पलाश के फूल……

गाडी एका लयीत धावतेय. गाडीत मुलांच्या आवाजाचा, मस्तीचा वेगही गाडीच्या वेगाच्या समप्रमाणात वाढता… त्यांच्या त्या लोभस कोलाहलात आणि त्यातल्या आपल्या मुक सहवासातच मनाच्या शांततेचा रस्ता सापडतो.

गाडीला कुठे, कधी पोहोचायचं असं बंधन नाहीये , कसलीच घाई नाहीये… एक निवांतपण वातावरणाला वेढलय. सभोवतालच्या गाड्या धावताहेत, धावॊ बिचाऱ्या… आपली स्पर्धा नाही, ओव्हरटॆक करायची तगमग नाही… इथे मुळात ’प्रवास’ हेच गंतव्य आहे. फारा दिवसांनी लाभलेल्या क्षणांचं मोल आहे हे… आणि खरं तर आयुष्य काय असतं म्हणा वेगळं, एका आरंभापासून एका ठराविक थांब्याकडचा प्रवास. या प्रवासातलं सगळ्यांचं गंतव्य एकच… अधेमधे गाठलेले यश अपयश हे मैलाचे दगड फक्त !! प्रवास हा जादूगारासारखा असतो, मनाचे एक एक पदर उलगडत नेमके कुठले विचार समोर आणेल हे जादुगाराच्या पोतडीतून अचानक निघणाऱ्या वस्तूंसारखे नवलाचे. तत्त्ववेत्त्यांचे भान आणि अगदी तरल तरीही गहन विचारांचे भारही सहज पेलण्याइतकी समर्थ मनोवस्था असे काहीसे होते प्रवासात.

वाटेवरचा प्रवास पुढे पुढे जातॊ आणि मन वर्तमान आणि आठवणींच्या राज्यात तळ्यात मळ्यात खेळू लागते… आताही तेच तर होतय. मंजील से बेहेतर वाटताहेत या वाटा… मैत्री हवीहवीशी वाटवणाऱ्या, ती घडवणाऱ्या, मनाच्या तळाशी दबलेल्या मैत्रीला पृष्ठभागावर अलगद आणून सोडताहेत या वाटा… प्रवासात नवरा मित्राच्या जुन्याच रुपात पुन्हा भेटतो मग…

रस्त्याच्या किनाऱ्यावर जागोजागी पळस बहरलाय. धावत्या जगाच्या काठावर निश्चल उभ्या योग्यासारखा… बंधनांपासून विरक्त उभा पळस… मित्र गाडी चालवताना दाखवतोय हा पळस… आता मात्र हसूच येतं थोडंसं. मोजक्या दोन तीन झाडांशिवाय झाडं ओळखता न येणारा मित्र आता झाडापानाफूलांत मनापासून रमतो.

पळस कधी बरं आला याच्या आयुष्यात ??

हं, आठवलं … लग्नाच्याही आधीची आठवण खरं तर. ऑफिसच्या कुठल्यातरी कामाच्या तंद्रीत आपणच नव्हतो का गात, “ जब जब मेरे घर आना तुम, फूल पलाशके ले आना तुम” . किती आवडायचं हे गाणं… अजुनही आवडतं. लहान असताना शाळेतून घरी आल्यानंतर दुपारी लागणाऱ्या कुठल्यातरी मालिकेचं शिर्षकगीत खरंतर… त्या मालिकेचं नावंही कधी पुन्हा आठवलं नाही पण या ओळींनी मनात घर केलं ते कायमचं. तश्याच त्या मनातल्या ओळी ओठांवर आल्या होत्या त्या दिवशी… मित्राने ऐकल्या त्या आणि विचारलं, हे कोणतं गाणं? आणि हे ’पलाश के फूल’ हे काय असतं ?…. झालच की मग आवडताच विषय एकदम, पळसाचं झाड, त्याच्या फुलांचं वर्णन सगळं आलंच की ओघाओघाने… त्या शिर्षकगीतातल्या गायिकेचा आवाज कसा आपल्या मनात रूजलाय हे ही सांगून झालं. तिचं ते निरागस, आर्त, आर्जवी मागणं मनावर नोंदलं गेलेलं होतच की. ’ना चाहू सोना चांदी, ना चाहू बंगला गाडी’ च्या वाटेवरंच हे मागणं, पण अत्यंत हळवं, साधं, मागणी केलेल्या वस्तूचं आर्थिक मोल नसलेलं आणि तरीही अमुल्य…

मित्र होताच त्या ही दिवशी सोबत… पळस असा बहरलेला, फूललेला होता. ऑफिसच्या वाटेवरच्या धावत्या बसमधून मित्राला दाखवला मग पळस. बोरकरांच्या, उन्ही जळताना हसणाऱ्या वेड्या झाडासारखा भर उन्हात बहरलेला पळस… मित्रालाही आवडला म्हणे पळस. आवडण्यासारखा आहेच की पळस… मोगरा, जाई जुई, चाफ्यासारखं सुगंधाचं बंधनही स्वत:वर लादून न घेतलेला… मी आहे हा असा, हा स्वच्छंदीपणा जपणारा !!

मित्र आला मग एके दिवशी घरी, हातात पळसाची लालबुंद भरपूर फुलं घेऊन…. म्हणाला, तुझं ते सदाबहार टवटवीत गाणं आठवतं दर वेळी पळसाला सामोरं जाताना… त्यातल्या एका पळसाने दिलीत ही फुलं तुला…

पळसाला माहितीये की,

जब जब मेरे घर आना तुम,

फुल पलाशके ले आना तुम!!

हे गाणं आवडतं तुला….

घरभर पळस फुलला तेव्हा. व्यवहारात रमलेल्या जगात पळसाची फुलं मागणं हा वेडेपणा न वाटता ते मागणं असं मूर्त स्वरूपात पूर्ण होत होतं… पळसाच्या लालबुंद फुलांनी डवरलेल्या सृष्टीने नववधूचा साज ल्यायला आहे असे म्हणतात हे नव्याने उमजले…. आणि लग्नाच्या वेळी शालू निवडताना मित्र हळूच म्हणाला होता, दुकानदाराला सांगायचं का पळसाच्या फुलाचा रंग असलेला शालू दे…

“गाणं बदला sssss” …. धावत्या गाडीत ही हाक पुन्हा पुन्हा आली आणि भूतकाळातलं मन झपाट्य़ाने वर्तमानात आलं….गाडीत सुरू असलेलं गाणं मुलांना बदलून हवं होतं….

प्रवास पुन्हा पुढच्या दिशेने सुरू झाला…. वाटेवरचा पळस होताच सोबतीला…

निर्मला पुतुलची वाचनात आलेली एक कविता मनाला साद घालू लागली, आपल्या पित्याला नवरा, सासर यांच्याबद्दलच्या अपेक्षा सहज साध्या सोप्या पण मोठ्या अर्थप्रवाहीपणे सांगणारी कविता, “उतनी दूर मत ब्याहना”….

मुझे उतनी दूर मत ब्याहना

जहाँ मुझसे मिलने जाने खातिर

घर की बकरियाँ बेचनी पडे तुम्हे

सांगणारी ही कवयित्री पुढे सांगते जिथे जंगल, नदी, डोंगर नसतील, ज्या घराला अंगण नसेल अश्या घरात मला देऊ नकोस . नवरा म्हणजे काही ताट्ली किंवा पाण्याचा तांब्या नाही की चांगला नसला तर बदलता येईल तेव्हा जो भांडणं करेल, अशिक्षित असेल, ज्याने कधी काही काम केलेले नसेल त्याच्याकडे मला सोपवू नकोस असे विनवणारी कविता. साध्या साध्या दाखल्यांतून लहानश्या मागण्यांमधून अपेक्षांमधून त्या मुलीचे अंतरंग उलगडणारी कविता एका वळणावर म्हणते,

चुनना वर ऐसा

जो बजाता हों बाँसुरी सुरीली

और ढोल-मांदर बजाने में हो पारंगत

बसंत के दिनों में ला सके जो रोज

मेरे जूडे की खातिर पलाश के फूल

इथे कविता पळसाचा उल्लेख घेऊन आली आणि त्या पळसाच्या घट्ट नात्याने मनात खोलवर रुजली. पळसाची फुलंच मागणारी आणखी एक स्त्री… सहजी हाताने न तोडता येणारी ही फुलं मागणं हे माझ्यासाठी तू चंद्र तारे नव्हे पण जरा कष्टसाध्य काही आणू शकतोस का हे जाणण्याची आदिम इच्छा तर नसावी … असेल तसेही असेल कदाचित.

गाडीतल्या त्या कोलाहलात कवितेचे बोल उमटत गेले आणि मित्रच काय तर मित्राची मुलंही रमली कवितेत… साध्या सोप्या शब्दातला गोडवा मोहात पाडणारा होताच… आणि अचानक मित्राची लहानशी मुलगी म्हटली, वॉव मलाही हवी पळसाची फुलं…

युगानूयुगे स्त्रीयांच्या मनातलं हे तांबूस केशरी खुळ एका उमलत्या मनात हळूच उतरलं तेव्हा व्यवहार, धकाधकी, स्पर्धांच्या वाटेवरचं एक कोवळं पाऊल पळसाच्या सौंदर्याच्या वाटॆवर अलवार वळलं…. आणि मग आई आणि तिच्या मुलांचा बाबा असलेला मित्र हलकेच हसले.

रस्त्याच्या किनारी पळस उभा होता व्रतस्थ साक्षीभावाने… वाऱ्यावर डोलताना पळस आता येत्या पिढीचीही वाट पहाणार होता…

निश्चितच !!!

राजीव तांबेंची कार्यशाळा- माझे ग्रंथालय बालविभाग….

बालपण हे दर पिढीगणिक सतत बदलतं असतं . आमच्या वेळी नव्हतं बुवा असं , हे पालुपद घरोघरी मातीच्या चुलींसोबत टांगलेलंच असावं. आत्ताची मुलं आणि त्यांचे आई-वडिल यांच्यात मात्र ही जनरेशन गॅप जरा जास्तच. माहिती तंत्रज्ञानाच्या युगात उपलब्ध असणारी अनेकोनेक नवनवी गॅजेट्स , मोबाइल्स, इंटरनेट या आभासी दुनियेत चटकन रमणाऱ्या या पिढीचे प्रश्नही वेगळे. पालकत्त्व , विवेकी पालकत्त्व , मुलांचं मानसशास्त्र , क्वालिटी टाईम , न्युक्लियर फॅमिली वगैरे शब्द हे आज सातत्याने नजरेसमोर येतात . हल्ली टिव्हीवर , वृत्तपत्रांमधून मुलं आणि त्यांच्याबद्दलचे लहानमोठे प्रश्न याबद्दल साधकबाधक चर्चासत्र सतत होत असतात.

करमणूकीच्या भरमसाट साधनांची रेलचेल नसणाऱ्या पिढीत सुट्टी किंवा मोकळा वेळ हा दंगामस्ती आणि वाचनासाठीचा होता. आज चित्र पालटतय. अशावेळी मुलांना वाचनाची गोडी निर्माण व्हावी यासाठी कुसुमाग्रज प्रतिष्ठानाने ’माझे ग्रंथालय’ बालविभागाद्वारे या मुलांसाठी एक अनोखी वाचक चळवळ सुरू केली आणि या चळवळीला पालकांचा आणि बालदोस्तांचा उदंड प्रतिसादही लाभला.

’२१ अपेक्षित प्रश्नसंच ’- ओळखीचा वाटतोय किनई हा शब्द . पण आज चौफेर मुशाफिरी करणाऱ्या या चिमुरड्यांच्या मेंदूच्या कारखान्यात निर्माण होणाऱ्या २१, २१० ते २१०० ’अनपेक्षित’ प्रश्नांच्या फैऱ्यांना तोंड देतांना पालकांची मात्र दमछाक होते. आणि मग आपल्यालाही एखादे गाईड मिळाले तर काय मदत होईल नाही असा विचार मनात डोकावल्याशिवाय रहात नाही. या गाईडमंडळींमधे अग्रक्रमाने नाव येते ते श्री. राजीव तांबे यांचे.

’माझे ग्रंथालय’ बालविभागाच्या स्थापनेनंतरच्या पहिल्याच कार्यक्रमाला राजीवजी प्रमुख पाहूणे म्हणून येणार ही बातमी सगळ्यांसाठीच आनंदाची होती. राजीवजी युनिसेफसाठी शिक्षण सल्लागार आहेत, अभ्यासक्रम समितीचे ते सदस्य आहेत, राष्ट्रीय शैक्षणिक आराखडा पुनर्विलोकन समितीचे सदस्य, केंद्र-राज्य शासनाचे अनेक पुरस्कार मिळवणारे तसेच कथा, कविता, पालकत्त्व अश्या अनेक विषयांवर ६९ पुस्तके लिहीणारे ही ओळख आहेच मात्र बच्चेकंपनी त्यांना ओळखते ते ’गंमतशाळा’ चालवणारे त्यांचे ’दोस्त’ राजीवकाका म्हणून.

राजीवजी दोन मुद्द्यांवर पालकांशी आणि बालदोस्तांशी बोलले. ’अभ्यास आणि वाचन’ व ’परिक्षेला जाता जाता ’ .
मुलांना समजेल ,रुचेल, त्यांना त्यांची अगदी आपलीशी वाटेल अश्या भाषेत साधे सोपे असे पण अर्थपूर्ण मार्गदर्शन ही राजीवजींची खासियत. सहज साध्या सोप्या दाखल्यांतून त्यांनी बालग्रंथालयाच्या पालक आणि बच्चेकंपनीशी संवाद साधला. खुसखुशीत उदाहरणांमधून आपल्या पालकांना ’इंजेक्शन’रूपी टोचणी देणारे राजीवकाका क्षणार्धात बच्चेकंपनीचे आपले झाले. पालकांनी भूतकाळात न जगता मुलांच्या वर्तमानात त्यांच्यासोबत असावे. मुलांना ’लेबल’ लावू नका तसेच मुलांना त्यांची चूक दाखवून न देता काय बरोबर हे मात्र वारंवार सांगा असे मुद्दे राजीवजींनी मांडले. वाचनाचे महत्त्व, वाचन वाढल्यास भाषासमृद्धी वाढून त्याचा विचारक्षमता वाढवण्यात कसा हातभार लागतो हे ही त्यांनी अगदी सहज मुलांना उलगडून दाखवले.

दिलखूलास हसणारी मुलं आणि वक्त्याकडून आपल्या वागणूकीतल्या दोषांबद्दल आरसा समोर धरून चिमटे काढले जात असले तरी त्याचं मर्म अलगद समजलेला पालकवर्ग हे कार्यशाळेचे महत्त्वाचे यश जाणवत होते. आजच्या दिनचर्येत मुलांना आधिच इतकी धावपळ असते की ते वाचनाकडे चटकन वळत नाहीत , मात्र या कार्यशाळेनंतर मुलांना वाचावेसे नक्की वाटेल.

कृतीमधे बदल हवा असेल तर आपण मनाला देत असलेला ’इनपुट ’ बदलायला हवा हे समजावताना राजीवजी म्हणाले की आपण मनाला सकारात्मक इनपुट दिला असता आपली भाषा बदललेली असते , भाषा बदलली की त्या अनुषंगाने येणारे विचार बदलतात आणि विचारांद्वारे आपली कृतीदेखील सकारात्मक होते. सभाधीटपणाबद्दल बोलताना ते म्हणाले, आपण मनाला सतत सांगायला हवे की मी जे योग्य ते, बरोबर तेच करणार. लोक माझ्या झालेल्या एखाद्या चुकीला हसले तर हसू देत. स्टेजवरून बोलताना मी कुठे कमी पडलॊ तरी मी स्टेजवर आहे आणि एकदिवस नक्कीच यशस्वी होणार मात्र हसणारी लोकं ही प्रेक्षकात होती आणि तिथेच असतीलही.

परिक्षेबद्दल येणाऱ्या तणावावर मात करण्यासाठी मार्गदर्शन करताना राजीवजींनी मुलांना सांगितले की प्रश्नपत्रिका हातात आली आणि एखाद्या प्रश्नाचे उत्तर येत नसले की आपण घाबरून जातो आणि येणाऱ्या तणावात आपल्याला येत असलेली उत्तरं देखील चुकवतो. अश्यावेळी आपण मनाला शांत ठेवत , येणाऱ्या उत्तरांबद्दल आधी स्वत:ला शाबासकी देत , आत्ता येत नसलेले उत्तर देखील मला येणारच असा सकारात्मक विचार केल्यास हळूहळू उत्तरं आठवत जाईल व तणावमुक्त पद्धतीने सहज परीक्षा पार पडॆल.
रजिव तम्बे 024

रजिव तम्बे 037

granthalay

सोप्या आणि ओघवत्या भाषेत केले गेलेले, मुलांच्या रोजच्या आयुष्यातल्या गणितातले दाखले दिलेले, पालकांना नक्की कसे वागले पाहिजे याबद्दल सांगणारे राजीवजींचे शब्द उपस्थितांच्या ’दिमाग मे फिट’ नक्कीच झाले असतील.पालक आणि पाल्यांमधली दरी कमी व्हायला मदत होइल. तसेच ’तू छान वागलास हं’ , ’आत्ता नाही जमले तर पुन्हा प्रयत्न कर’ , ’शाब्बास’ अशी ’अमराठी’ वाक्य पालक घरोघरी उच्चारू लागतील याबद्दल शंका नाही.

या कार्यशाळेच्या यशात कुसुमाग्रज प्रतिष्ठानाच्या विश्वस्त सौ.विनिता धारकर, श्री.विनायक रानडे तसेच बालग्रंथालयाच्या समन्वयक सौ. स्वाती गोरवाडकर यांनी परिश्रम घेतले. आलेल्या छोट्या दोस्तांना सुकामेव्याचा खाऊ देण्याची जबाबदारी श्री.कौस्तुभ मेहेता यांनी उचलली. कार्यक्रमाचे प्रास्ताविक श्री. विनायक रानडे यांनी केले. सौ. मधुरा दिवाकर यांनी कार्यक्रमाची सुरूवात सुमधुर इशस्तवनाने केली. तर सुत्रसंचालन डॉ कौसर तांबोळींनी केले. सौ.तन्वी देवडे यांनी प्रमुख पाहुण्यांचा परिचय करून दिला. उपस्थित लहान मुलांना त्यांची पुस्तकांची बॅग देण्यात सौ. रश्मी दांडेकरांचं सहकार्य होतं. कुसुमाग्रज प्रतिष्ठानातील कर्मचारी वर्गाने संपूर्ण कार्यालयीन भार पेलला. श्री. अरूण नातू यांनी उपस्थितांच्या अल्पोपहाराची व्यवस्था चोख ठेवली. तसेच उपस्थित तमाम श्रोत्यांच्या टाळ्यांनी आणि खळखळून हसण्याने कार्यक्रमाची रंगत वाढवली.

कुसुमाग्रज प्रतिष्ठान बालग्रंथालय या योजने अंतर्गत उत्तमोत्तम निवडक अश्या एकूण २५ पुस्तकांची एक बॅग प्रत्येकास देण्यात येत असून त्यात १५ मराठी आणि १० इंग्लिश पुस्तकं आहेत. माझं ग्रंथालय बालविभागाचे सदस्यत्व घेण्यासाठी ठराविक देणगीमुल्य कुसुमाग्रज प्रतिष्ठानास देण्यात येते. सामाजिक मुल्यांची जपणूक करत या बालग्रंथालयातली पहिली पेटी माई लेले श्रवण विकास विद्यालयाला देण्यात आली होती. तसेच राजीव तांबेंच्या हस्ते माइलस्टोन या ऑटिझमच्या विद्यार्थ्यांच्या शाळेस एक पेटी देण्यात आली.

दिवसेंदिवस बहणारा हा बालवाचकांचा मेळावा आणि त्यासाठी राजीव तांबेंसारख्या बालकांच्या ’दोस्तांचे’ लाभणारे सहकार्य पहाता या रोपट्याचे लवकरच एखाद्या वटवृक्षात रुपांतर होइल याबद्दल निश्चित खात्री वाटते.

अधिक माहितीसाठी संपर्क:

माझं ग्रंथालय , बालविभाग
२५ ग्रंथ पेट्या प्रत्येकी १५ मराठी व १० इंग्रजी अशी एकूण २५ पुस्तके
दर दोन महिन्यांनी आपापसात बदलणे …
सभासद होण्यासाठी देणगी मुल्य .
साहित्याचा खजिना असलेली फिरती ग्रंथ पेटी
मुलांना वाढदिवसाला भेट देण्यासाठी ऊतम .
समन्वयक : स्वाती गोरवाडकर
For more details plz contact.
Vinayak Ranade
Mob – +91 99 22 22 5777
What’sup – + 91 9423972394
Email – vinran007@gmail.com
Skype – granth_vinayak
Face Book – http://www.facebook.com/vinran007
Blog – http://granthtumchyadari.blogspot.i

अर्थ….

अमृता प्रीतमच्या काही ओळी वाचल्या , आणि नकळत त्या मनात सतत येत राहिल्या.

That night whose lips touched the brow

of the dream –

— On the feet of my thoughts —

An anklet tinkles – of that same night .

आपल्याला समजतोय, लागतोय तोच अर्थ आहे का ? नक्की काय म्हणायचं असेल या ओळींमधे या प्रीतम बाईंना ?  मनात रुंजी घालणाऱ्या ओळींचा  अखेर एक स्वैर अनूवाद उमटला….

ज्या रात्री –

माझ्या स्वप्नांनी गगनभरारी घेतली

माझ्या विचारांच्या पायातली श्रृंखला चमकली

— त्याच रात्री !!!

जो अर्थ लागला, झिरपला तो नेहेमीप्रमाणे भन्नाट निघाला. स्वप्नांच्या राज्यात मनसोक्त मुशाफिरी करत घोडदौड करणाऱ्या मनाला नेमकी जाणिव व्हावी की या विचारांवरही बंधन असते….

हाताशी आलेल्या एका कागदावरही  याच ओळी उतरल्या…..

त्याच ओळी पुन्हा वाचताना जाणवलं…..

ज्या रात्री –

माझ्या स्वप्नांनी गगनभरारी घेतली

माझ्या विचारांच्या पायात श्रृंखला पडली

— त्याच रात्रीची  !!!

दरवेळेस नवा अर्थ – नवी दृष्टी:) ….

प्रीतमबाई लिहून गेल्यात काही अमर ओळी …. वेडाबागडा, चुकीचा माकीचा, माझ्या कुवतीनूसार, अनुभवानूसार अर्थ शोधतेय मी … शब्द बदलताहेत माझे….

चाचपडण्यात, चूकण्यात , अर्थ सापडला असं वाटण्यात मजा येतेय…. मुळ ओळी दिल्याच आहेत बघा कोणाला अजून काही अर्थ लागतोय का ?? :)

एक छोटीशी मोठीशी नोंद :)

‘ताई’:)

‘तायू’:)

‘तायडे’:)

माझ्या ब्लॉगने मला दिलेली नावं ….. नुसती हाकच नाही तर ‘ताई’ मानून मनापासून प्रेम करणारी अनेक भावंडही दिली या ब्लॉगने …..

विद्याधर भिसे …माझा असाच एक भाउ:) ….. सगळ्या ब्लॉंगांवर ‘प्रॉफेट’ नावाने येणारे कमेंट्स पाहून मी २०१० मधे शोध घेतला, म्हटलं कोण बूवा हा ‘प्रॉफेट’ ???:)

या बाबाच्या भिंतीवर पोहोचले शोध घेता घेता …. आणि मग एक सकस, प्रगल्भ वगैरे लिहिणारा मुलगा अशी ओळख पटली …. सुरूवातीला कमेंट्स मधून झालेली ओळख वाढत जाऊन , विद्याधरशी धाकट्या भावाचं नातं जुळलंही आणि वाढलंही:)

आजची नोंद आहे या भावाला Thank You म्हणण्यासाठी …. आता आभार मानले तर मला माझा भाऊ रागावणार आहे याची कल्पना आहे मला…. तरिही मी हे नोंद करतेय!!! माझ्या या भावाकडून काल मला एक गिफ्ट मिळालेय …..माझं आवडतं गिफ्ट … एक पुस्तक:)

 

 

Flipkart कडून असे गिफ्ट वगैरे आले नं मला भलताच आनंद झाला … पुर्वी माझ्या नावाने पुकारा करत पोस्टमन आला की मला असाच आनंद व्हायचा … कित्ती दिवसांनी ‘मजा आली ‘ असं सहज म्हट्लं गेलं ….

पुस्तक पढके होने के बाद मेरा मत मांडती हूँ :)

 माझे अनेक सहब्लॉगर्स मला ताई म्हणतात , आणि ते मला मनापासून आवडते. एक नातं जुळलेय आम्हा सगळ्यांचे… एकाचा आनंद सगळ्यांचा असतो आणि तसेच एखादा नाराज असेल तर त्याच्यासोबत सगळे उभे असतात ….. मस्त चाललेय आम्हा ब्लॉगर्सचे….

खरं सांगू का आणि तसेही ताईलाच मिळते नं राखीपौर्णिमेचं गिफ्ट😉

खूप काही लिहीत नाही, माझे आपले नेहेमीचे की हे ऋणानूबंध असेच राहूदेत:)

बाकि काय तेच आपले ‘ जय ब्लॉगिंग’:) ….

… लिहीत राहूया…. वाचत राहूया आणि असेच सगळे सोबत राहूया:)

 

एकम् ….

मिलिंद बोकिलांच ’एकम्’ पहिल्यांदा वाचलं….. मग कसं देव जाणे पण पुस्तकं हरवलं….. तेव्हा मी भारतातच होते त्यामूळे चटकन पुन्हा नवं पुस्तकं घेऊन आले…. आणावं वाटलं की आणावंच लागलं!!!! आणावचं लागलं जास्त योग्य ठरेल इथे….. हवय मला ते पुस्तक माझ्याकडे कायम….. वपुंची पुस्तकं कशी ठेवतो आपण संग्रही…. कधीतरी काही प्रश्न भेडसावतात, आपला अर्जून होतो आणि आपण त्या पुस्तकांना शरण जातो किंवा कधी असेच ’सहज’ ….. कारणं काहिही असो ही पुस्तकं दरवेळेस नव्या आयामात भेटतात…. भेटू शकतात, काहितरी नवे गवसते…. जुने काहितरी बदलते….. तेच तसेच घडले ’एकम्’ वाचताना……

एकम् मला का वाचावसं वाटतं याची कारणमिमांसा स्वत:शीच मांडायची ठरवलं तर त्यातली ’देवकी’  मनात येणारे विचारांचे आंदोलन पेलते… ते विचार ती बोलू शकते, स्पष्ट अगदी….. तिला ते सगळं असं स्वच्छ पहाता आणि शब्दांमधे मांडता येतं…. मग मला ’देवकी’ पटते!!!

पुस्तक वाचायला लागलं की देवकी हळूहळू मनाची पकड घेऊ लागते…. तिच्या रोजच्या जीवनातले तिच्याकडे येणाऱ्या कामवाल्या वगैरे प्रसंगांचे वर्णन चटकन संपून देवकी विचार करू लागावी असे वाटते…. कारण तिच्या विचारांच्या प्रवाहामधे गुंतवून ठेवण्याचे सामर्थ्य आहे!!

तिचं ’पिणं’ मला खटकतं, इतक्या हूशार व्यक्तीला कशाला हव्यात अश्या कुबड्या असं विचार मनात येतो ….. बरेच स्पष्ट उल्लेख मातृभाषेत करायचे आपण टाळतो….. बरेच मुद्दे हे ’माईंडसेट’ मुळे आपल्याला पटत नाहीत तसंच  काही देवकीच्या त्या एका सवयीबद्द्ल मला पहिल्यांदा एकम् वाचताना वाटलं!!!!

शहरापासून दुर एका फ्लॅटमधे रहाणारी ’देवकी’ ही एक नावाजलेली लेखिका…. ’एकटी’ रहाणारी पण lonely नसणारी…. एकटेपणा ही निवड असणारी…. वाचन, लिखाण, स्त्री , पुरूष, लेखक,  लेखिका वगैरे अनेक मुद्द्यांवर स्वत:ची ठाम मतं असणारी , मुलावर जीव असणारी, मैत्रीणींकडे मन मोकळं करणारी… माणसाच्या स्वभावातले गुणदोष बारकाईने टिपू शकणारी आणि त्यामागची कारणमिमांसा पाहू शकणारी देवकी …..

देवकी समजत असताना तिची मुलाखत घेणारी मुलगी येते…. इथे बोकिलांची उपस्थिती जाणवते….. लेखनाचा पुढचा मोठा प्रवास या मुलाखत घेणाऱ्या मुलीच्या संगतीने होतो…. पण तिचे ’नाव’ कुठेही येत नाही…… ’शिरोडकरचे’ नाव कसे शेवटपर्यंत येत नाही आणि त्याविना काहिही अडतही नाही…. पण ही मुलाखत सुरू होते आणि मला एकम् खऱ्या अर्थाने आवडायला लागतं…..

संवाद हा ओळींमधे न उरता मनावाटे मेंदुपर्यंत पोहोचायला लागला की समोर पांढऱ्यावर जे काळं झालेलं असतं ते ’आवडतं’!!! पुस्तक म्हणूया का की ती पात्र/व्यक्ती म्हणूया, जे काय ते, पण एका प्रवाहात त्यांना समांतर ’ओढीने’ आपण वाहू लागतो!! मग त्या पाना-पानांमधे लिहीलेली ’गोष्ट’ आपल्याला दिसू लागते, पहावेशी वाटते हेच लेखकाचं ’यश’ असावं!!

एकटेपणाची जी काही व्याख्या, शोध ,त्याचा लेखनाशी संबंध मांडला गेलाय… निव्वळ  अप्रतिम!!!

देवकी म्हणते….

तुमचं भांडवल एकटेपणा असतं,सुभद्रा. त्याच्यावरचं व्याजही एकटेपणा. तेच तुम्ही पुन्हा गुंतवायचं असतं . तुम्ही एकटेपणा साठवता. एकटेपणाच्याच घागरीने. आणि साठवून मुरवता. आणि त्या मुरवलेल्या एकटेपणाची ती जी मधूरा बनते नं, ती तुम्ही पीत असता एकट्यानंच. आणि ती अंगात मुरते पुन्हा तुमच्या एकट्याच्याच. तुमच्याभोवती काळोख पसरतो एकटेपणाचा. आणि प्रकाश असलाच ना, तर तोही एकटेपणाचाच. त्या काळोखाची शाई तुम्ही ओतता आपल्या लेखणीत. आणि लिहीता एकटेच. लेखन ही एकट्याची, एकट्यानं, एकट्यासाठी करायची गोष्ट आहे. लोकांचा काही संबंध नाही. ही गोष्ट ज्या दिवशी लोकांना समजेल, तो दिवस आमच्या भाग्याचा, सुभद्रा.

तुम्ही लोकांना त्यात कशासाठी घेता मग? कशासाठी आवृत्त्या काढता? कशासाठी प्रदर्शनं?

आम्ही लोकांना नाही घेत. आम्ही त्या एकेकट्या वाचकाला घेतो. म्हणून तर पुस्तक लिहीतो. पुस्तक ही एका वेळी , एका माणसानं, एकट्यानं वाचायची गोष्ट आहे.लोकांचा काय संबंध त्याच्याशी?

वाचताना , देवकीला ऐकताना बरेचवेळा वाटतं की असच काहीसं होतं का माझ्या मनात…. मग पुन्हा जाणवतं असेलही पण ते अस्पष्ट होतं, धुसर होतं…. देवकी कॅन सी ईट क्लिअर!!!! देवकी शोध घेतेय…. तिला बोध व्हायला हवाय….. ती म्हणते,”बोध कसला व्हायला पाहिजे त्याचाच बोध’!!!

आपण सगळेच जन्मापासून मृत्यूपर्यंतच्या प्रवासात कुठल्यातरी अज्ञाताच्या शोधात फिरतो की.प्रश्न प्रश्न आणि त्या प्रश्नातून जन्माला येणारे नवे प्रश्न…. देवकी ते सोडवू पहाते….. तो शोध घ्यावासा देवकीलाही वाटतोय!!! स्त्री- पुरूष , लेखक , लेखकाच्या लेखनाची पद्धत, अनेक मुद्द्यांवर देवकीचं भाष्य आहे….. कधी प्रकट कधी मनातली आंदोलनं!!!

शोधाचा शोध….. काय शोधायचेय त्याचा शोध….. येणारे विचार कधी स्त्रीच्या नजरेतून यावे…. कधी ते स्त्री-पुरूष वगैरे भेदाच्या पुढे जावेत….

एखादं पुस्तक वाचताना लिंक ब्रेक होत नाही तेव्हा ते लिहिताना लेखकाने काय केले असावे असा विचार येतो!!! आपण आपल्या मनात येणारे विचार असे ’एकटाकी’ लिहू गेलो आणि त्या विचारांचा काही भाग कालांतराने उतरवू पाहिला तर तो तसाच ’सुसंगत’ येइल ??? विचारांचा ’बेस’ तो असेलही कदाचित पण शब्द , वाक्यं, काही मतं बदलतीलच की….. मग आपण मुळचा फ्लो कंटिन्यू करू शकू??? प्रश्न पडतात मग वाटतं ’देवकी’ संचारतेय आपल्यात….. की एक ’देवकी’ असतेच आपल्या सगळ्यांमधे….. की जे जे पुस्तक, सिनेमा आपण आवडले म्हणतो ते केवळ ह्यासाठी की त्यातले पात्र आपला आरसा ठरतात काही अंशी…..

ही देवकी आपल्याला विचारात पाडू शकते हे नक्की….. काहीतरी सुचत नसूनही काहितरी गवसल्यासारखे वाटते…. वपू वाचताना होते तसे!!! लेखकाचं कौतूक वाटतं मग!! वाचताना मधेच एखादं वाक्यं इतरांपेक्षा जास्त चमकतं…..

ती स्वत:शीच हसली. हा दिवस पण एकटा आहे. काळाच्या अनंत प्रवाहात एकलकोंडा. आणि क्षणभंगुर. बारा तेरा तासांचं तर आयुष्य. आपण याच्यापेक्षा फार बरे. असे किती दिवस बघतो. एखादा नाही उगवला मनासारखा तर सोडून द्यायचा. मग दुसरा घ्यायचा. तो येतोच रात्रीनंतर.

एकेटपणा- रिकामपण…. सामान्यत्व नाकारू पहाणाऱ्या एका हुषार लेखिकेचा शोध आणि प्रवास…. उण्यापुऱ्या ७४ पानांच पुस्तक!! दर वाचनात वेगळं वाटतं!!

त्यातला न रुचणारा भाग म्हणजे ’पिणं’ …. हे पुस्तकाच्या पहिल्या वाचनात प्रकर्षाने बोचलं होतं!!! तरिही आपण पुस्तक का वाचतोय आणि काहितरी आपल्याला गुंतवून ठेवतेय  हे कोडं वाटलं होतं!!! दुसऱ्या वाचनात पुन्हा एक विचार ’चमकला’ की हे न आवडणारे उल्लेख आहेत पोकळी भरण्यासाठी केल्या जाणाऱ्या सोयीचे….. ही सवय, व्यसन कोणाला नाही…. रटाळ मालिका पहाणं, गॉसिप करणं,वेळीअवेळी उगाचच फेसबूकच्या पानावर डोकावणं ….. पोकळी भरण्यासाठी काहितरी सगळेच करतात की!! देवकीचं ’पिणं’ symbolic असावं का असं वाटतं मला मग!!

मुलाशी मनमोकळा ’संवाद’ साधू शकणारी आई हे देवकीच आणि एक रूप!!!

देवकीचा शेवट … आणि तो येताना तिने ’एकटेपणाच्या’ प्रश्नाची केलेली उकल….. मुळात ’एकटेपणा’ नसतोच हा शोध….. शोधाचा- शोध …बोधाचा- बोध…. आपल्या चेह्ऱ्यावर एक मंद स्मित येऊ घातलेले … शांत बसावेसे वाटायचे क्षण… शुन्यात नजर आणि शुन्य विचार, अपुर्ण तरिही ’पुर्ण’ वाटण्याचे क्षण…… एक पुस्तक ’वाचून ’ संपलेले पण मनात उतरलेले… उरलेले!!!!

नुकतच ’शाळा’ वाचून संपलेलं असतं…. ’मुकुंदाच विश्व’ ताकदीने आपल्या समोर उभे असते….. तितक्याच दमदारपणे ’देवकी’ पहाता येते…. एका लेखकाने ’लेखिकेचे’ भावविश्व सक्षमतेने मांडलेले असते आणि मग मला ’ एकम्’ आवडतं!!! आणि मिलिंद बोकिलांची बाकि पुस्तकं खूणावू लागतात…. वाचाव्या वाटणाऱ्या लेखकांच्या यादीत बोकील वरचा नंबर पटकावतात!!!!