झीनी झीनी इन साँसों से ….

’पिकू’ पाहिला, पुन्हा पाहिला… कितव्यांदातरी पुन्हा पाहिला. काही चित्रपट आपण पहातो कितीहीवेळा. सुरूवातीला आवर्जुन थिएटरमधे जाऊन आणि मग त्याचा कुठल्यातरी चॅनलवर प्रिमियर होतो तेव्हाही आणि त्या चित्रपटाच्या प्रदर्शनानंतर दोन वर्षांनीही तो जेव्हा कुठल्यातरी चॅनलवर लागतो आपण तो तेव्हाही पहातो. मी ’पिकू’ पहाते तसा, सुरूवातीपासून किंवा मिळेल त्या फ्रेमपासून पुढे.

दर वेळेस जाणवतं अमिताभ नावाचं चार अक्षरात मावणारं पण प्रत्यक्षात अभिनयाच्या सगळ्या व्याख्या संपूनही व्यापून रहाणारं गारूड. हा माणूस ॲंग्री यंग मॅन वगैरे होता तेव्हा मी लहान होते हे एका अर्थाने बरंच झालं, हा आवडला न आवडला काही बिघडलं नाही तेव्हा कधीच. तरूणपणीच्या त्यावेळच्या अमिताभच्या साधारण समकालीन अभिनेत्यांमधे विनोद खन्नाच आवडला अजुनही. ’मेरे अपने’ आवर्जून पाहिला तो त्याच्याचसाठी. शशी कपुरचं हसणं आवडलं आणि काहीवेळेस राजेश खन्नाही… अमिताभ आवडला तो शोलेमधे पण मारामारी करत नसताना, आनंद मधे पूर्णवेळ, मिली मधे सतत… त्याच्या कारकिर्दीच्या सेकंड इनिंगमधे खाकी, आँखे, चिनी कम असे एक एक चित्रपट आवडत गेले ते थेट ’पिकू’पर्यंत. पण हा प्रवास उलटा आहे. तो नंतरचा खूप आवडला आणि आपल्याला नक्की काय आवडतं, काय आवडत नाही हे उमजण्याचा त्यादरम्यान टप्पा असल्यामुळे लहानपणी पाहिलेला ’आनंद’ वगळता त्याचे बाकी चित्रपटही एकापाठोपाठ एक ठरवून पाहिले गेले. या प्रवासाच्या वाटेत सिलसिला, चुपके चुपके असे मैलाचे थांबे येत गेले आणि ’सात हिंदुस्तानी’ आवडत तो सुफळ झाला, संपूर्ण होणं तसं कठीण कारण सत्तरी पार केलेला हा म्हातारा नुकताच ’पिंक’ मधे पुन्हा खूप आवडून गेलाय.

दिपिका आवडली पिकूमधे. फार फार आवडली. अभिनयाला वाव मिळाला की या मुली तो करू शकतात हे सिद्ध झालं की फार छान वाटतं. जिन्स घातलेली असतानाही मोठी ठळक टिकली लावणारी, फारसा ग्लॅमरस कपडेपट नसतानाही विलक्षण आकर्षक दिसणारी पिकू. अमिताभ नावाच्या माणसासमोर इतक्या ताकदीनं उभं राहणं निश्चितच कौतुकास्पद आहे. चित्रपटात जेव्हा जेव्हा ती हसते तेव्हा गोड मोहक दिसतेच पण अभिनयात डोळ्यातून भाव व्यक्त करते तेव्हाही अगदी आवडते. आपल्या विचित्र, विक्षिप्त, हेकट वडीलांची काळजी नाईलाज म्हणून नव्हे तर कराविशी मनापासून वाटते म्हणून करणं, कधी कधी त्यांच्या अतिरेकाने वैतागणं… सगळंच संयत तरिही सुस्पष्ट उमटवणारा अभिनय.

साध्या कपड्यांमधे, नॉन ग्लॅमरस लुकमधे अश्या अनेकजणींनी भूमिका केलेल्या आहेत, त्या आवडल्याही आहेत… मात्र ’जब वी मेट’ची करिना, ’पिकू’ मधली दिपिका, ’नीरजा’मधली सोनम आत्ता हे लिहिताना एकत्र आठवताहेत. ’क्वीन’ हा सगळ्यांना आवडलेला सिनेमा मला स्वत:ला फारसा न आवडल्यामुळे असावं, आणि कंगना ’तनु वेड्स मनू’ च्या दुसऱ्या भागातल्या दुसऱ्या भूमिकेव्यतिरिक्त फारशी आवडत नसल्यामुळे सशक्त अभिनयाच्या या यादीत ती आठवली नसावी. व्यक्तिसापेक्षता लागू पडते ती अशी 🙂

पिकूतलं पुढचं नाव येतं ते इरफानचं. अर्थात अभिनयाबाबत हा गडी फारच पक्का आहेच. ही इज ॲट हीज बेस्ट ॲज अल्वेज. अमिताभ आणि इरफान ही अभिनयाची दोन टोक आणि दिपिका हा त्यांना साधणारा इक्विलिब्रियम असंही वाटतं कधी कधी. संवाद तर सुंदर आहेतच इरफानचे पण या बॅनर्जी कुटुंबाचा विचित्रपणा पहात, सांभाळत न बोलताही तो जे सहज सांगतो ते पहाणं सुखद असतं.

हा चित्रपट पहाण्य़ाचं, आवडण्याचं अजून एक कारण म्हणजे मौशमी :). ही कायमच आवडली मला. अमिताभ आणि मौशमी ही जोडीही नेहेमी आवडणारी. ते मस्त दिसतात एकत्र. ’रिमझिम गिरे सावन’ आठवत नसेल तर मी काय म्हणतेय ते नाही समजणार… मुंबई, रिमझिमता पाऊस, भिजलेले रस्ते, समुद्राच्या लाटा, चिंब भिजलेला सुटबुटातला अमिताभ आणि साध्या आकाशी निळ्या साडीतली मौशमी… एनीटाईम पाहू शकणारी लिस्ट असते ना आपली त्यात माझ्यासाठी हे गाणं कायम आहे. मौशमीच्या नावाचा बंगाली उच्चार, तिचं हसणं आणि हसताना मागे दिसणारा एक लपलेला दात, आवडतेच ही बाई. दातांची अशी ठेवण खूप जणांना आवडते, त्याबद्दल कॉम्प्लिमेंट्स भरपूर मिळतात.. ट्रस्ट मी 🙂 …. तर पिकूमधले अमिताभ मौशमीमधले प्रसंग, मौशमी दिपिकामधले प्रसंग, अभिनय…बिन्धास्त, मोकळे संवाद हा ही चित्रपटातला महत्त्वाचा मुद्दा ठरतो.

कमिंग बॅक टू पिकू, सुजीत सरकारने वेगळाच, तसा फारसा सहज न भासणारा विषय निवडून तो असा नितांतसुंदर मांडला म्हणून त्याचं कौतुक व्हावंच पण पडद्यावर भास्कोर बॅनर्जी, पिकू, राणा ही पात्र वठवण्यासाठी त्याने निवडलेल्या अभिनेत्यांसाठी त्याला विशेष दाद द्यावी वाटते दरवेळेस. असे होते पिंजरबाबत, उर्मिला आणि मनोज बाजपयीव्यतिरिक्त अन्य कोणी तिथे असूच शकत नाहीत, ही पात्र केवळ केवळ त्यांचीच. हेच होते शोलेबाबत, इजाजतबाबत, आनंदबाबत… (इजाजतच्या उल्लेखाशिवाय चित्रपटांबद्दल लिहून पहायला हवं एकदा 🙂 ) .पिकूचा विषय पहिल्यांदा ऐकला, प्रोमोज पाहिले तेव्हा हसू आले होते खरंतर… पण चित्रपटगृहातून निघताना जाणवले होते ’बद्धकोष्टता’ हा चित्रपटाचा विषय आहे असं म्हणणं हा अन्याय होईल. अनेक मुद्द्यांचा सहज सुंदर गोफ आहे, एक साधीशी पण अर्थपूर्ण फ्रेम साधणारा विषयांचा कोलाज आहे हा.

किस लम्हे ने थामी उंगली मेरी,
फुसला के मुझको ले चला ….
नंगे पाओं दौड़ी आँखें मेरी
ख्वाबों की सारी बस्तियां

हर दूरियां हर फासले क़रीब हैं
इस उम्र की भी शख्सियत अजीब है …

पिकू का पहातो आपण बरेचदा, कोणते ’लम्हे’ आपली उंगली थामतात आणि इथे थांबवतात आपल्याला हा विचार केला तेव्हा जाणवलं गंभीर विषयाला हलक्याफुलक्या नितांतसुंदर मांडणीने मांडलं की तो उलट जास्त पोहोचतो हे जाणवतं इथे. अमिताभ आणि दिपिकाने साकारलेल्या वडिल आणि लेकीच्या नात्यासाठी. मौशमीसाठीच नव्हे तर ती आली म्हणून आनंदित होणाऱ्या पिकूच्या काकांसाठी, चिडणाऱ्या काकूसाठी, रघुवीर यादवच्या डॉ श्रीवास्तवसाठी, बोदानसाठी, बंगाली वाटणाऱ्या सगळ्यांसाठीच आणि राणा नावाच्या बोलक्या डोळ्याच्या इरफानला वेगळ्याच रूपात तितकाच विलक्षण अभिनय करताना पाहण्यासाठी. संवेदनशिलता आणि नर्मविनोद हे हातात हात गुंफून जातात तेव्हा काय होतं या प्रचितीसाठी…गाणी, पार्श्वसंगीत, सिनेमातला दिल्लीहून कोलकत्यापर्यंतचा प्रवास हे न चुकवण्यासारखे काही आहे. आईवडिल म्हातारपणी विचित्र वागले तरी त्यांना सांभाळायचं असतं ह्या विचारासाठी, छोटे प्रसंग कधी संवादासहित तर कधी संवादाविना मोठा मुद्दा अधोरेखित करतात हे नव्याने अनुभवण्यासाठी पहावा पिकू… एकदाच नव्हे पुन्हा कधी मिळाला आणि जमलं तर पुन्हा.

जीने की ये कैसी आदत लगी
बेमतलब कर्ज़े चढ़ गए
हादसों से बच के जाते कहाँ
सब रोते हँसते सह गए…

ओळी आठवतात या वेळोवेळी.

आता शेवटाकडे… घर विकणार नाही हा ठाम निर्णय सांगणारी दिपिका आणि मग सायकलवर निघालेला अमिताभ थबकून एका लहान मुलीकडे पहात जातो ती फ्रेम असो की आधी काम सोडून गेलेल्या कामवालीला ’कल से आ जाना’ असं दिपिकाचं सांगणं हा एकूणच सगळ्याचा समंजस स्विकार दर्शवणारा लहानसा प्रसंग… जमलाय हा शेवट. इथे चित्रपट पडद्यावर संपतो आणि मनात येऊन थांबतो… तिथे विसावतो आणि रिलीज होऊन दोन वर्ष झाल्यानंतरही पाहिला तर त्याच्याबद्दल लिहीण्यास भाग पाडतो 🙂

देवीयों और सज्जनों……

’देवीयों और सज्जनो…..’  अनेक वर्षांनी हीच हाक पुन्हा एकदा ऐकायला मिळणार आहे आजपासून…. ११ ऑक्टोबर , अमिताभचा वाढ्दिवस … ह्याच  दिवसाचे औचित्य साधून यावेळेस सोनीवर KBC पुन्हा एकदा सुरू होतेय!!! गेला दिड महिना सोनीवर ’कोई भी सवाल छोटा नही होता’ सांगणाऱ्या अमिताभच्या मस्त जाहिराती पहायला मिळाल्या……. नंतरच्या दिवसात अमिताभ स्वत: या कार्यक्रमासाठी तयार असल्याचे सांगत , प्रेक्षकांना तुम्ही तयार आहात का विचारत होता……. आणि आता तर तास- मिनिट- सेकंद असे काऊंटडाऊनच सुरू आहे……

काल चॅनल्स बदलता बदलता सोनीवर अमिताभ कौन बनेगा मधे एका स्पर्धक महिलेशी संवाद साधत होता, “आप सबको डाँट देतीहै….. हमको डाँट दिया…. कंप्यूटरको डाँट दिया……” असे म्हणत मग तो प्रेक्षकांमधे बसलेल्या त्या महिलेच्या नवऱ्याला म्हणाला, “आप अभी बचे हुए है!!! 🙂 ” अत्यंत मिश्किल भाव चेहेऱ्यावर, आवाजाची नेहेमीची राखलेली विनम्र पट्टी, आश्वासक अस्तित्व……नकळत ती जाहिरात पहाणाऱ्या माझ्याही चेह्ऱ्यावर हसू आले….. चॅनल्स फिरताना पुढचे चॅनल आले तिथे देखील एका रिऍलिटी शोची जाहिरात होती….. दस्तूरखुद्द राखीताई सावंत त्यांच्या अदालतीत बोलत होत्या….. त्याही नेमक्या अमिताभच्याच आवाजात बोलल्या पण अगदी व्यक्तीमत्त्वाला साजेसे, अमिताभची नक्कल करत त्या म्हणत होत्या, “मेरा नाम विजय दीनानाथ चौहान है….हाय….. तो फिर बाप का नाम क्या…. चौहान????” असा अतिशय गहन प्रश्न त्यांनी कॅमेऱ्याला विचारला 🙂 …………. पहिल्या ठिकाणी खुद्द अमिताभ असून त्याचा एकेरी उल्लेख करूनही आदर वाटतो तर दुसऱ्या ठिकाणी बाईंना आदरार्थी बहूवचन वापरले तरी कीवही करावी वाटत नाही!!! खोल अथांग डोहाची धीरगंभीरता आणि उथळ पाण्याचा खळखळाट  यातला फरक त्या १० मिनिटात जाणवून गेला!!!

मनात आधिच्या कौन बनेगाच्या आठवणी येत होत्या, “कंप्युटरजी लॉक किया जाए!!!” ,”गुडनाईट, शब्बा खैर, शुभरात्री, अँड डू टेक व्हेरी गूड केअर यूरसेल्फ” वगैरे अमिताभची वाक्य त्याच्या ईतर अनेक डायलॉग्ससारखेच हिट झाले आणि वेळोवेळी वापरले गेले!!! आपण लोकप्रियतेच्या उच्चतम शिखरासमोर बसलो आहे याचं कणभरही दडपण स्पर्धकांना येऊ न देता अत्यंत हलकंफूलकं , विनोदी तर कधी गंभीर बोलत हा कार्यक्रम रंगतो!! पण उच्चारलेला प्रत्येक शब्द ऐकला की अमिताभमधल्या प्रतिभेची, विद्वत्तेची जाणीव होते!! त्याचा सुसंस्कृत वावर कार्यक्रमाची उंची वाक्यागणिक वाढवत असतो!!

अमिताभ अभिनेता म्हणून मला ’अँग्री यंग मॅन’ पेक्षा शांत, गंभीर भुमिकांमधला जास्त आवडतो नेहेमी!!! जुन्या चित्रपटांपैकी आनंद, अभिमान, मिली, शोले, चुपके-चूपके, आखरी रास्ता, ….. वगैरे कितीही वेळा पाहिले तरी पुन्हा पहायला आणि ते ही अर्ध्यातून वगैरे कसेही पहायला आवडतात!!! तर जंजीर, कालीया, मुकद्दर का सिकंदर, डॉन, खुदा गवाह, नमकहराम,मर्द……  वगैरे नवऱ्याचे आवडते…… शोले बद्दल तर प्रत्येक ब्लॉगरनी एक एक स्वतंत्र पोस्ट लिहीली तरीही अजून लिहीले जाऊ शकते असे वाटावे!!

गेल्यावेळेस कौन बनेगा आले तेव्हा अमिताभ नुकताच सावरत होता, त्याआधिचे त्याचे सुर्यवंशम, आज का अर्जून वगैरे मी पहाण्याच्याही फंदात आजतागायत पडलेले नाहीये….. कितीही असले तरी मावळत्या सुर्याला पाहिले की रुखरुख वाटते तसले काहिसे वाटायचे तेव्हा मला!! पण अस्ताकडे जाणारा सुर्य़ हा सुर्यच असतो हे या माणसाने दाखवून दिले…. तळपणे हाच ज्याचा गुणधर्म तो लख्ख प्रकाशात, झगमगाटात पुन्हा येणार हे सत्यच!!! बडे मियाँ छोटे मियाँ च्या ’मखना’ मधे अमिताभकडे दुर्लक्ष होऊन जेव्हा गोविंदा आणि माधूरीच फ्रेममधे दिसत होते तेव्हा स्वत:चेच काहितरी चुकतेय असे वाटत होते…… पण ही चूक आपल्याला फार काळ करू न देण्याची जबाबदारी होती अमिताभची….. पुनरागमन, सेकंड ईनिंग वगैरे शब्द आपल्यासाठी हा असा वावरला जसा कधी बाजूला झालाच नव्हता…. आणि ते खरेही आहे तो नव्हता तेव्हा त्याचे स्थान रिकामे होते!!!!

आताचे चित्रपट आठवायचे तर मोहोब्बते … हा पाहिला तेव्हा शाहरूखला पहायचा नुकताच कंटाळा यायला लागल्याची जाणीव होती आणि अमिताभला तर पहायचेच होते, आँखे…. अमिताभ-सुश्मिता एकत्र , किती वेळा पाहिलाय तरिही आवडतोच, खाँकी…. अमिताभ-अजय एकत्र , चूकवूच नये असा अनुभव, चिनी कम….. अमिताभ- तब्बू एकत्र, न पटणारे काही असेल तर दुर्लक्ष करूनही अनेकदा पाहिला जाणारा सिनेमा, भुतनाथ…. पारायण चालते याचे, कारण हा मुलांचाही अत्यंत लाडका….. “यार मैं भूत हुँ की नही??? ” असो की “ए चार फूट दो ईंच” असो अमिताभचे डायलॉग्स तोंडपाठ असणारी पुढची पिढी आमच्या घरातच नव्हे तर सगळीकडेच तयार आहे…..

क्यूं हो गया ना, अक्स, कभी खुशी टाईप सिनीमे, निशब्द वगैरे प्रकारांच्या वाटेला मी शक्यतो जात नाही…… हे म्हणजे अमिताभला सिनीमात घेणे आणि वाया घालवणे…..मागे एकदा श्रीकांत बोजेवारांनी असल्या प्रकाराला एक मस्त उपमा दिली होती ,” सोन्याच्या सुरीने बटाटा कापणे” ….. अमिताभसारखी लखलखती सुरी घेऊन त्याला गुळचट डायलॉग्स देणे वगैरे प्रकल्प करण जोहर हातात घेत असतो!!!

कौन बनेगा बाबतच बोलायचे तर त्याच धर्तीवर आलेल्या ईतर अनेक कार्यक्रमांपैकी एक ’छप्पर फाड के’ सोडले तर ईतर कोणाचे नावही आत्ता आठवत नाही….. कौन बनेगाच जेव्हा शाहरुखरावांनी हातात घेतले तेव्हा त्या कल्पनेनीच मी फ्रीझ झाले होते त्यामूळे त्यांनी कंप्युटर कसा फ्रीज केला ते पहायला मात्र कधी गेले नाही, तेच ’पाँचवी पास’ च्या बाबत,  शाहरुख एक आगाऊ आणि  मुलं सात आगाऊ, हा प्रकार पहाणे हे न पटणारे होते!!!

अमिताभ, माधूरी, नसिरुद्दीन शहा, अनुपम खेर ….. या प्रत्येक नावावर खरं तर एक एक संपुर्ण पोस्ट (निदान) होऊ शकते!!! टीकाकारांना उत्तरं ही टीका न करता शांततेने देता येतात, आपल्यातल्या गुणांची स्वत:लाच पारख असेल तर जग काहिही बोलू देत आपली शांतता ढळू द्यायची नसते, लोकांना काय चांगले काय वाईट हे अचूक समजत असते वगैरे अनेक गोष्टी या सगळ्यांकडून शिकता येतात!!! थोडेफार अपयश आले तरी आपला तोल ढळता कामा नये , always be graceful  हे शिकवणारी ही विद्यापीठं!!! माधूरीचे मृत्युदंड, देवदास (माधूरीसाठी, बाकि आनंद ) असो की ईतर सिनीमे असो तिचे माधुर्य आणि गोडवा कुठेही तसुभर कमी होत नाही…… अनुपमचे सारांश, डॅडी असो की खोसला का घोसला, वेडनेसडे असो, वेगळेपण दिसतेच….. नसिरुद्दीन बद्दल बोलणे म्हणजे स्वत:चा मान वाटतो मला….. ईक्बाल, वेडनेसडे, सरफरोश वगैरे काही फक्त उदाहरणे बाकि मगा म्हटल्याप्रमाणे निदान एक संपुर्ण पोस्ट होईल येव्हढे लिहीले/ बोलले जाऊ शकते!!!

लोकांना हवा तो गोंधळ घालू देत, आपण शांततेने आपल्यातल्या प्रतिभेला जपायचे , समंजसपणे कठीण परिस्थितही धीराने सामोरे जायचे…. आपल्या मनातली आपली प्रतिमा जपली की लोकांच्या मनात त्या प्रतिमेची स्थापना होतेच वगैरे धडे आपल्या वागणूकीतून देणारी ही व्यक्तिमत्त्व!!! दस्तूरखुद्द ’यश’ हा शब्द प्रत्यक्ष जगणारा , आयुष्य म्हणजेच या शब्दाची व्याख्या असणारा तरिही अत्यंत विनम्र, सहज वागणे बोलणे असणारा अमिताभ ’पा’ मधे सुद्धा आवडला होता…. वयाचे बंधन कलेच्या, मेहेनतीच्या आड येऊ न देणे म्हणजे काय याचे हे एक उदाहरण!!!

बरचं लिहीलं नाही….बरचं अजूनही लिहीले जाऊ शकते, कित्येक चित्रपटांचे तर नावही आले नाहीये तरिही थांबतेय आता 🙂 ……. काल अमिताभला पाहिले आणि पाठोपाठ राखीताईंनी गोंधळ घातला मग सुरू झालेले हे विचारचक्र!!! शेवटचे महत्त्वाचे काम , अमिताभला वाढ्दिवसाच्या अनेक अनेक शुभेच्छा!!! 🙂

आणि आता माझे पलायन किचनमधे कारण व्यस्त रहाणाऱ्या अमिताभचे कौतूक करायचे आणि स्वत:चे काम चालढकल या तत्त्वावर करायचे हे मला तत्त्वत: मान्य नाही!!! 😉

तर काय बाय बाय, अपना खयाल रखियेगा, हम बस यूँ गये और यूँ आये!!! 🙂

(पंधरा दिवसानी पुढची पोस्ट घेऊन :))