं दु:ख झालय, आणि काय लिहीलयेस येव्हढं तावच्या ताव??? …. थांब मी आलोच मग वाचून दाखव…. नवरा

——–

आलाय तो परत, हातात कॉफीचे मग… (हो कप नाही… ’मग ’…. तिला कपात कॉफी नाही आवडत प्यायला… त्याला काहीही चालतं, त्याच्यामते कंटॆंट महत्त्वाचा 🙂 …. वेलदोडा घातलेला दिसतोय… मस्त सुगंध … वाफाळलेली कॉफी…. )

— हं हे घे… आणि आता वाचून दाखव..…… मला सांगा दु:ख म्हणजे नक्की काय असतं ..       ईति नवरा…

ती आपलं वरं लिहीलेलं सगळं पुराण वाचते एका दमात….

— थांब थांब,  मधे जरा कॉफी पी 🙂 …. नवरा

कॉफीचा पहिला घोट पोटाआधि मनात डोकावतो….. वाफाळलेली कॉफी दुखावलेल्या मनावर हळूवार फुंकर घालतेय….. कॉफीच्या गोडव्याचा अंमल मनावरही चढतो हलकेच….. ती पुढे वाचते….

“वैयक्तिक दु:ख कधितरी मग मागेच पडतात…. समाज ते मागे पाडायला भाग पाडतो…. चार वर्षाचं मुलं घरी आलं तरी आई धास्तावल्यासारखी शहानिशा करते, त्याला न समजणारे प्रश्न विचारते… शाळेत बसमधे तूला कोणी हात तर लावत नाही ना???? कोणी काही खायला दिलं तर खायचं नाही हं… कोणी हात लावला तर रागावयचं हं…. ते मुलं बावरतं मग, ते सांगतं बसमधून उतरताना अंकल हात धरून उतरवतो, मग काय करू ???? … आईकडेही उत्तरं नसतात…. अविश्वास दाखवायला ती शिकवत असते….. एक एक ’धडे’ वाढतात… आणि दु:ख ही…. दु:खाचा डॊंगर होतो नुसता….कडेलोट…... ”

— 🙂 …. थोडक्यात आत्ता या क्षणी तुझं ’दु:ख’ एकदम टॉपला आहे म्हणजे…. हो की नाही…. टॉपला काय असतं, ’टेरेस’ 🙂 …. तिथून होतो कडेलोट…. नवरा

— हे बघ तूला गंमत वाटतेय ना…… 😦 ….. ती

(ती अजून दु:खी जरा… पण कॉफी खरच मस्त जमली होती आजची :)… दु:खाचा दोलक कमी ते जास्त वर डोलतोय……किंचित हसू चेहेऱ्यावर , म्हणजे कॉफीची चव चेह्ऱ्यावर उमटावी असे काहीसे…नवऱ्याने तिच्या आवडत्या मगमधे, तिला आवडते तशी कॉफी , तिला गरज होती त्याक्षणी आणली याचा परिणाम मनावर झाला होता हे मान्य तिलाही ….)

— आता तू मला खरच सांग या सगळ्या पानभर दु:खात, दु:खाचं मूळ काय ???? …… नवरा

— मुळ ना मुळ आहे ते माणसाच्या प्रवृत्तीत…. स्वत: सुखी होताना, स्वत:चा स्वार्थ पहाताना इतरांचा विचार न करण्याच्या वृत्तीत दु:खाचं मुळ आहे, असतं ……. ती

— झालं मग… अगं जसं charity begins at home तसं लेट सुख अल्सो बिगिन ऍट अवर होमच 🙂 …. आपण प्रत्येकाने निदान आपल्यापुरतं असा विचार केला की मी माझ्या सुखासाठी इतर कोणाला दु:ख देणार नाही, की जगावरचा बराच ताण कमी होइल नाही का…. 🙂 ”

— मॅडम अहो आशावादी वागणं हे आपलं बलस्थान आहे त्यावरून ढळू नका…..मान्य, बरच काही नसतं आपल्या हातात, पण जे आहे ते अनेकांपेक्षा अनेक पटीने जास्त आहे , आणि मी सुखी आहे म्हणणारेच सुखी असतात आणि होतात हे स्वत:चे डायलॉग्स तू विसरते हे माझं आता दु:ख झालयं  😉 ..खाली त्या डायरीत काय बघतेयेस, समोर बघ माझ्याकडॆ.. .. आणि हो कुठे पोहोचलय तुझं दु:ख, कडेलोटाला ना… करतोच थांब त्याचा कडॆलोट, ढकलतो त्याला सरळ खोल दरीत…. खून करतो आज त्या दु:खाचा……..  .. बोला आता काय म्हणताय .. 🙂 🙂 ……. नवरा

— एक खून माफ 🙂 …. ती

(मगाच्या तिच्या विचाराप्रमाणे ’समोर’ची बाजू  तर सुखाची होती ……. हा आपल्याला ’समोर’ बघायला सांगतोय, त्याच्याकडे …. 🙂 )

(मनाची कॉफीशी घट्ट मैत्री झालीच होती आता…. मन हळूच कॉफीच्या कानात कुजबूजलं … तो जो समोर हसतोय ना तो ’सिरियल किलर’ आहे बरं, अश्या अनेक दु:खांचे त्याने खून केलेत !!!!! 🙂 )

कोंबडी आणि उपवास….

कोंबडीची शंकरावर भलती भक्ती….. तशी ती होतीच देवभोळी…. शंकरभगवान, गणपतीबाप्पा, सगळ्या देवी-देवता सगळेच तिचे लाडके…. तिचे वागणे, बोलणे ही स्वच्छ असायचे तिच्या पांढऱ्या शुभ्र रंगासारखे….

कोंबडा तसा तापटच… तो रागावला की ती म्हणे, “अहो का तांडव करताय ??? ” … पण कोंबडीही कधी वैतागायची मग कोंबडा म्हणायचा, “अगं आज माझ्या पार्वतीने दुर्गेचं कालीमातेचं रुप का हो धारणं केलेय… ” …. कोंबडीचा राग तो कुठला… क्षणा दोन क्षणात राग पळून जाई… मग ती खुदकन हसे नी तुरूतूरू खुशीत इकडुन तिकडे पळे…. पंखांची उघडझाप करत तिने केलेला नाच पाहिला की कोंबड्याला कोण आनंद होई…. सकाळ आहे की दुपार तो विसरून जाई .. तो आपला जोरदार ललकारे “कुकूचsssssss कू !!!!” 🙂

कोंबडी त्या कुटूंबाची लाडकी… चिमणी सात आठं पिल्लं सतत तिच्या अवती भोवती बागडतं… आई म्हणेल ती पुर्वदिशा होती त्यांच्यासाठी…..

अशातच आली महाशिवरात्र…. कोंबडीने नवऱ्याला आणि पिल्लांना स्पष्ट बजावले, ’उद्या शंभो महादेवाचा दिवस…. समोरच्या घरातल्या काकू काय दाणे घालतील ते तेव्हढे खायचे पण किडा मुंग्यांवर ताव मारायचा नाही…. पवित्र दिवस आहे उद्याचा… 🙂 ’ …. चिमूकली पिल्लं हसली…. 🙂 .. कोंबड्याने मान तुकवली!!!!

महाशिवरात्र आली… पिल्लं उठली…. आईचा कुठे पत्ता आहे ते त्यांना कळेना… ती जरावेळ घूटमळली नी खेळायला पळाली….. दुपारची भूक लागली तर काकूंच्या अंगणात जाऊन कलकलाट करू लागली…. काकू आल्या त्या उशीरानेच… आल्या त्या फणकाऱ्यातच… बडबड करत होत्या काहितरी… कोंबडीच्या पिल्लाला काही कळेना…. त्या सगळ्यांनी दाणे खाल्ले…. आपली आई कुठे गेलीये या प्रश्नाने भंडावले आता पिल्लांना….. होता होता संध्याकाळ झाली…. पिल्लू कोंबड्याकडे आलं आणि म्हणालं ,” बाबा आई कुठेय ?? काकू काहितरी बडबडत होत्या आज…. म्हणाल्या या चॅनलवाल्यांना काही विधीनिषेध नाही उरलेला आजकाल…… मेलं शिवरात्रीच्या फराळाचं ताटं घेऊन बसावं तर चॅनलवर चिकनच्या रेसिप्या दाखवताहेत….. तो शेफ मस्त खाऊन स्वस्थ झोपला असेल आता… 😦 😦 …. पण बाबा एक सांगा ’विधीनिषेध’ म्हणजे काय हो ???? ” …. पिल्लू निरागसपणे विचारत राहिलं…

“विधीनिषेध!!!!! ” ………….. “विधीलिखीत!!!!! ” …. कोंबडा अस्पष्ट पुटपूटला आणि मंद पावलं टाकत दुर निघून गेला….त्याच्या चालीतला नेहेमीचा डौल पिल्लू शोधतं राहिलं…..

पिल्लू बिचारं “विधीनिषेध” आणि “विधीलिखीत ” च्या घोळात अडकलं…………………

तिकडे कोंबडीचा उपास, महाशिवरात्र वगैरे गोष्टींशी सोयरं सुतकं नसलेल्या मस्त खाऊन स्वस्थ झालेल्या शेफने कॅमेरा बंद झाल्यावर विचार केला की आजच्या कोंबडीला काही चव आली नाही गड्या……..

कोंबडा हळूहळू चालतं शंकराच्या देवळाशी पोहोचला तेव्हा पहाट होत होती….. पुर्वेचा दूत रोजच्यासारखा देवाचे निरोप घेऊन येता झाला…. कोंबड्याच्या डोळ्यातल्या पाण्याने त्याला सगळे धुसरं दिसत होते…. कोंबड्यासमोर यायचे आज सुर्या्चेही धाडसं होइना….बराचवेळ तो ढगांआड लपला…. शेवटी सुर्याने हिंमतीने पाठवलेला एक किरण कोंबड्याकडे पोहोचला आणि म्हणाला ,” कोंबड्या तुझं ’पांढरं ’ फूल महादेवाला मिळालं रे!!!!!!!!!!!!!!!!!! ”

ता.क.

मी स्वत: शुद्ध शाकाहारी असले तरीही ही पोस्ट मांसाहाराच्या विरोधात टाकलेली नाही. अर्थात पोस्टमधे दिलेली लिंक पाहिली की माझा मुद्दा स्पष्ट होइलच 🙂 …. कुठल्याही कार्यक्रमाचे चित्रीकरण आधिच झालेले असते आणि त्यात शेफचा काहीही दोष नाही असे गृहित धरले तरी महाशिवरात्रीच्या दिवशी ’चिकन’  शिकवणे खटकले … आणि त्या अनूषंगाने आलेले विचार इथे मांडलेले आहेत!!!