समुद्र:

मिलिंद बोकीलांचं ’समुद्र’ वाचताना मला वाटायचं की नंदिनीचा, एका स्त्रीच्या मनाचा अत्यंत खोलवर प्रगल्भ अदमास घेत उतरलय हे पात्र लेखणीतून. बोकीलांची इतर अनेक पुस्तकं ही गोष्ट अगदी परिपूर्णतेने करतात. एकम् असो की रण/दुर्ग, स्त्रीयांच्या मनातली स्पंदनं जेव्हा या कथांमधल्या पात्रांमधून अभिव्यक्त होतात तेव्हा ती संवेदनशील मनांना चटकन आपलीशी वाटतात हेच लेखकाचं यश. गौरी देशपांडे, आशा बगे, सानिया या लेखिकांच्या लेखनातही हा पैलू सामोरा येतो. बोकीलांच्या लेखनाचे कौतुक वाटताना एका पुरुषाच्या लेखणीतून उतरणाऱ्या स्त्रीच्या मनाचे सकस चित्रण हा मुद्दा जाणवतो आणि ही पुस्तकं, ही पात्र भावविश्वाचा एक भाग होत जातात.
नंदिनी आणि भास्करची ही कथा. संसाराच्या, वयाच्या एका टप्प्यावर, आयुष्याच्या मध्यंतरातल्या त्यांच्या नात्यातल्या वळणांची कथा. आत्तापर्यंतच्या वाचनात ही कथा प्रामुख्याने नंदिनीची वाटत होती मला. पुस्तकातली तिच्या मनाच्या आंदोलनांनी, विचारांच्या, संवादांच्या बारकाव्यांनी पूर्ण पानं लाडकी वाटत होती. फार सहज सामर्थ्याने मनापासून उतरलेलं एक पात्र हे. आयुष्याच्या मध्यंतरात, कर्तव्याचा पसारा नेटका होत जाताना, मूल मोठं झालय आणि संसारातही तितकीशी अडकून रहाण्याची गरज नाही, अश्यावेळेस हाती येणारा मोकळा वेळ तसेच धूसर भावनांच्या पटामागे हरवू पहाणाऱ्या स्वत्त्वाचा शोध घेऊ पहाणारी ही स्त्री. या स्त्रीच्या प्रवासाचा मी विचार करते तेव्हा जाणवतं, नंदिनीसारखी संवेदनशील, विचार करू शकणारी स्त्री आयुष्यातल्या निरनिराळ्या टप्प्यांवर मनात होणाऱ्या परिवर्तनाचा विचार नक्कीच करेल. वेळोवेळी मनाच्या आकलनात होणाऱ्या बदलांकडे ती सजगतेने नक्कीच पाहू शकेल, तशी ती पहातेही. जे जाणवतय त्यावरही ती विचार करते. या वळणावर निर्माण होणारी पोकळी भरून काढण्याचा ती प्रयत्नही करणार. या दरम्यान तिच्या आयुष्यात आलेला मित्र, समान रस असणाऱ्या विषयांवरचे त्याचे ज्ञान याने ती भारूनही जाईल आणि मैत्री अजून ठळक होतही जाईल, तशी ती जातेही. एका संसारी स्त्रीची मनमोकळी मैत्री आणि त्याबद्दलचा तिच्या नवऱ्याचा दृष्टिकोन. इथे खरा कस लागतो तो भावनांच्या गुंतागुंतीच्या पटाचा आणि त्याची मांडणी कशी केली जाते यावर अवलंबून असतं लेखकाचं यश.
आयुष्य नावाचा चक्राकार प्रवास करत असताना भावभावनांची अनेक आवर्तनं नकळत पेलत असतो आपण. दरवेळेस वर्तुळाचा परीघ वाढतो आणि मधल्या काळात आलेल्या अनुभवांमुळे विचारांच्या खोलवर समजेचाही. सुखादु:खाच्या प्रसंगांना, भावनांच्या गर्दीला, एकाकीपणाला हाताळणं प्रत्येकाचं समंजस होत जातं तसं ही वाचलेली, पाहिलेली, ऐकलेली पात्रही दरवेळेस मग नव्याच रुपात भेटत जातात. पूर्वी एखाद्या शब्दाजवळून, वाक्यावरून किंवा त्याच्या एखाद्या अर्थाच्या छटेवरून चटकन पुढे निघून गेलेली नजर एखाद्या वाचनात अलगद थबकते आणि अर्थाच्या जाणीवेला नवं परिमाण देऊन जाते. अलीकडे ’समुद्र’ पुन्हा वाचायला घेतली आणि याची प्रचिती वारंवार येत गेली. आत्ताआत्तापर्यंत नंदिनीची असणारी ही कथा भास्करने त्याच्या स्वभावातल्या गुणदोषांसह मोठं व्हावं, नंदिनीची ’चूक’ पोटात घेत समुद्र व्हावं यासाठी वळतेय असं वाटलं आणि चमकले मी. नंदिनीचं तिच्या मित्रामधे गुंतणं आणि त्या नात्याचं शारीर पातळीवरचं वळण, भास्करची त्यानंतरची घुसमट, त्याचा संशय, असुया आणि समोरच्या व्यक्तीच्या मुखी भास्करबद्दल हीन हलकी वाक्यं आणि मग नंदिनीने निकराने परतून येणं हे असं सरधोपट मार्गाने न होतं तर कसं वळण मिळालं असतं या नात्यांच्या गुंत्याला हे का नसेल वाटलं लेखकाला हा प्रश्न पडतो. इथे नात्यांच्या गाठी उकलणारी म्हणून लाडकी वाटणारी कथा एकदम सोईस्कर वाटू लागली मला. हा विचार मनात आला नं मग ही कथा नंदिनीची न रहाता अचानक भास्करची होत गेली. म्हणजेच स्त्रीची न उरता पुरुषाची होत गेली आणि माझ्या मनातलं काहीतरी खूप दुखावलं, कुठेतरी एक धक्का बसला.
भास्करमधला ’मी’ जागृत आहे, बहुतेकवेळा असतोच तो तसा. नंदिनीच्या मानसिक गरजा हे त्याला खूळ वाटतं, सगळी सुबत्ता मी देऊ करताना हे नखरे सुचतात, इतर काही अडचण नसणाऱ्या स्त्रीयांची ही नवी नाटकं असं वाटणारा सर्वसामान्य पुरुष. तो जे जसं वागला ते अगदीच सरळ मार्गाने कोणीही वागलं असतं तसंच. नंदिनी सगळं सांगू पहाते तेव्हा त्याची प्रखर प्रतिक्रिया हे त्याने तिच्याकडे एक मालकीची उपभोग्य वस्तू म्हणून पाहिले हेच सांगणारी. स्वत:चं पौरूषत्त्व सिद्ध करणं वगैरे फार मळलेल्या मार्गावरच्या प्रवासासारखं. अर्थात तो आहेच तसा. पण नंदिनी, ती मला आता पुन्हा विचारात टाकतेय. ही स्त्री मानसिक आंदोलनांचा, त्या अनुषंगाने येणाऱ्या एकटॆपणाचा इतका सखोल अभ्यास करू शकते. त्रयस्थ परिप्रेक्ष्याने स्वत:च्याच विचारांना तर्कसुसंगत मांडत त्यावर भाष्य करू शकते तिच्या प्रवासाला असं ठरलेलं वळण लागेल का? सहसा नाहीच लागणार अशी खात्री वाटते. साधारण चाळीशीच्या उंबरठ्यावरची नंदिनी. मात्र तिला मळलेल्या रुळलेल्या वळणांवर वळवावं असं का वाटलं असावं लेखकाला हा प्रश्न सतत छळू लागला मग. त्यातही नैतिकता, अनैतिकता, चूक-बरोबर या कुठल्याही कसोट्यांच्या पलीकडे जात मानवीय विचार केला तर जे घडले त्याला फार महत्त्व न देता पुढे जाऊन, ठाम असणारी नंदिनी मुळात वाटेचं निसरडं असणं सहजच टाळू शकेल हा विचार मनात वारंवार ठामपणे उमटत राहिला. मुळात जगण्याच्या धांदलीतून प्रगल्भतेचा कण कण उचलत मनापर्यंत पोहोचलेली ती मैत्रीच्या अर्थाचे पदर मनाशी आणि केवळ मनाशीच जोडेल हेच संयुक्तिक वाटत गेलं. पण ते तसं न होता, जे घडलं त्यावर तिने केलेली कारणमिमांसा किंवा तिला ते तितकसं महत्त्वाचंच न वाटणं, ते तिने अनेकोनेक मुद्द्यांमधून भास्करला पटवून देणं आणि भास्करने तिला पुन्हा जवळ करणं वगैरे सगळं पुरूषी मानसिकतेचं प्रतिनिधीत्त्व करणाऱ्या भास्करचं समुद्रासारखं विशाल होण्याची पुर्वतयारी वाटली या वाचनात. यापेक्षाही ही मैत्री निखळ, निरलस असती तरीही भास्कर असाच वागला असता काय ह्या प्रश्नाला माझ्या मनात उत्तर ’हो’ असं जेव्हा येतं तेव्हा नक्की काय खटकतय हे कोडं उलगडतं. पुस्तक वाचताना, आपलंसं करताना मी बोकीलांकडून तरी यापेक्षा जास्त काही अजून खोलवर विचार करू पहाणारं, विचार करायला उद्युक्त करणारं लिखाण वाचायला मिळावं अशी केलेली अपेक्षा.
एखाद्या पुनर्वाचनात पुस्तक जेव्हा नवाच विचार देतं तेव्हा नजर वळते ती स्वत:कडे. मधल्या काळात आपल्यात झालेल्या बदलांचा शोध घ्यावा अशी उत्सुकता दाटून येते. आपल्यात काय बदललय याचा अंदाज घ्यावा वाटताना जाणवला तो माझ्यात झालेला बदल. मधल्या काळात वाचलेलं पु शि रेगेंचं सावित्री, रेणु, मातृका वगैरे. आणि माझी  वयाच्या चाळीशीकडे होणारी वाटचाल, स्त्रीत्त्वाच्या डोळस पायवाटेवरचा एक महत्त्वाचा थांबा!
स्त्रीचं मन-एक कोडं असं सतत म्हटलं जातं, प्रत्यक्ष ब्रम्हदेवालाही न उलगडणारं वगैरे. एक स्त्री म्हणून स्वत:च्या मनाचा ठाव घेताना जाणवतात अनेक स्पष्ट तर अनेक धुसर कंगोरे. किती स्तर किती पोत, उलगडलेले अनेक पदर. स्त्रीकडे स्त्री म्हणून पहाताना, मैत्रीण, आई, बहीण, मुलगी अश्या अनेक नात्यांच्या चौकटीतून पहाताना आणि सरतेशेवटी सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे एक ’माणूस’ म्हणून पहाताना दरवेळेस हाती लागत गेलं ते होतं काहीसं समान आणि बरचंसं वेगळं. स्त्री-पुरुष अश्या वेगळेपणाच्या एक पाऊल पुढे जात माणूसपणाच्या टप्प्यापर्यंत प्रवास करणाऱ्या, करू पहाणाऱ्या परिपूर्णतेच्या वाटेवरच्या ज्ञात अज्ञात कितीतरी. इमरोझच्या विचारातली अमृतासारखी एखादी ’संपूर्ण स्त्री’. सगळ्यांना न मिळणारी आणि अनेकांना न पेलणारी. ’अपूर्णतेच्या’ जोखडातल्या ’सोयीच्या’ सगळ्याजणी अवतीभोवती मोठ्या संख्येने दिसतात, परिस्थितीशी जुळवून घेत जगण्याच्या तडजोडी करणाऱ्या. समानता, परिवर्तन,मुक्ती, करियर, गुणांना वाव आणि त्यांची कदर अश्या कित्येक मुद्द्यांसाठी झगडणाऱ्या. समाजव्यवस्थेतल्या सकारात्मक बदलांनी सुखावणाऱ्या तरीही लढा न संपलेल्या. वयाची वीस ते पस्तीस ही वर्ष सरताना अपरिहार्य गतीमानतेमुळे स्वत:बद्दल विचार करायला मुळीच सवड मिळत नाही किंवा तशी फारशी आवश्यकताही भासत नाही. पस्तिशी ओलांडताना पुन्हा स्वत:शी गाठ पडू लागते. आवडीनिवडी, मतं व्यवस्थित उमजून त्यावर विचार करतायेण्य़ाजोगा प्रगल्भ टप्पा येत वाटचाल होते चाळीशीकडे. समंजस, जाणीवेचा काळ हा. एक नितांतसुंदर देखणं स्थैर्य देऊ शकणारी वेळ. आत्तापर्यंत व्यतीत केलेलं आयुष्य, कराव्या लागलेल्या तडजोडी याचा पूर्ण विचार आणि उर्वरित प्रवासाचं भान माणसाला येतं ते या थांब्यावर. हे स्त्री पुरुष अश्या भेदभावाशिवाय होतं खरं तर, तरीही विशेषत: स्त्रीयांबाबत तर हे फार प्रामुख्याने घडतं. संसार आटोपत येतो, करियरमधे एक स्थान मिळालेलं असतं आणि मुलंही मोठी होऊ लागलेली असतात. इथे त्यांची पावलं वळतात ती स्वत:कडे. ’स्व’च्या अस्तित्त्वाची एक नवी उमज येते, त्याचा अजून अर्थवाही शोध घ्यावा वाटतो. ती हे सगळं तिला काही कमतरता आहे म्हणून करते अश्यातला भाग नसून तिच्या मानसिकतेतल्या एका परिवर्तनाची ही नांदी वाटते. भौतिकतेकडून आत्मिक अस्तित्त्वाचं भान येण्याची ही वेळ. प्रत्येकीबाबत याची तीव्रता वेगवेगळी पण जाणीवा विस्तारताना शारीरिक बदलांसहित मानसिक जागृतीही सहसा होत जाते.
काय हवं असतं हिला नक्की? नेमकं, अगदी थेटपणाने? काय इच्छा? काय अपेक्षा? काय जिरलय? काय उरलय? ही नव्याने चढलीये ही झळाळी कसली? नव्याने लिहीतेय ती सेल्फ रिस्पेक्टची व्याख्या आता इतर कोणाला नाही तर स्वत:लाच सांगतेय. एका चौकटीतून बाहेर पडतेय खरी पण ते दूसरीत जाण्यासाठी नक्कीच नाही. किंबहुना चौकटीतलं जगणं नाकारतेय ही आता. स्वत:च्या जवळ येणारी वाट. तिच्याकडे परतणाऱ्या वाटेवर रमतगमत रेंगाळतीये आठवणींशी, अनुभवांशी, स्वत:ला स्वत:त मुरवत, ’स्व’च्या स्वातंत्र्याची लज्जत अनुभवतेय ’ती’.
मित्र-मैत्रीणी असा भेदाभेद न उरता “मैत्री” होऊ शकण्याचा हा काळ. मैत्रीणी जास्त जवळच्या वाटू लागतात त्या इथेच. अन्य कोणी आपला स्वीकार करण्यापेक्षा स्वत: स्वत:चा संपूर्ण स्वीकार करावासा वाटतो. समंजसपणे स्वत:ची वाटचाल आखणे, घर, करियर, मुलं यांचा प्राधान्यक्रम आणि त्यात स्वत:लाही जरा वेळ द्यावा वाटण्याचा हा काळ. मन भरून श्वास घेत स्वत:च्या अस्तित्त्वाची स्वत:लाच ग्वाही द्यावी, सुंठ वेलदोड्याचा चहा कधीतरी केवळ स्वत:साठी करावा अशी स्वत:शी मैत्री होते या टप्प्यावर. आयुष्यातल्या भल्याबुऱ्या अनुभवांतून, टक्क्याटोणप्यांतून, वाचनातून ती घडत येते आणि या वाटचालीतून आलेले शहाणपण तिचे दिशादर्शक ठरते. अपेक्षांचा ताळेबंद नीटसा मांडत अपूर्णतेचं कुब्जेसारखं ओझं समर्थपणे स्वबळावर झुगारून देताना तर इथे तिला कृष्णाची गरज भासत नाही, तिच्यातल्या सामर्थ्याशी तिची एव्हाना ओळख झालेली असते.
इथे हा सखा आणि मित्र असलेला कृष्ण विचारात आला आणि त्या निळाईपाठॊपाठ समुद्र पुन्हा आठवलं. “मनाच्या गरजा बदलतात अरे” भास्करला समजावून सांगणारी नंदिनी पुन्हा आठवली. वाटलं, पुढल्या एखाद्या वाचनात ही निरिक्षणं जरा बदलतीलही कदाचित. डोळ्यातल्या भरल्या समुद्राची पापणी स्त्रीत्त्वाच्या जात्याच कणवेने उंचावताना भास्करकडे ममत्त्वाने पहाता येईलही, कोण जाणे!! सध्यातरी एका पुस्तकातल्या एका स्त्री व्यक्तीरेखेच्या अंगाने विचार करू पहाताना सुरू झालेली विचारश्रृंखला ही. यातली शेवटची निर्णायक कडी काय असावी असं वाटताना पुन्हा नंदिनीशी मैत्री करावी वाटली. मग जाणवलं वयाच्या एका वळणावर स्त्री जेव्हा स्वत:ची व्यक्तीरेखा स्वत: चितारायला घेते, आपल्यालाही हा ’संपूर्ण’ अधिकार आहे अशी जागृत होते तेव्हा स्त्रीत्त्वाच्याही पलीकडे जात ’माणूस’ होते, निसरड्या दगडांपाशी न रेंगाळता नितळ खळाळत पूढे निघते आणि तरीही केवळ समुद्राला जाऊन मिळणारी नदी न उरता अथांग, असीम आणि ब्रम्हदेवालाही कोड्यात टाकणाऱ्या आपल्या अस्तित्त्वाच्या पूर्ण क्षमतांसह समुद्र होत जाते!!
Advertisements

एकम् ….

मिलिंद बोकिलांच ’एकम्’ पहिल्यांदा वाचलं….. मग कसं देव जाणे पण पुस्तकं हरवलं….. तेव्हा मी भारतातच होते त्यामूळे चटकन पुन्हा नवं पुस्तकं घेऊन आले…. आणावं वाटलं की आणावंच लागलं!!!! आणावचं लागलं जास्त योग्य ठरेल इथे….. हवय मला ते पुस्तक माझ्याकडे कायम….. वपुंची पुस्तकं कशी ठेवतो आपण संग्रही…. कधीतरी काही प्रश्न भेडसावतात, आपला अर्जून होतो आणि आपण त्या पुस्तकांना शरण जातो किंवा कधी असेच ’सहज’ ….. कारणं काहिही असो ही पुस्तकं दरवेळेस नव्या आयामात भेटतात…. भेटू शकतात, काहितरी नवे गवसते…. जुने काहितरी बदलते….. तेच तसेच घडले ’एकम्’ वाचताना……

एकम् मला का वाचावसं वाटतं याची कारणमिमांसा स्वत:शीच मांडायची ठरवलं तर त्यातली ’देवकी’  मनात येणारे विचारांचे आंदोलन पेलते… ते विचार ती बोलू शकते, स्पष्ट अगदी….. तिला ते सगळं असं स्वच्छ पहाता आणि शब्दांमधे मांडता येतं…. मग मला ’देवकी’ पटते!!!

पुस्तक वाचायला लागलं की देवकी हळूहळू मनाची पकड घेऊ लागते…. तिच्या रोजच्या जीवनातले तिच्याकडे येणाऱ्या कामवाल्या वगैरे प्रसंगांचे वर्णन चटकन संपून देवकी विचार करू लागावी असे वाटते…. कारण तिच्या विचारांच्या प्रवाहामधे गुंतवून ठेवण्याचे सामर्थ्य आहे!!

तिचं ’पिणं’ मला खटकतं, इतक्या हूशार व्यक्तीला कशाला हव्यात अश्या कुबड्या असं विचार मनात येतो ….. बरेच स्पष्ट उल्लेख मातृभाषेत करायचे आपण टाळतो….. बरेच मुद्दे हे ’माईंडसेट’ मुळे आपल्याला पटत नाहीत तसंच  काही देवकीच्या त्या एका सवयीबद्द्ल मला पहिल्यांदा एकम् वाचताना वाटलं!!!!

शहरापासून दुर एका फ्लॅटमधे रहाणारी ’देवकी’ ही एक नावाजलेली लेखिका…. ’एकटी’ रहाणारी पण lonely नसणारी…. एकटेपणा ही निवड असणारी…. वाचन, लिखाण, स्त्री , पुरूष, लेखक,  लेखिका वगैरे अनेक मुद्द्यांवर स्वत:ची ठाम मतं असणारी , मुलावर जीव असणारी, मैत्रीणींकडे मन मोकळं करणारी… माणसाच्या स्वभावातले गुणदोष बारकाईने टिपू शकणारी आणि त्यामागची कारणमिमांसा पाहू शकणारी देवकी …..

देवकी समजत असताना तिची मुलाखत घेणारी मुलगी येते…. इथे बोकिलांची उपस्थिती जाणवते….. लेखनाचा पुढचा मोठा प्रवास या मुलाखत घेणाऱ्या मुलीच्या संगतीने होतो…. पण तिचे ’नाव’ कुठेही येत नाही…… ’शिरोडकरचे’ नाव कसे शेवटपर्यंत येत नाही आणि त्याविना काहिही अडतही नाही…. पण ही मुलाखत सुरू होते आणि मला एकम् खऱ्या अर्थाने आवडायला लागतं…..

संवाद हा ओळींमधे न उरता मनावाटे मेंदुपर्यंत पोहोचायला लागला की समोर पांढऱ्यावर जे काळं झालेलं असतं ते ’आवडतं’!!! पुस्तक म्हणूया का की ती पात्र/व्यक्ती म्हणूया, जे काय ते, पण एका प्रवाहात त्यांना समांतर ’ओढीने’ आपण वाहू लागतो!! मग त्या पाना-पानांमधे लिहीलेली ’गोष्ट’ आपल्याला दिसू लागते, पहावेशी वाटते हेच लेखकाचं ’यश’ असावं!!

एकटेपणाची जी काही व्याख्या, शोध ,त्याचा लेखनाशी संबंध मांडला गेलाय… निव्वळ  अप्रतिम!!!

देवकी म्हणते….

तुमचं भांडवल एकटेपणा असतं,सुभद्रा. त्याच्यावरचं व्याजही एकटेपणा. तेच तुम्ही पुन्हा गुंतवायचं असतं . तुम्ही एकटेपणा साठवता. एकटेपणाच्याच घागरीने. आणि साठवून मुरवता. आणि त्या मुरवलेल्या एकटेपणाची ती जी मधूरा बनते नं, ती तुम्ही पीत असता एकट्यानंच. आणि ती अंगात मुरते पुन्हा तुमच्या एकट्याच्याच. तुमच्याभोवती काळोख पसरतो एकटेपणाचा. आणि प्रकाश असलाच ना, तर तोही एकटेपणाचाच. त्या काळोखाची शाई तुम्ही ओतता आपल्या लेखणीत. आणि लिहीता एकटेच. लेखन ही एकट्याची, एकट्यानं, एकट्यासाठी करायची गोष्ट आहे. लोकांचा काही संबंध नाही. ही गोष्ट ज्या दिवशी लोकांना समजेल, तो दिवस आमच्या भाग्याचा, सुभद्रा.

तुम्ही लोकांना त्यात कशासाठी घेता मग? कशासाठी आवृत्त्या काढता? कशासाठी प्रदर्शनं?

आम्ही लोकांना नाही घेत. आम्ही त्या एकेकट्या वाचकाला घेतो. म्हणून तर पुस्तक लिहीतो. पुस्तक ही एका वेळी , एका माणसानं, एकट्यानं वाचायची गोष्ट आहे.लोकांचा काय संबंध त्याच्याशी?

वाचताना , देवकीला ऐकताना बरेचवेळा वाटतं की असच काहीसं होतं का माझ्या मनात…. मग पुन्हा जाणवतं असेलही पण ते अस्पष्ट होतं, धुसर होतं…. देवकी कॅन सी ईट क्लिअर!!!! देवकी शोध घेतेय…. तिला बोध व्हायला हवाय….. ती म्हणते,”बोध कसला व्हायला पाहिजे त्याचाच बोध’!!!

आपण सगळेच जन्मापासून मृत्यूपर्यंतच्या प्रवासात कुठल्यातरी अज्ञाताच्या शोधात फिरतो की.प्रश्न प्रश्न आणि त्या प्रश्नातून जन्माला येणारे नवे प्रश्न…. देवकी ते सोडवू पहाते….. तो शोध घ्यावासा देवकीलाही वाटतोय!!! स्त्री- पुरूष , लेखक , लेखकाच्या लेखनाची पद्धत, अनेक मुद्द्यांवर देवकीचं भाष्य आहे….. कधी प्रकट कधी मनातली आंदोलनं!!!

शोधाचा शोध….. काय शोधायचेय त्याचा शोध….. येणारे विचार कधी स्त्रीच्या नजरेतून यावे…. कधी ते स्त्री-पुरूष वगैरे भेदाच्या पुढे जावेत….

एखादं पुस्तक वाचताना लिंक ब्रेक होत नाही तेव्हा ते लिहिताना लेखकाने काय केले असावे असा विचार येतो!!! आपण आपल्या मनात येणारे विचार असे ’एकटाकी’ लिहू गेलो आणि त्या विचारांचा काही भाग कालांतराने उतरवू पाहिला तर तो तसाच ’सुसंगत’ येइल ??? विचारांचा ’बेस’ तो असेलही कदाचित पण शब्द , वाक्यं, काही मतं बदलतीलच की….. मग आपण मुळचा फ्लो कंटिन्यू करू शकू??? प्रश्न पडतात मग वाटतं ’देवकी’ संचारतेय आपल्यात….. की एक ’देवकी’ असतेच आपल्या सगळ्यांमधे….. की जे जे पुस्तक, सिनेमा आपण आवडले म्हणतो ते केवळ ह्यासाठी की त्यातले पात्र आपला आरसा ठरतात काही अंशी…..

ही देवकी आपल्याला विचारात पाडू शकते हे नक्की….. काहीतरी सुचत नसूनही काहितरी गवसल्यासारखे वाटते…. वपू वाचताना होते तसे!!! लेखकाचं कौतूक वाटतं मग!! वाचताना मधेच एखादं वाक्यं इतरांपेक्षा जास्त चमकतं…..

ती स्वत:शीच हसली. हा दिवस पण एकटा आहे. काळाच्या अनंत प्रवाहात एकलकोंडा. आणि क्षणभंगुर. बारा तेरा तासांचं तर आयुष्य. आपण याच्यापेक्षा फार बरे. असे किती दिवस बघतो. एखादा नाही उगवला मनासारखा तर सोडून द्यायचा. मग दुसरा घ्यायचा. तो येतोच रात्रीनंतर.

एकेटपणा- रिकामपण…. सामान्यत्व नाकारू पहाणाऱ्या एका हुषार लेखिकेचा शोध आणि प्रवास…. उण्यापुऱ्या ७४ पानांच पुस्तक!! दर वाचनात वेगळं वाटतं!!

त्यातला न रुचणारा भाग म्हणजे ’पिणं’ …. हे पुस्तकाच्या पहिल्या वाचनात प्रकर्षाने बोचलं होतं!!! तरिही आपण पुस्तक का वाचतोय आणि काहितरी आपल्याला गुंतवून ठेवतेय  हे कोडं वाटलं होतं!!! दुसऱ्या वाचनात पुन्हा एक विचार ’चमकला’ की हे न आवडणारे उल्लेख आहेत पोकळी भरण्यासाठी केल्या जाणाऱ्या सोयीचे….. ही सवय, व्यसन कोणाला नाही…. रटाळ मालिका पहाणं, गॉसिप करणं,वेळीअवेळी उगाचच फेसबूकच्या पानावर डोकावणं ….. पोकळी भरण्यासाठी काहितरी सगळेच करतात की!! देवकीचं ’पिणं’ symbolic असावं का असं वाटतं मला मग!!

मुलाशी मनमोकळा ’संवाद’ साधू शकणारी आई हे देवकीच आणि एक रूप!!!

देवकीचा शेवट … आणि तो येताना तिने ’एकटेपणाच्या’ प्रश्नाची केलेली उकल….. मुळात ’एकटेपणा’ नसतोच हा शोध….. शोधाचा- शोध …बोधाचा- बोध…. आपल्या चेह्ऱ्यावर एक मंद स्मित येऊ घातलेले … शांत बसावेसे वाटायचे क्षण… शुन्यात नजर आणि शुन्य विचार, अपुर्ण तरिही ’पुर्ण’ वाटण्याचे क्षण…… एक पुस्तक ’वाचून ’ संपलेले पण मनात उतरलेले… उरलेले!!!!

नुकतच ’शाळा’ वाचून संपलेलं असतं…. ’मुकुंदाच विश्व’ ताकदीने आपल्या समोर उभे असते….. तितक्याच दमदारपणे ’देवकी’ पहाता येते…. एका लेखकाने ’लेखिकेचे’ भावविश्व सक्षमतेने मांडलेले असते आणि मग मला ’ एकम्’ आवडतं!!! आणि मिलिंद बोकिलांची बाकि पुस्तकं खूणावू लागतात…. वाचाव्या वाटणाऱ्या लेखकांच्या यादीत बोकील वरचा नंबर पटकावतात!!!!