गुजगोष्ट…

 

नको सांगूस वाऱ्याला,
त्याला एक जागा नाही….
धावू सैरावैरा जाता,
गोष्ट गावभर होई…

सांग नदीला गं सखे,
ती मुकपणे वाही….
गोष्ट दडवेल खोल,
गुज तळापाशी राही!!

नको सांगूस फुलाला,
त्याला फुलण्याची घाई…
तुझं गुपित सुगंधी,
गंध पसरत जाई….

सांग सईला गं सखे,
तीच समजून घेई…
गुज मनातले तुझ्या,
तिच्या मनापाशी राही!!

…… Tanvi

मौनभाषा……..

मौनभाषा…

किती दिवसात काही लिहीणं झालं नाही… लिहायला विषय नाही असं नाही पण लिहीणं मात्र होत नाही…

एखादं छानसं काहीतरी सुचणं आणि ते अगदी मनाजोगतं उतरणं ही खरं तर एक कसोटीच. मन एकच असतं प्रत्येकाला पण त्या मनातल्या मनातच किती कप्पे… विचारांची किती वेगवेगळी घरं. त्या प्रत्येक घराची अशी आखीव रेखीव अंगणं . कधी अंगणातच रेंगाळतात विचार, मनाच्या अवकाशातल्या चांदण्यांना पहात तर कधी विचारांचा प्रवाह खोल्याखोल्यातून सैरावैरा फिरत परसदारी ओट्यावर रमतो. तिथल्या पानाफुलांशी, वेलींशी रेंगाळत रमतो.

एखादा विचार, एखादी आठवण अशी स्वत:भोवती वेढत मन मग त्या कोषात उबेत पहुडते. तर कधी फुलपाखरू होत एखाद्या वहीच्या पानोपानी उमटते. लेखकासाठी प्रत्येकच कलाकृतीचं आयुष्य मोजकं. वाचणाऱ्याच्या मनात ती कलाकृती भलेही बराच काळ टिकेल पण लिहिणाऱ्याला ती पूर्णत्त्वाला जाताना नव्या अनामिक ओढीने ग्रासले जायला सुरूवात होते.

संवेदनांचा परिघही मोठा, अनंत, असीम… अमर्याद अनुभूती आणि त्यांना शब्दात बांधायला घेतल्यानंतर जाणवणारे शब्दांचे तोकडेपण. फुलाच्या पाकळीचा अलवार स्पर्श तर कधी दरवळ सुगंध, वाऱ्याच्या झुळूकेचे अंगावर रेंगाळणे, थांग न लागणाऱ्या सागराचा कानाकोपरा तर त्याच्या कुशीत दडलेली रहस्य, मंदीर मशिदीच्या संगमरवराचा थंडावा, लाटांचं गुज, उगवती मावळतीची रोजची नवलाई, टपटप, भूरभूर तर कधी श्रावणातला रिमझीम पाऊस… वठलेला वृक्ष कधी तर कधी पानांची कोवळीक… निसर्गाचं कुठलं दान कधी मनाच्या झोळीत पडेल हे तो निसर्गच जाणॊ. विचारांचा पाऊस पेलवेल आणि शब्दांनी पानं भिजतील याची खात्री नसते पण पावसानंतर झाडापानातून ओघळणारे टपोरे थेंब ओंजळीत पकडता आले तरी धन्य होतात क्षण.

भोवतालची माणसं आणि त्यांचे स्वभाव, भावभावना हे तर विनाकारण करण्याच्या विचारांचं खाद्य… कितीही ठरवलं मनाने तरी चोरवाटॆने हे विचार अधेमधे डॊकावतातच. मनाच्या घराची कधी कोणती खिडकी, कुठले दार उघडेल आणि आपल्याला कुठे नेऊन ठेवेल हे सांगणे कठीण. या खडकाला कधी कुठे कसा पाझर फूटेल सांगता येत नाही. खोल दडलेलं काहीतरी कुठल्या धक्क्याने, उर्मीने बाहेर पडेल हे तटस्थपणे पहाणे हीदेखील एक अनुभूती होते…

एकीकडे असे अचानक सुचत जाणे तर एकीकडे खूप काही लिहावेसे वाटले तरी शब्द हट्टाने रुसून बसल्यासारखे होणे… दोन अगदी परस्परविरोधी अवस्था पण एकापाठोपाठ एक अश्या येतातच त्या. शब्दांना कितीही शरण गेलं तरी आडमूठेपणा काही संपत नाही त्यांचा. रायटर्स ब्लॉक येण्य़ाइतके मोठे रायटर आपण नसलो तरी बहूत कुछ कहेनेको दिल चाहता है….

मनाला कितीही आकांत मांडायचा असला तरी शब्दांना तसूभरही हलायचं नसतं… सोनेरी सकाळ असो की सावळी संध्याकाळ, व्यक्त होताना शब्दांना शरण जावंच लागतं. एका टप्प्यावर आयुष्य उलगडत जाताना जाणवतं हे शब्दांचं चलन वापरतच तर गाठतोय आपण एक एक टप्पा. त्यांनीच साथ सोडली तर?? … एक अनाम पोकळी ग्रासते मग..

आपण निघतो मग शब्दांच्या वाटेवर… वणवण भटकणं …

शब्दांचा शोध..

निसर्गात… माणसांत…

यंत्रात…तंत्रात…

यत्र तत्र सर्वत्रात…

नदी सागरात…. दोंगर दऱ्यात…

उन पावसात… थंडी वाऱ्यात…

पाऊस पाण्यात… निसर्गाच्या गाण्यात…

शब्दांनीच तारले होते… सावरले होते…

रित्याच ओंजळीने परतणे होते… शब्दांच्या वाटॆवर निराशा आली तरी भावनांचा आवेग थांबत नाही. भावना उमटतात, कधी एकट्या कधी झुंडीने. पायापाशी येतात, तळव्याला स्पर्श करतात… लाटॆसारख्या चिंब चिंब भिजवत जातात. ही लाट आता रस्ता मागू लागते… त्या भिजल्या क्षणांचा हिशोब मागू लागते… भावनांचा कोलाहल असह्य होतो. खूप सांगावसं वाटतं… रितं व्हावंसं वाटतं….घुसमट होते, तगमग होते… अव्यक्ताचं ओझं जड जड होत जातं… शब्दांनॊ या की रे… दुरावा संपवून जा की रे… फसवू नका, चूकवू नका..

काळोखलेल्या आकाशात कडाडणाऱ्या वीजेसारखे विचार एकामागे सुरू होतात…विचारांचं थैमान थांबायला हवं…

कडेलोट होतो ओझ्याचा.. हताश, निराश व्हायला होते….व्याकुळ मन थकून जाते… सरते शेवटी शरणागतीचा पराभवाचा झेंडा उभारून मिटून जाते !!

काहिली असह्य होत जाते आणि मग कुठल्यातरी एका क्षणी ओढ समजते कधीतरी शब्दांनाही…. दुरवर वेशीपाशी दिसतेही त्यांच्या आगमनाची एखादी पुसटशी खूण… वाटेकडची नजर हटॆनाशी होते. नकाराकडून होकाराकडचा प्रवास सुरू होतो. आपण आता खूप खूप लिहीणार, व्यक्त होणार, तृप्त होणार… आशेला नवा अंकुर फूटू पहातो.

शब्दांचे ढग वेढू लागतात… आपण भिजायला सरसावून बसतो… शब्द परततात…. अलवार उतरतात… रिमझिम बरसतात… सरसावलेल्या तळव्यावर विसावत झरतात….

तो ओलावा आश्वासनाचा…. काहिली शमवणाऱ्या गारव्याचा… शब्दांच्या कुशीतल्या सृजनाचा… शब्दांकडे आता तक्रार मांडली जाते… शब्दही हसतात. जवळ बसवतात… सारे काही उलगडून दाखवतात…

शोधवाटांवर शब्दांशी…

वाद झाले तंटे झाले,

अबोल गाथांना मग पुर आले…

सोसून सारे पेलून झाले,

गीत नवे मग उमलून आले…

शब्द गवसले शब्द उमलले,

भावनांचे आवेग झेलत गेले…

शब्दांच्या सावलीत आता बहरून उमलून यायचे असते.शब्द पुन्हा लेखणीचे बोट पकडतात. शब्द नेतील तिथे आता जायचे असते.

शब्दांचे असते एक मोठेसे तळे… चांदण्यांत चमचमणारे, सूर्याला सामावणारे… भावनांच्या लाटॆने थकलेल्या मनाची पावलं हळूवार शब्दतळ्यात उतरतात. तो शीतल मऊसुत प्रेमळ स्पर्श मनाच्या कानाकोपऱ्याला होतो. भावना समुद्राच्या होताना, शब्द मात्र तळ्याचे होतात.

अलवार अलगद तरंग , कोलाहलापासून दूर , गोड्या पाण्याचं तळं… तगमगीला कुशीत घेत निववणारं तळं…. शब्दांचं तळं … इथे असतो पक्ष्यांचा किलबिलाट, रानावनाची गाज… हलक्याश्या तरंगांवर उमटणारी धून आणि वाऱ्यावर डोलणाऱ्या रानफूलाचं गाणं…

कोमेजलेलं मन इथे उमलून येतं… व्यक्त व्हावं वाटण्यापलीकडे काहीतरी दाटतं. एक कोवळं हसु ओठांच्या कडांवर हलकेच उमटतं…. बुद्धाचं हसू…तटस्थ साक्षीभाव उमटायला लागतो. मांगल्याचा स्पर्श होतो …

आपली आधीची अवस्था पुन्हा आठवते आता… बहूत कुछ कहेनेको दिल चाहता है…

आता मात्र ही अवस्था पूर्णत्त्वाला पोहोचते आणि जाणवतं…

जब बहूत कुछ कहेनेको दिल चाहता है,

तब कुछ भी कहेनेको दिल नही चाहता…

जेव्हा खूप काही सांगण्यासारखं असतं, साठतं, उमजतं….समजल्यासारखं वाटतं तेव्हाच तर अंतर्मुखी होता येतं… बाहेरच्या आवाजापासून आतल्या शांततेकडे पावलं वळतात. निराकार, निश्चल शांततेचं आपण सगुण साकार होण्याच्या प्रवासातलं इवलं पाऊल…. काहीचं सांगावसं न वाटण्याची अवस्था!!

अबोल्यातलं अपार चैतन्यही सहज गवसत जातं. शब्दांच्या तळ्यावर अस्फुट मौनाचं वलय असतं….. या मौनाचा भाग होत आपण हलकेच तिथे सामावले जातो. अंतर्यामी तळ गहिरा असला की पृष्ठभाग मुक असतोच…..

शब्द रहस्य हलकेच उलगडतात.आजचे शब्द त्यांच्या संदर्भासहित उद्याकडे शिळे होणारच असतात …. व्यक्त होणं बदलत जातं आणि व्यक्त होण्याची असोशीही बदलते…..

शब्दांच्याच राज्यातले शब्दांचे धडे,

शब्दांच्या किनारी गवसत जातात ….

आणि मग तृप्तीच्या काठावर जाणवतं की ते ते जे जे उत्कट आहे ते शब्दांच्या आधाराविनाही पोहोचतंच की…. शहाणं जाणतं व्हायला होतं…

अातली शाब्दिक खळबळ पेलता पेलता आता पृष्ठभागावर मौन अंथरले जाण्याचा अटळ टप्पा येतो ….

मौन असते चिरतरूण…अविनाशी….. अपरिवर्तनीय….

मन रमतं, निवतं जातं…

“मौनाची भाषा”  बोलून पहातं !!

 

 

…..tanvi

पलाश के फूल……

गाडी एका लयीत धावतेय. गाडीत मुलांच्या आवाजाचा, मस्तीचा वेगही गाडीच्या वेगाच्या समप्रमाणात वाढता… त्यांच्या त्या लोभस कोलाहलात आणि त्यातल्या आपल्या मुक सहवासातच मनाच्या शांततेचा रस्ता सापडतो.

गाडीला कुठे, कधी पोहोचायचं असं बंधन नाहीये , कसलीच घाई नाहीये… एक निवांतपण वातावरणाला वेढलय. सभोवतालच्या गाड्या धावताहेत, धावॊ बिचाऱ्या… आपली स्पर्धा नाही, ओव्हरटॆक करायची तगमग नाही… इथे मुळात ’प्रवास’ हेच गंतव्य आहे. फारा दिवसांनी लाभलेल्या क्षणांचं मोल आहे हे… आणि खरं तर आयुष्य काय असतं म्हणा वेगळं, एका आरंभापासून एका ठराविक थांब्याकडचा प्रवास. या प्रवासातलं सगळ्यांचं गंतव्य एकच… अधेमधे गाठलेले यश अपयश हे मैलाचे दगड फक्त !! प्रवास हा जादूगारासारखा असतो, मनाचे एक एक पदर उलगडत नेमके कुठले विचार समोर आणेल हे जादुगाराच्या पोतडीतून अचानक निघणाऱ्या वस्तूंसारखे नवलाचे. तत्त्ववेत्त्यांचे भान आणि अगदी तरल तरीही गहन विचारांचे भारही सहज पेलण्याइतकी समर्थ मनोवस्था असे काहीसे होते प्रवासात.

वाटेवरचा प्रवास पुढे पुढे जातॊ आणि मन वर्तमान आणि आठवणींच्या राज्यात तळ्यात मळ्यात खेळू लागते… आताही तेच तर होतय. मंजील से बेहेतर वाटताहेत या वाटा… मैत्री हवीहवीशी वाटवणाऱ्या, ती घडवणाऱ्या, मनाच्या तळाशी दबलेल्या मैत्रीला पृष्ठभागावर अलगद आणून सोडताहेत या वाटा… प्रवासात नवरा मित्राच्या जुन्याच रुपात पुन्हा भेटतो मग…

रस्त्याच्या किनाऱ्यावर जागोजागी पळस बहरलाय. धावत्या जगाच्या काठावर निश्चल उभ्या योग्यासारखा… बंधनांपासून विरक्त उभा पळस… मित्र गाडी चालवताना दाखवतोय हा पळस… आता मात्र हसूच येतं थोडंसं. मोजक्या दोन तीन झाडांशिवाय झाडं ओळखता न येणारा मित्र आता झाडापानाफूलांत मनापासून रमतो.

पळस कधी बरं आला याच्या आयुष्यात ??

हं, आठवलं … लग्नाच्याही आधीची आठवण खरं तर. ऑफिसच्या कुठल्यातरी कामाच्या तंद्रीत आपणच नव्हतो का गात, “ जब जब मेरे घर आना तुम, फूल पलाशके ले आना तुम” . किती आवडायचं हे गाणं… अजुनही आवडतं. लहान असताना शाळेतून घरी आल्यानंतर दुपारी लागणाऱ्या कुठल्यातरी मालिकेचं शिर्षकगीत खरंतर… त्या मालिकेचं नावंही कधी पुन्हा आठवलं नाही पण या ओळींनी मनात घर केलं ते कायमचं. तश्याच त्या मनातल्या ओळी ओठांवर आल्या होत्या त्या दिवशी… मित्राने ऐकल्या त्या आणि विचारलं, हे कोणतं गाणं? आणि हे ’पलाश के फूल’ हे काय असतं ?…. झालच की मग आवडताच विषय एकदम, पळसाचं झाड, त्याच्या फुलांचं वर्णन सगळं आलंच की ओघाओघाने… त्या शिर्षकगीतातल्या गायिकेचा आवाज कसा आपल्या मनात रूजलाय हे ही सांगून झालं. तिचं ते निरागस, आर्त, आर्जवी मागणं मनावर नोंदलं गेलेलं होतच की. ’ना चाहू सोना चांदी, ना चाहू बंगला गाडी’ च्या वाटेवरंच हे मागणं, पण अत्यंत हळवं, साधं, मागणी केलेल्या वस्तूचं आर्थिक मोल नसलेलं आणि तरीही अमुल्य…

मित्र होताच त्या ही दिवशी सोबत… पळस असा बहरलेला, फूललेला होता. ऑफिसच्या वाटेवरच्या धावत्या बसमधून मित्राला दाखवला मग पळस. बोरकरांच्या, उन्ही जळताना हसणाऱ्या वेड्या झाडासारखा भर उन्हात बहरलेला पळस… मित्रालाही आवडला म्हणे पळस. आवडण्यासारखा आहेच की पळस… मोगरा, जाई जुई, चाफ्यासारखं सुगंधाचं बंधनही स्वत:वर लादून न घेतलेला… मी आहे हा असा, हा स्वच्छंदीपणा जपणारा !!

मित्र आला मग एके दिवशी घरी, हातात पळसाची लालबुंद भरपूर फुलं घेऊन…. म्हणाला, तुझं ते सदाबहार टवटवीत गाणं आठवतं दर वेळी पळसाला सामोरं जाताना… त्यातल्या एका पळसाने दिलीत ही फुलं तुला…

पळसाला माहितीये की,

जब जब मेरे घर आना तुम,

फुल पलाशके ले आना तुम!!

हे गाणं आवडतं तुला….

घरभर पळस फुलला तेव्हा. व्यवहारात रमलेल्या जगात पळसाची फुलं मागणं हा वेडेपणा न वाटता ते मागणं असं मूर्त स्वरूपात पूर्ण होत होतं… पळसाच्या लालबुंद फुलांनी डवरलेल्या सृष्टीने नववधूचा साज ल्यायला आहे असे म्हणतात हे नव्याने उमजले…. आणि लग्नाच्या वेळी शालू निवडताना मित्र हळूच म्हणाला होता, दुकानदाराला सांगायचं का पळसाच्या फुलाचा रंग असलेला शालू दे…

“गाणं बदला sssss” …. धावत्या गाडीत ही हाक पुन्हा पुन्हा आली आणि भूतकाळातलं मन झपाट्य़ाने वर्तमानात आलं….गाडीत सुरू असलेलं गाणं मुलांना बदलून हवं होतं….

प्रवास पुन्हा पुढच्या दिशेने सुरू झाला…. वाटेवरचा पळस होताच सोबतीला…

निर्मला पुतुलची वाचनात आलेली एक कविता मनाला साद घालू लागली, आपल्या पित्याला नवरा, सासर यांच्याबद्दलच्या अपेक्षा सहज साध्या सोप्या पण मोठ्या अर्थप्रवाहीपणे सांगणारी कविता, “उतनी दूर मत ब्याहना”….

मुझे उतनी दूर मत ब्याहना

जहाँ मुझसे मिलने जाने खातिर

घर की बकरियाँ बेचनी पडे तुम्हे

सांगणारी ही कवयित्री पुढे सांगते जिथे जंगल, नदी, डोंगर नसतील, ज्या घराला अंगण नसेल अश्या घरात मला देऊ नकोस . नवरा म्हणजे काही ताट्ली किंवा पाण्याचा तांब्या नाही की चांगला नसला तर बदलता येईल तेव्हा जो भांडणं करेल, अशिक्षित असेल, ज्याने कधी काही काम केलेले नसेल त्याच्याकडे मला सोपवू नकोस असे विनवणारी कविता. साध्या साध्या दाखल्यांतून लहानश्या मागण्यांमधून अपेक्षांमधून त्या मुलीचे अंतरंग उलगडणारी कविता एका वळणावर म्हणते,

चुनना वर ऐसा

जो बजाता हों बाँसुरी सुरीली

और ढोल-मांदर बजाने में हो पारंगत

बसंत के दिनों में ला सके जो रोज

मेरे जूडे की खातिर पलाश के फूल

इथे कविता पळसाचा उल्लेख घेऊन आली आणि त्या पळसाच्या घट्ट नात्याने मनात खोलवर रुजली. पळसाची फुलंच मागणारी आणखी एक स्त्री… सहजी हाताने न तोडता येणारी ही फुलं मागणं हे माझ्यासाठी तू चंद्र तारे नव्हे पण जरा कष्टसाध्य काही आणू शकतोस का हे जाणण्याची आदिम इच्छा तर नसावी … असेल तसेही असेल कदाचित.

गाडीतल्या त्या कोलाहलात कवितेचे बोल उमटत गेले आणि मित्रच काय तर मित्राची मुलंही रमली कवितेत… साध्या सोप्या शब्दातला गोडवा मोहात पाडणारा होताच… आणि अचानक मित्राची लहानशी मुलगी म्हटली, वॉव मलाही हवी पळसाची फुलं…

युगानूयुगे स्त्रीयांच्या मनातलं हे तांबूस केशरी खुळ एका उमलत्या मनात हळूच उतरलं तेव्हा व्यवहार, धकाधकी, स्पर्धांच्या वाटेवरचं एक कोवळं पाऊल पळसाच्या सौंदर्याच्या वाटॆवर अलवार वळलं…. आणि मग आई आणि तिच्या मुलांचा बाबा असलेला मित्र हलकेच हसले.

रस्त्याच्या किनारी पळस उभा होता व्रतस्थ साक्षीभावाने… वाऱ्यावर डोलताना पळस आता येत्या पिढीचीही वाट पहाणार होता…

निश्चितच !!!

चांदणसय…..

अंधाराची सावली आकाशाने पांघरण्यापूर्वीच मनात दाटून यायला लागणार … सांजवेळ अन  हुरहूरीचं नातं तसं जुनं ….. तो आता बॅगा आवारायला घेणार …. दिसणारं सामान भरणार आणि त्याच्यामाझ्या नकळत माझा श्वास त्या बॅगांच्यात गूंतून जाणार….. ” झालं ना सगळं आवरून , काही राहिलं का बघतो ” तो म्हणणार,  तेव्हा मात्र ती सांजसावली तिच्या मनाभोवती अजूनच गडद होऊ लागणार….निरोपाचा क्षण लांबवू नये म्हणतात …. तो तसा त्या क्षणाला चटकन आटोपतं घेणार …. ” दारापर्यंतच ये तू , रात्रही बरीच झालीय आणि घरात मुलंही झोपलीयेत ” …. त्याचं म्हणणं ती निमूट ऐकणार…

हे असं सगळं होणार हे तिच्या सवयीचं झालं होतं एव्हाना ….. कंपनीने त्याच्या अचानक केलेल्या बदलीचा राग पुन्हा पुन्हा मनात  येत होता तिच्या !! त्याच्या लिफ्टने जमीन गाठली आणि तिने धावतच घराची खिडकी गाठली मग ….क्षणाक्षणाला दूर जाणारी गाडी दिसेनाशी झाली तरी ती बघत राहिली …..  निरोपाचा क्षण प्रत्यक्षात संपला तरी मनात तो संपता संपत नाही…. त्या क्षणाला मुठीत घट्ट पकडल्यासारखी किंवा स्वत:च त्या क्षणाच्या मुठीत घट्ट सापडल्यासारखी ती तिथेच थांबली…. थिजल्या , गोठल्यासारखी , वार्‍यासह येणार्‍या एकटेपणाच्या जाणिवेला मनाच्या कानाकोपर्‍यावर पेलत…..त्याच्या मागे हरवलेल्या मनाच्या परतीची वाट पहात…..तो दूर जातोय …. काही तासातच त्याच्यामाझ्यामधे एक संपूर्ण समूद्र उभा राहील …. विचारांच्या आवर्तनाचेही हे नेहेमीचेच , नाही विचार करायचा ठरवलं तरी ते तसे जमेलच याची शाश्वती नाही…. सगळा समुद्र आता डोळ्यात उतरायला लागला तिच्या !!

दूरवर पसरलेल्या आकाशाकडे नजर गेली तिची… निषेधाची काळीशार शाल पांघरून ते ही अबोल मौनात हरवलेले होते अगदी….
रितं रितं आकाश
चांदणही फितूर सारं
अथांग पट एक
अनं काळोख काळा …..

दूरवर तो गेला आणि ती स्वत:लाच सापडेनाशी  झाली….झोपलेल्या मुलांच्या अंगावर पांघरूण सारखे करत ती तिथेच रेंगाळली ….. अस्तित्वाचे सुटे सुटे भाग जोडत राहिली ….

माझ्या अस्तित्त्वाचं
असणं नसणं तुझ्यात सारं
आसमंतातून झेपावलेला
थेंब टपोरा तू
अनं
मृद्गंधाचं वलय शोधणारी मी !!

‘ मृद्गंध ‘  शब्दाभोवती विचारांची साखळी थबकली क्षणभर …. त्या सुवासिक वलयाने  तिच्या  मनावरल्या काजळसावलीला हलकीच मात दिली !! एक हसरी सुगंधी चांदणी डोकावून गेली मनात ….  सुगंधाशी तिचं नातं घट्ट अगदी …. तिला अंगण हवं होतं एक , मोगरा, जाई, जुई, निशीगंध , रातराणी , सोनकळ्यांच्या सोनचाफ्याने बहरलेलं …. मध्यभागी पारिजातकाचा सडा घालणारं …. एका कोपर्‍यात लबाड लपलेल्या हिरव्या हिरव्या मारव्याचं ….

” हवय ना तुला ते सुगंधाचं अंगण , मग मी न जाऊन कसे चालेल बरं …. ” त्याचा नेहेमीचा प्रश्न आठवला तिला . ”हं …. मग नको मला ते अंगण , पण तू जाउ नकोस… ” तिचे ठरलेले उत्तर यायचे…

” मूलांनाही हेच सांगायचे का आणि वेडाबाई ? तुम्हा तिघांची स्वप्न ही एखाद्या कॅलिडोस्कोपसारखी पहातो मी …. तुम्ही तिघे असे उभे आणि स्वप्नांचे नवनवे आकार …. त्यांना मूर्त स्वरुप देण्याचे स्वप्न उराशी बाळगणारा मी …. “

” अच्छा ….. आठवतय लग्नानंतर मी पहिल्यांदा माहेरी गेले होते , सकाळचे बारा नाही वाजले जेमतेम तो पाच फोन केले होतेस तू… सगळे रागावले होते माझ्यावर , तरी तू बोलावून घेतलेस मला…. धावत्या रेल्वेत चढला होतास आणि माझा हात घट्ट धरून म्हणालास की पुन्हा जाऊ नकोस वगैरे …. आणि आता मी म्हटले तर मलाच समजावतोयेस !! “

” अरे देवा , तुम्ही मनाने तिथेच का अजुन ? उतरा आता त्या ट्रेनमधून मॅडम … तसंही मी सांगतो सगळ्यांना आमच्या मॅडम आठवणींच्या खुंट्याला बांधलेल्या आहेत …. “

हसरी पैंजण झंकारत आलेल्या आठवणीने मनात एक प्राजक्तचांदणी अजुन फुलवली …… आठवणी …. एकेकट्या येत नाहीत या कधी …. एक आली की तिच्या पाठोपाठ दुसरी हजर ….  अंधाराचे राज्य यांचे आवडते …. गनिमी कावाच मग …. मनाच्या राज्यावर धावा आणि ताबा !!

मनभर आठवणींचा आता
काहूर पसारा
यात ‘तू’ त्यात ‘तू’
तुझ्यामाझ्यात व्यापलेला तूच ‘तू’ !!

रूसलेल्या , रागावलेल्या , हसलेल्या, लाजलेल्या , अवखळ खट्याळ …. क्षणभर चमकणार्‍या तर क्षणात अंधाराच्या ओंजळीत चेहेरा लपवणार्‍या … लुकलुकणार्‍या चांदण आठवणी ….

नाजुकश्या , अलवार , हळव्या चांदणसेनेने मनावरचं मळभ मागे हटवत त्यावर मात केली जशी …. रात्रीचा अंधाराचा पदर आता कोरा , रिकामा नव्हता …. चमचमणार्‍या चांदणखडीची नक्षी आता उमटली होती त्यावर …. प्रत्येकीचं स्वतंत्र अस्तित्व आणि प्रत्येकीची आगळी गुपितगोष्ट …

पहाटेचा प्रहर आणि ” मी सुखरूप पोहोचलो ” असा त्याचा निरोप एकत्रच आले …. मनावरचा आळस झटकलेलाच होता, उठून तिने खिडकीचा पडदा सरकावत सूर्याला घरात बोलावलं तेव्हा अथांग आकाशभर विखूरलेली तिची चांदणपाखरं सूर्यकिरणांच बोट धरून तिच्या कुशीत परतली …. उजाडलं , उजळलं पुन्हा सारं ….

मुलं उठून आता बाबाविषयी विचारायला लागली होती… रडारडी न करता पटकन आवरायचं असं  त्यांना सांगताना , ” आम्ही ठीक आहोत , काळजी करू नकोस ” असं ती बाबाला लिहीत होती….

अंधार आणि कातरवेळ , एकटेपणाची गडद सावली पुन्हा येणार नव्हतीच असं नाही …. पण  आठवणींचा पटाचा मनाच्या मधोमध रूजलेला पारिजातक  ….. नाजुक एक एक चांदणसय ,तो केशराचा देठ आणि टपटप होणारी सुगंधाने भारलेली स्वर्गीय चांदणपाखरण ….. काळोखाचा पडदा पुन्हा दिवसाला घेरेपर्यंत ती आता उभी होती … ठाम …. खंबीर आणि समर्थ…. !!

कवितेचं गाव…

ते रस्ते, ती वळणं सगळं जूनं जूनं होत गेलं ,
कित्येक वर्षात तिथे जाणं झालच नाहीये खरंतर….
आणि
माझी कविता मात्र तिथेच सापडतेय ….

ऋतू बदलणं सवयीचं झालं कधीतरी ,
वाऱ्यापावसाचा कोवळा शहारा जरा फिकटलाच तसा…
तू आणि मी तसे भेटत नाही हल्ली हल्ली,
तरीही
माझी कविता मात्र तिथेच रहातेय ….

नव्या बदलांचं वावडं नाही तिला तसं,
माझ्याकडे येते ती अधेमधे… पाहुण्यासारखी …
नव्या गावी करमत नाही सांगणाऱ्या वडिलधाऱ्यासारखी,
परतून जाते मग आठवणींच्या गावी….

आपल्या पाउलखूणांचा मागोवा काढत ,
पावलांचे उमटलेले पुराण ठसे सांगत….
पुनश्च एकदा
माझी कविता तिथेच रमतेय  ….

देवळाच्या पायरीवर,
हात हातात घेऊन आपण पुढे निघालो….
चिरेबंदी दगडाची ती पायरी आहे जिथे ठाम,
तिथेच…
माझी कविता ’अजूनही’ तिथेच रहातेय !!

मायलेकं :)

“आई झोपलीयेस का ? ”

“काय गं ? झोपले नाहीये … पडलेय थोडा वेळ ….. ”

“मी पण पडू का इथे माझ्या बाळाला घेऊन ?? ”

” हो… ये.. फक्त बडबड करू नकोस…. झोपू दे त्या बाळालाही…”

” बघता बघता तीन महिन्यांच झालं बघ आई माझं बाळं ”

” हं  … झोपा आता …”

“हो हो !! अगं झोप येतेच आहे बाळाला पण झोपायचं म्हणून नाही त्याला… झोपायचं हं पिल्लू आता ’आजीशेजारी’ :)  ”

(तुझ्यावरच गेलय तुझं बाळ हे अगदी ओठांवर आलेलं वाक्य आईने गिळून टाकलं !! )

” आई अगं याचं स्किन बघ कसं गुलाबी गुलाबी दिसतय !! ”

” त्याचं स्किन गुलाबी दिसलं तर दिसू दे आणि आम्हाला तू जरा वेळ झोपू दे !! ”

“अगं दिसू काय दे ??? बघ की जरा उठून … ”

“अगं लहान मुलांच स्किन गुलाबीच असतं … ”

“माझं पण होतं का लहानपणी गुलाबी स्किन ?? ”

” हो होतं ”

“बघ माझं बाळ माझ्यासारखंच आहे:)

…………

…………

(शेजारी अगदी शांतता पाहून आईला वाटलं झोपलं की काय बाळ ?? … पहाते तर तिची मुलगी आणि बाळ गायब !!)

“अगं कुठे गेलीयेस त्या बाळाला घेऊन ?? ”

“कुठे नाही बाळाला टॉयलेटमधे आणलं होतं …”

“टॉयलेट ??? तुझा आवाज बेडरूममधून येतोय … ”

“अगं हो बाळं आहे टॉयलेटमधे, मी बेडरूममधेच आहे ”

( तीन महिन्यांच बाळ टॉयलेटमधे ??? एकटं ??? आईला प्रश्नच पडला तसा …. पण आईने ठरवले होते की या मायलेकरांमधे आपण पडायचे नाही… घालू दे काय गोंधळ घालायचा ते !! )

(एकदाचं ते टॉयलेटमधलं बाळ आणि त्याची आई परत आली… आता यांचे कपडे बदलणं , पावडर लावणे, सोबत झालेच तर अखंड बडबड करणे वगैरे सव्यापसव्य चालेल या विचाराने त्या बाळाच्या आईच्या आईने अगदी डोळे मिटले…. मनात विचार केला हे ’प्रकरण काही थोडक्यात आटोपणारं नाही, नको आता यांची लामण पहायला !!’ … तसंही या गदारोळात डोळ्याला डोळा लागणं मुश्किलही नही नामूमकिन आहे !! )

“आई ssssssss  गं  !!!”

“कायेsssss   गं ???? ”

“अगं ओरडतीयेस कशाला ?? तूला नाही हाक मारली ”

“म्हणजे इथे तुझी दुसरी कोण आई आहे मग.. तूच बेंबीच्या देठापासून ओरडलीस नं आईssss गं म्हणून ?? ”

” अगं ते ’हाक’ मारायचं आईssss गं नव्हतं…. ते आपल्याला ’दुख’ झालं की ओरडतो नं आपण ते वालं होतं ”

(बाळाच्या आईच्या भाषेतला बदल पहाता ती तिच्या खऱ्या वयात म्हणजे वर्षे पाचच्या भाषेकडे झुकायला लागली होती:) )

” हे वालं नं ते वालं …. दुख नाही आणि दु:ख असतं ते !! सॅड वाटलय का तूला, तसं सांगत जा गं बाई …. काय झालं आणि सॅड वाटायला ??? ”

“अगं बाळाचं स्किन बघ !!! ”

“सांगितलं नं एकदा असू दे ते स्किन गुलाबी म्हणून ”

“अगं ते नाही …. बाळाचं स्किन बघ पुर्ण फाटलय पाठीकडे😦 ”

“स्किन फाट्लं ????? फाटलं का एकदाचं …. बघू …. ”

(खरच की गुलाबी टेडी बेअर बाळाच्या पाठीला चांगलीच चीर गेली होती .)

“आई स्किन फाटून आतून कापूस बाहेर आलाय बघ ”

“हं दिसला… ”

“आता काय करायचं गं ’मम्मा’ ??? ”

(चिमुकली आई प्रचंड केविलवाणी झाली होती !! )

“आता काही नाही… सुई दोरा घ्यायचा आणि शिवायचं ते बाळं ”

” हा सगळा कसूर दादाचा आहे, त्याला कितीदा सांगितलेय की टॉयबॉक्समधे माझ्या बाळांच्या अंगावर त्या रिमोटच्या कार टाकत जाऊ नकोस… त्यांचे ऍंटीना माझ्या बाळांना ’फाडतात’ ”

(छोट्या आईच्या तक्रारीत तथ्य होतं …😉 )

“मी सांगते हं दादाला…”

“तू कशाला मीच बघते बेत त्याचा , बाळ माझं फाटलय ”

(छोट्या आईच्या डोळ्यात टपोरे थेंब आणि त्या थेंबांआड निग्रह होता …. बरोबरच आहे लेकरांवर बेतलं की आई रणरागिणीचा अवतार घेणारच … )

” कुठेय तो दादा ??? ”

” हॉलमधे गेलाय… व्हिडिओ गेम खेळणार म्हटला होता थोडा वेळ ”

“ए दादाsssss ….. गेम खेळतोयेस तू ??? ”

(दादाचं काही खरं नाही आता !! )

“दादा sssss … मला का नाही बोलावलंस रे.. जा कट्टी !! ”

(व्हिडिओ गेमने सध्या बाळाच्या काळजीवर मात केलेली होती …..:) हातातलं गुलाबी स्किनचं बाळ त्या आईने स्वत:च्या आईकडे हवेतून भिरकावलं आणि ओरडली …)

“मम्मा कॅच ..  तू सांभाळ आता बाळाला थोडा वेळ ”

:):)

(बाळाला असं उडायला शिकवून चिमणी आई स्वत:ही उडाली होती !!  )

खऱ्या आईला खुदकन हसू आलं…. मगाचा आजीचा ’रोल’ बदलून आता आईला ’टेलरचा’ रोल मिळाला होता !!

तीने झोपेला राम राम ठोकला आणि सुई दोरा हातात घेतला…. त्या बाळाच्या फाटलेल्या स्किनला शिवायला सुई टोचली खरी पण कुठल्याही बाळाला अश्या वेदना झाल्या की आईला होणारा त्रास झाल्याशिवाय राहिला नाही !! ती सुई बाळाबरोबरच आईच्या मनाला टोचून गेली….

आईच्या लेकीने त्या टेडीरूपी बाळात प्राणप्रतिष्ठा केलेली होती !!

आईने ते बाळं हळूवार शिवून टाकलं… उगाचच आणि नकळत त्याला जोजावलं !!

ते ’टेडीरूपी’ बाळ कायम रहाणार नव्हतं… हा प्रसंग आईची मुलगी विसरणार होती तरिही आपण काय धरू पहातोय हे आईला समजत नव्हतं …. एक एक धागा, एक एक शिवण प्रेमाची विश्वासाची असावी का ?? की मुलांबाबत काहिही उसवलं तरी ,बिनसलं तरी ते जोडण्याचं सामर्थ्य आई पडताळून पहात होती … असेल काहितरी किंवा काहीच नसेलही , आईला सवय आहे असं विचार करत बसण्याची  !!

कदाचित आयूष्याच्या गांभीर्यावरचा हा पिल्लूसा ’उतारा’ आपल्याकडे आहे, असे वेगवेगळे रोल आपण करू शकतो की नाही याबाबत जग साशंक असलं तरी ते आपल्याइतके चांगले कोणीही करू शकत नाही असा विश्वास बाळगणारी मुलं आपल्याभोवती आहेत हे सोप्पंसं सत्य लक्षात ठेवावं आणि आनंदी व्हावं इतकंच !!:)

अनायसे आज ’World Daughters Day’ आहे आणि माझ्याकडे अशी एक चिमूकली आई आहे म्हणून ’मोठी आई’ खुश आहे !!:)

चिमण्या आईच्या चोचीतल्या गोष्टी विसरू नये म्हणुन ही एक पोस्ट !!:)

ता.क. समस्त आई-बाबांना आणि त्यांच्या चिमण्यांनाही अनेक अनेक शुभेच्छा!!:)

(याविषयी आधि लिहीलेली पोस्ट ’लेकीच्या माहेरासाठी’ इथे आहे .)

अपनी तो पाठशाला…..

’शाळा सुटली पाटी फुटली’ म्हणण्याचे दिवस सरून २५ वर्ष झाली…. पाचवीपासून पुढे या गाण्याची आणि पाटीचीही साथ सुटली… कॉलेज शिक्षण संपूनही साधारण दशक उलटतेय… जीवन की पाठशाला मात्र नित्यनेमाने नवनवे धडे गिरवून घेतीये…. गमतीचा भाग असा की इथे अभ्यासाचा काही भाग ऑप्शनला टाकायचा ऑप्शन नाहीये!!! किंबहूना काही बाजूला टाकावेसे वाटत नाही…

ऑप्शनच्या प्रश्नाला मी घाटातले रस्ते म्हणते… त्यालाही एक कारण आहे …. शाळेतला एक तास कायम लक्षात राहिलाय माझ्या, सर काही तरी तोंडी परिक्षा घेत होते आणि अचानक म्हणाले, ” कुलकर्णी तू सांग घाटातले रस्ते वळणावळणाचे का असतात??? ” दचकले होते मी…. मनात आले हाय रे दैवा बाकि हजार प्रश्न सोडून सरांनी मला नेमका हाच प्रश्न विचारावा…. ’ हा एकच प्रश्न मला आवडलाच नाहीये…. मला नाही आवडत याचे उत्तर लिहायला… आता लगेच “का” असे विचारू नकोस… मलाच माहित नाही,पण मी हा प्रश्न ऑप्शनला टाकलाय हे खरे!! ” हे ज्या मैत्रीणीच्या कानात मी नुकतेच कुजबूजले होते ती गालातल्या गालात हसत असलेली तशीच्या तशी आठवते मला:) शाळा कॉलेजात एखादा प्रश्न/ धडा ऑप्शनला टाकल्याने विशेष काही फरक पडत नाही येव्हढे माफक शैक्षणिक चातुर्य आपल्यात आलेय याचे मला कोण कौतूक:)

या शाळेबाहेरच्या पाठशाळेत मात्र न चुकता कितीतरी गोष्टी कधी आवर्जून तर कधी नकळत यायला लागतात… कोणाचे अक्षर सुरेख तर कोणाची वही नीटनेटकी, मग आपण का नाही तसे असे वाटते…. लहानसहान ते मोठ्या गोष्टी मनात रुजत जातात… कधी चूकताना, कधी सुधरवताना एक तळ्यातून मळ्यातला क्षण येतो मग…. आपल्याला आपलं अक्षरं, वही ठेवण्याची पद्धतच नव्हे तर अस्तित्वं , व्यक्तिमत्त्व गवसतं!!! वय वाढतं आणि आणि शिकायच्या गोष्टींची व्याप्तीही….एक आई, पत्नी, स्त्री म्हणून असो की त्याचबरोबरचा एक स्वतंत्र व्यक्ती असो या प्रवासातल्या प्रत्येक टप्प्याटप्प्यावरच्या पेपरमधे मात्र सगळेच गणितं सोडवायला लागतात….

विचारामागून विचार येताहेत मनात…. काही सुसंगत काही विसंगत वाटावे असे… काही असले तरी इथे मांडायचे हा नियम मोडायचा नाही म्हणून सरळ टाईप करतेय….आत्तापर्यंतची पोस्ट कधीचीच ड्राफ्ट्स मधे टाईप करुन ठेवलेली होती,जेव्हा लिहीली तेव्हा त्यात पुढे काय लिहायचे ते ही खरं तर विसरलेय मी …:) आज जिथून वाटले तिथून पुढे टायपायची सुरूवात केलीये, कारण या पाठशाळेतल्या दोन नव्या टिचर्सनी नुकताच एक एक तास घेतलाय विचारांचा….

नेटवरच्या भटकंतीमधे नुकतचं हाती लागलं ते अनिल अवचटांचं पुस्तकं “सुनंदाला आठवताना..”

अनिल अवचटांबद्दलचे पैलू त्यांच्या लिखाणातून, कलेतून, पुस्तकांमधून सामोरे आले होते पण  सुनंदाताईंबद्दल तितकेसे माहीत नव्हते…. अनिल अवचटांच्या पुस्तकातले त्यांच्याबद्दलचे उल्लेख, त्या ’मुक्तांगण” या व्यसनमुक्तीच्या संस्थेशी निगडीत आहेत वगैरे झाली जुजबी ओळख ….  डॉ.आनंद नाडकर्णींच्या ’शहाण्यांच्या सायकियाट्रीस्ट ’ मधे सुनंदाताईंबद्दल उल्लेख मैत्रीण- आई म्हणून आहे!! त्या खऱ्या सामोऱ्या आल्या त्या मात्र अनिल अवचटांचा ’सुनंदाला आठवताना..’ हा लेख वाचताना…. मनात स्थान मिळवलेल्या अनेक लेखांपैकी हा एक उत्तम लेख…. त्यात अवचटांचे सहज लिखाण भावले त्याहीपेक्षा कित्येक पट अधिक भावल्या त्या सुनंदाताई….

वाक्यावाक्यागणिक थक्क व्हायला होते कधी कधी…. एका आयुष्यात किती किती गोष्टी केल्या जाऊ शकतात याची प्रचिती आली!!! आयुष्य सार्थकी लावणे म्हणतात याला…. सहानुभुती दाखवणे तसे सोपे असते पण एखाद्या कार्याला वाहून घेणे म्हणजे काय हे सुनंदाताईंच्या वागण्यातून दिसून येते!!! शेवटच्या आजारपणाच्या काळात त्यांनी दाखवलेले धैर्य, चिकाटी, खचून न जाण्याची जिद्द सगळेच स्मरणात ठेवावे असे!!! मन नकळत झूकले सुनंदाताईंना सलाम करण्यासाठी!!!

असं काही वाचलं की नकळत आपल्याही मनात सकारात्मक विचारांचे तरंग उमटतातच…. मान्य जगात बरचं काही वाईट आहे, आपल्या आजूबाजूला चुकीचेही काही ना काही घडतेच आहे तरीही त्या सगळ्यावर आपल्यापुरती तरी मात केली जाऊ शकते….. आयुष्यात , जगण्यात अर्थ असू शकतो… एक निश्चित सकारात्मक ध्येय नक्कीच असू शकते वगैरे विचार दाटीवाटी करतात मनात….

असाच अजून एक ताजा अनुभव म्हणजे कौन बनेगा करोडपती मधली पहिली करोडपती महिला, राहत तस्लीम…. शिकायची खूप ईच्छा होती पण शिकता आले नाही असं म्हणणारी…. आयुष्यभर गृहिणीची भुमिका पार पाडलेली ही महिला जेव्हा अनेक अवघड वाटणारे प्रश्न लीलया पेलत होती तेव्हा खरचं कौतूक वाटलं तीचं…. केवळ गृहिणी आहोत म्हणून जगापासून फारकत घ्यावी लागत नाही… संधी मिळताच सामान्यातले असामान्यत्व जगासमोर येतेच… किंवा तूम्ही स्टार असालच तर कधी ना कधी चमकल्याबिगर रहाणार नाही ई. धडे कसे सहज मिळतात असे काही पाहिले ऐकले की….

राहत ला पाहिले आणि वाटले पडद्याआडूनही जग ईतके सजगतेने पहाता येऊ शकते…. आम्हाला तर ईथे अडचणींचा पाढा वाचायची सवय… यांना येत नसतील का त्या??? की यांना शिकवलेय परिस्थितीने लढायला…. पुन्हा एक असे व्यक्तिमत्त्व जे आपल्या आयुष्यात नकळत एक आशेचा किरण देते!!

हे धडे गिरवले की मग वाटेवर चालताना, विचार करताना केव्हा तरी एक विचार असाही चमकतो की नसेलही कदाचित माहित की घाटातले रस्ते का असतात वळणावळणाचे, ती वळणं मात्र न चूकता न थकता जिद्दीने जोमाने तरिही पार करता येतीलच की…. नाही का????