वहीतली गोष्ट…

हायवेवरचं एक बऱ्यापैकी बरं दिसणारं रेस्टॉरंट. गाडी वळवून आपण आत शिरतो… एव्हाना आपण एखाद्या टेबलजवळ बसून काय ऑर्डर करावं वगैरे विचारात पडतो आणि एकीकडे जाणवतं बाहेरून चकचकीत भासणाऱ्या या जागेत स्वच्छतेच्या नावाने जरा घोळच आहे. टेबल साफ करून होतो, आपल्या डोक्यावरचा पंखाही गरगरू लागतो … वेटर येऊन उभा रहातो ऑर्डर नोंदवण्यासाठी… एरवीचे आपण अश्या प्राप्त परिस्थितीत मध्यममार्गी भिडस्तपणाच्या रूळलेल्या वाटेवरून जात निदान एखादा चहाचा कप आण बाबा म्हणून सांगितले असते. आणि मग तो चहा संपवला न संपवला करत तिथून निघणं झालं असतं… कसलसं ओझं मनावर बाळगत.

यावेळेस मात्र तसं झालं नाही, नाही नं पटत इथे थांबणं मग निघा सरळ बाहेर कुठलाही घोळ न घालता असं म्हणत गाडी पार्किंगमधून बाहेर निघत पुन्हा रस्त्याला लागते…

द्यावा वाटणारा ’नकार’ दिलेला असतो आपण !

किराणाचं दुकान…यादीत गहू आहेत.. अर्धा किलो. दुकानदार त्यांच्याकडच्या पोऱ्याला ओरडून सांगतो, ’गहू… आधा किलो’. तो मुलगा तितक्याच टिपेच्या आवाजात विचारतो, ’कोणता गहू’ …
आता आपल्याला विचारावं नं तर ते नाही, अर्धाच किलो तर आहे गहू, दुकानदार स्वत:च ओरडतो, ’दे कोणताही’ …. आपण मात्र शांतपणे, ’२१८९ दे रे’ असं त्या मुलाला सांगतो.
एरवीचे आपण इथे वैतागलो असतो, काहीच बोललो नसतो… दुकानदाराचा रागही आला असता…

आज तसं होत नाही.

यादीनुसार सामान भरत जातो दुकानदार पिशवीत.
’गहु फारच जास्त घेतले ताई…’ तो म्हणतो.. सरकास्टिक वगैरे.
’तितकेच हवेत’ … आपण शांतपणे सांगतो.

पुन्हा एरवीचे आपण  …एरवीचे आपण इथे ’अहो दादा भाजणीसाठी हवेत, इतकेच पुरे वगैरे सांगत बसलो असतो …’

दुकानातून बाहेर निघाल्यावर आपलं आपल्यालाच खुदकन हसू येतं… आयुष्य आणि अनुभवांच्या शार्पनरने स्वभावाला पुन्हा नव्याने ’टोक’ काढलेलं आहे हे जाणवतं  … अधेमधे होतं असं, टोकदार होत जातो स्वभाव, आयुष्याच्या वहीतली काही प्रकरणं मग स्पष्ट, नेमकी लिहीली जातात.

हळूहळू बोथट होतं जातं सगळंच पुन्हा… पुन्हा आयुष्य पुन्हा अनुभव… पुन्हा भिडस्तपणा, पुन्हा मनावर ओझं… पुन्हा कधीतरी टोकदार स्वभाव …

पेन्सिल संपेपर्यंत चालणार हे आणि सोललेल्या निरर्थक फोलपटांनी बनलेल्या फुलांची ग्रिटींग्स बनतच जाणार…. अव्याहत !!

#आयुष्य_नावाच्या_वहीची_गोष्ट…

घरटं….

 

 

(वेळ –  संध्याकाळ पाच वाजलेले … )

 

— जायचय का तुला आज मॉलमधे ??? बघं मुलं घरी यायला वेळ आहे अजून… तुझी खरेदी आटोपेल तेव्हढ्यात….

 

— नको रे, आज राहू देऊ या का मॉल ?? मुलं असताना जाऊ या…. तसेही ती वाढदिवसाची पार्टी कधी संपेल कल्पना नाही… नेमके आपण जायचो आणि मुलं यायची…

 

— अजब आहेस तू ….. अगं आपण जाणार आहोत ना त्यांना घ्यायला… वेळही ठरलीये… त्याआधी कसे येणार ते ??? मुलं असली सोबत मॉलमधे की का वैतागतेस मग, की वर्षानुवर्षे राहीलं इथे तरी मेलं मॉलांमधे कोणकोणत्या गोष्टी मिळतात समजायचच नाही…. मुलं मला काही सुचू देत नाहीत …. एकदा मला मुलं नसताना घेऊन ये तू मॉलमधे… वगैरे वगैरे!!!!

 

— कळंsssssलं …. गाडी घराकडे ने गुपचुप !!!!

 

–ठीक आहे….. आणि बाई आज शक्य आहे तर लाव ना तुझी लाडकी जुनी गाणी गाडीत….. एरवी मुलं त्यांची आवडती गाणी लावतात तर करवादतेस की काय धांगडधिंगा आहे म्हणून ….

 

— राहू दे… असू दे हीच गाणी … कुठे शोधू आता माझ्या लाडक्या गाण्य़ांचा पेन ड्राईव्ह…. चालू दे आपलं काहीतरी….

 

— 😊

 

— माऊ असती गाडीत तर या गाण्याला ओरडली असती, “आवाज वाढवा …  ” ….

 

— विचित्र बाई आहेस तू . इतकच समजलेय मला आता….  … सांगणार आहे मी आज मुलांना मम्माने तुमची आवडती गाणी ऐकली…

 

— मी काही ऐकत नाही रे ही गाणी… गप्पा मार बघू माझ्याशी… बोलायचं राहून जातं म्हणतोस ना एरवी…  आता बोल ना मग !!!!

 

…………….

 

……………

 

( संध्याकाळ -साडे सहा )

 

— किती वाजले रे…. घरं कसलं शांत असतं नाही मुलं नसली की!!! शाळेत जातात ती वेळ माझी कामात जाते पण नंतर ते नसले की शुकशुकाट होतो घरात नुसता….

 

— हो का!!! अगं पण पसारा घालतात ना ते …..  … तुच ओरडतेस….

 

……………

 

…………..

 

(संध्याकाळ – सव्वा सात )

 

— बरं जेवून घेऊ या का पटकन… मग निघू या मुलांना आणायला… .

 

— हो चालेल…. किती किती वेळ ठेवतात नाही लोक वाढदिवस….. फोन करू का त्यांना की आम्ही येतो लगेच मुलांना घ्यायला…

 

—  … अरे बातम्या बघ की… जगात किती घडामोडी घडताहेत ना… एरवी कुठे मुलं ऐकू देतात तुला …. एकतर आवाज तरी करतात नाहीतर पोगो किंवा कार्टून पहातात  …. मी नाही हं म्हणत हे तुच म्हणतोस मुलांना…..

 

—  … डाव उलटवलास 😊

 

 

— श्या आपण दोघेच जेवतोय एकटे , मजा नाही येत… मधे मधे ताटात लूडबूड नाही तर करमत नाहीये….

 

—  … ओ महाराज दोघं ’एकटे’ कसे असतात हो….. खरं सांगू आपण दोघं आत्ता आहोत आपल्या आई वडिलांसारखे… ते पण तर हल्ली असतात दोघेही ’एकटेच’ …. आपण निदान काही वेळाने मुलांना घरी आणणार हे माहीतीये आपल्याला…..

 

 

—  … सध्या आपण पिल्लांना चोचीने दाणा भरवणाऱ्या फेजमधे आहोत नाही…. पिल्लं अवतीभोवती चिवचिवताहेत….. मग ती हळूहळू मोठी होतील… नव्हे त्यासाठी आपणही धडपडू….. उंच आकाशातल्या त्यांच्या भराऱ्यांची स्वप्न पाहू…. ते उडतील त्याकडे कौतुकाने पाहू….

 

—  …. ते ’उडतील’ आणि मग उडून जातील…. वेगळी घरटी बांधतील….. त्याचं काय मॅडम ???

 

—  बांधू दे…. उलट मी म्हणेन बांधू दे…  जमवू दे एक एक काडी…. पहिल्या काही काड्या पुरवायच्या हव्या तर तू न मी…. आणि ठेवायचं हलकसं लक्ष घरट्याच्या मजबूतीकडे…. त्यांच्या नकळत हं!!! त्यांच्या पंखातली ताकद, जिद्द वाढती ठेवायची….

 

 

— मग पिल्लं त्यांच्या घरट्यात बसतील नी हलकेच मागे वळून पहातील… आई- वडिलांचं घरटं असेल ना नीट असा विचार करतील…. दमले थकले की येतील इथे विसावायला…..

 

— …. आवरा…. लेडी शेखचिल्ली…. माझं झालय जेवणं…. तुमचा खयाली ’पुलाव’ शिजवा आता गाडीत… मी फोन करून येतो… मुलांना आणायला जाऊया….

 

— कुचकट … 😊

 

………………..

 

………………..

 

( संध्याकाळ – आठ वाजलेले )

 

— य्येssssss….. मम्मा बाबा …. आम्ही आलो!!!!!

 

—  मजा केली ना पार्टीत….. आम्ही तुमची वाट पहात होतो…..

 

— जाम जाम मजा आली रे बाबा …  आणि मम्मा वाट कशाला पहायची…. आम्ही येणारच ’असतो’ ना!!!

 

— हो रे… मम्माला सांग हेच पुन्हा एकदा आता …😊

 

………….

 

(वेळ रात्रीचे साठे आठ पावणे नऊ ….)

 

— अरे त्या रिटर्न गिफ्टांच्या पिशव्या नका रे फेकू इथे तिथे….. कपडे बदला…. हात पाय धूवा… आवरा रे….. ते फुगे तर सरळ डस्टबिनमधे जाऊ द्या… कोणी खेळत नाही… लोळतात नुसते घरभरं….. पसारा घालू नका sssssss !!!! मी काय बोलतेय…. कानात शिरतेय का तुमच्या ???

 

—- पीं sssssssss!!!!!

 

— बंद करा रे त्या ’पिपाण्या’ ….. लोक पण ना का देतात ही डोकेदुखी देव जाणे….काय एक एक खूळ निघतं नवं नवं …..

 

— मम्मा आपणही माऊच्या बड्डेला दिल्या होत्या हं या … उगाच बोलू नकोस….😊

 

— हो ना, दिल्या होत्या ना… नाही दिल्याचं होत्या… लोक माझं डोकं दुखवतील मग मी का त्यांचे कान किटवायचे नाहीत!!! तुम मेरे बच्चे को पिपाणी दो मै वहीच म्हणजे वैसीच दुसरी तुम्हारे बच्चे को दुंगी…. मराठी बाणा आहे हा!!!

 

— मम्मा तू पण ना …😊

 

— कळलं ना मम्मा पण काय ते… चला झोपायला…..

 

— नशीब तुझं बाळा, कळली तुला तुझी मम्मा… मला अजूनही कोड्यात टाकते ती…..  मुलं असली की त्यांच्यावर रागवते आणि नसली की कधी येतील याची वाट बघते…. चालू दे माते तुझे अखंड 😊

 

 

— चूप रे तू…. असेच असते हे,  पिढ्यानूपिढ्या हेच घडणार असते…. उगा मला बोल लावू नकोस!!!

 

………………

 

 

(वेळ रात्रीचे दहा )

 

— मम्मा जून कधी येईल ????

 

— मम्मा झालं हिचं सुरू….. आधी विचारायची आपण इंडियाला कधी जाणार?? तू सांगितलस जून महिन्यामधे तर आता सारखी विचारते ’जून कधी येणार ??? ’ …

 

— आता लगेच येणार हं जून … लवकरच…. झोपा बघू आता….

 

— मम्मा मला नानीची आठवण येतीये….

 

— मम्मा मलापण, मी पण मिस करतोय त्यांना…. ते पण आमची आठवण काढत असतील ना…. कधी येइल जून असे वाटतेय मलापण…

 

—  हं….

 

— पण मम्मा आपण सगळे असे वेगवेगळे का रहातो…. ते पण दुसऱ्या दुसऱ्या कंट्रीमधे ??? सगळ्यांना एकाच ठिकाणी जॉब का नाही करता येत???

 

— मोठं होणं म्हणतात बाळा याला….. असू दे, नंतर सांगेन सगळं … झोपा आता… उद्या शाळा आहे!!!!

 

— ए मम्मा नानीच्या घरामागच्या नारळाच्या झाडावर सुगरणीने घरटे बांधले असेल ना…. ती खाऊ आणत असेल आतल्या पिल्लांसाठी…. मम्मा, मागच्या वर्षीची पिल्लं आता मोठी झाली असतील ना… धमाल!!

 

—  हो रे बाळा झालीयेत पिल्लं मोठी…. आता ती वेगळी रहातात…. सुगरणीच्या पिल्लाने मात्र पुन्हा एकवार सुंदर ’घरटं’ विणलय ., तसच अगदी मऊसूत, उबदार… मस्त झोका असणारं ..मन लावून , जिद्दीने. काडी काडी पारखून जमवून…. माहीतीये तिला पिल्लंं मोठी होणार मग भुर्र्कन उडून जाणार एक दिवस… तरीही….

 

आणि आता मोठ्या सुगरणीची पिल्लं उडत उडत त्या घरट्याकडे धाव घेणारेत , विसावायला… जगण्याची , उडण्याची जिद्द पुन्हा पंखात साठवायला!

 

—- अहो मिसेस. सुगरण झोपा आता !!!  😊

 

— गुडनाईट मि.सुगरण 😊

 

…Tanvi Amit

 

#Monday_memories 🙂

#blogging_not_gone_with_the_wind

चोचीतल्या गोष्टी :

“आई झोपलीयेस का ? ”

“काय गं ? झोपले नाहीये … पडलेय थोडा वेळ ….. ”

“मी पण पडू का इथे माझ्या बाळाला घेऊन ?? ”

” हो… ये.. फक्त बडबड करू नकोस…. झोपू दे त्या बाळालाही…”

” बघता बघता तीन महिन्यांचं झालं बघ आई माझं बाळं ”

” हं  … झोपा आता …”

“हो हो !! अगं झोप येतेच आहे बाळाला पण झोपायचं म्हणून नाही त्याला… झोपायचं हं पिल्लू आता ’आजीशेजारी’   ”

(तुझ्यावरच गेलय तुझं बाळ हे अगदी ओठांवर आलेलं वाक्य आईने गिळून टाकलं !! )

” आई अगं याचं स्किन बघ कसं गुलाबी गुलाबी दिसतय !! ”

” त्याचं स्किन गुलाबी दिसलं तर दिसू दे आणि आम्हाला तू जरा वेळ झोपू दे !! ”

“अगं दिसू काय दे ??? बघ की जरा उठून … ”

“अगं लहान मुलांचं स्किन गुलाबीच असतं … ”

“माझं पण होतं का लहानपणी गुलाबी स्किन ?? ”

” हो होतं ”

“बघ माझं बाळ माझ्यासारखंच आहे  ”

…………

…………

(शेजारी अगदी शांतता पाहून आईला वाटलं झोपलं की काय बाळ ?? … पहाते तर तिची मुलगी आणि बाळ गायब !!)

“अगं कुठे गेलीयेस त्या बाळाला घेऊन ?? ”

“कुठे नाही बाळाला टॉयलेटमधे आणलं होतं …”

“टॉयलेट ??? तुझा आवाज बेडरूममधून येतोय … ”

“अगं हो बाळं आहे टॉयलेटमधे, मी बेडरूममधेच आहे ”

( तीन महिन्यांचं बाळ टॉयलेटमधे ??? एकटं ??? आईला प्रश्नच पडला तसा …. पण आईने ठरवले होते की या मायलेकरांमधे आपण पडायचे नाही… घालू दे काय गोंधळ घालायचा ते !! )

(एकदाचं ते टॉयलेटमधलं बाळ आणि त्याची आई परत आली… आता यांचे कपडे बदलणं , पावडर लावणे, सोबत झालेच तर अखंड बडबड करणे वगैरे सव्यापसव्य चालेल या विचाराने त्या बाळाच्या आईच्या आईने अगदी डोळे मिटले…. मनात विचार केला हे ’प्रकरण काही थोडक्यात आटोपणारं नाही, नको आता यांची लामण पहायला !!’ … तसंही या गदारोळात डोळ्याला डोळा लागणं मुश्किलही नही नामुमकिन आहे !! )

“आई ssssssss  गं  !!!”

“कायेsssss   गं ???? ”

“अगं ओरडतीयेस कशाला ?? तुला नाही हाक मारली ”

“म्हणजे इथे तुझी दुसरी कोण आई आहे मग.. तुच बेंबीच्या देठापासून ओरडलीस नं आईssss गं म्हणून ?? ”

” अगं ते ’हाक’ मारायचं आईssss गं नव्हतं…. ते आपल्याला ’दुख’ झालं की ओरडतो नं आपण ते वालं होतं ”

(बाळाच्या आईच्या भाषेतला बदल पहाता ती तिच्या खऱ्या वयात म्हणजे वर्षे पाचच्या भाषेकडे झुकायला लागली होती  )

” हे वालं नं ते वालं …. दुख नाही आणि दु:ख असतं ते !! सॅड वाटलय का तुला , तसं सांगत जा गं बाई …. काय झालं आणि सॅड वाटायला ??? ”

“अगं बाळाचं स्किन बघ !!! ”

“सांगितलं नं एकदा असू दे ते स्किन गुलाबी म्हणून ”

“अगं ते नाही …. बाळाचं स्किन बघ पूर्ण फाटलय पाठीकडे  ”

“स्किन फाट्लं ????? फाटलं का एकदाचं …. बघू …. ”

(खरच की गुलाबी टेडी बेअर बाळाच्या पाठीला चांगलीच चीर गेली होती .)

“आई स्किन फाटून आतून कापूस बाहेर आलाय बघ ”

“हं दिसला… ”

“आता काय करायचं गं ’मम्मा’ ??? ”

(चिमुकली आई प्रचंड केविलवाणी झाली होती !! )

“आता काही नाही… सुई दोरा घ्यायचा आणि शिवायचं ते बाळं ”

” हा सगळा कसूर दादाचा आहे, त्याला कितीदा सांगितलेय की टॉयबॉक्समधे माझ्या बाळांच्या अंगावर त्या रिमोटच्या कार टाकत जाऊ नकोस… त्यांचे ऍंटीना माझ्या बाळांना ’फाडतात’ ”

(छोट्या आईच्या तक्रारीत तथ्य होतं …  )

“मी सांगते हं दादाला…”

“तू कशाला मीच बघते बेत त्याचा , बाळ माझं फाटलय ”

(छोट्या आईच्या डोळ्यात टपोरे थेंब आणि त्या थेंबांआड निग्रह होता …. बरोबरच आहे लेकरांवर बेतलं की आई रणरागिणीचा अवतार घेणारच … )

” कुठेय तो दादा ??? ”

” हॉलमधे गेलाय… व्हिडिओ गेम खेळणार म्हटला होता थोडा वेळ ”

“ए दादाsssss ….. गेम खेळतोयेस तू ??? ”

(दादाचं काही खरं नाही आता !! )

“दादा sssss … मला का नाही बोलावलंस रे.. जा कट्टी !! ”

(व्हिडिओ गेमने सध्या बाळाच्या काळजीवर मात केलेली होती ….. हातातलं गुलाबी स्किनचं बाळ त्या आईने स्वत:च्या आईकडे हवेतून भिरकावलं आणि ओरडली …)

“मम्मा कॅच ..  तू सांभाळ आता बाळाला थोडा वेळ ”

(बाळाला असं उडायला शिकवून चिमणी आई स्वत:ही उडाली होती !!  )

खऱ्या आईला खुदकन हसू आलं…. मगाचा आजीचा ’रोल’ बदलून आता आईला ’टेलरचा’ रोल मिळाला होता !!

तीने झोपेला राम राम ठोकला आणि सुई दोरा हातात घेतला…. त्या बाळाच्या फाटलेल्या स्किनला शिवायला सुई टोचली खरी पण कुठल्याही बाळाला अश्या वेदना झाल्या की आईला होणारा त्रास झाल्याशिवाय राहिला नाही !! ती सुई बाळाबरोबरच आईच्या मनाला टोचून गेली….

आईच्या लेकीने त्या टेडीरूपी बाळात प्राणप्रतिष्ठा केलेली होती !!

आईने ते बाळं हळूवार शिवून टाकलं… उगाचच आणि नकळत त्याला जोजावलं !!

ते ’टेडीरूपी’ बाळ कायम रहाणार नव्हतं… हा प्रसंग आईची मुलगी विसरणार होती तरीही आपण काय धरू पहातोय हे आईला समजत नव्हतं …. एक एक धागा, एक एक शिवण प्रेमाची विश्वासाची असावी का ?? की मुलांबाबत काहीही उसवलं तरी ,बिनसलं तरी ते जोडण्याचं सामर्थ्य आई पडताळून पहात होती … असेल काहीतरी किंवा काहीच नसेलही , आईला सवय आहे असं विचार करत बसण्याची  !!

कदाचित आयुष्याच्या गांभीर्यावरचा हा पिल्लूसा ’उतारा’ आपल्याकडे आहे, असे वेगवेगळे रोल आपण करू शकतो की नाही याबाबत जग साशंक असलं तरी ते आपल्याइतके चांगले कोणीही करू शकत नाही असा विश्वास बाळगणारी मुलं आपल्याभोवती आहेत हे सोप्पंसं सत्य लक्षात ठेवावं आणि आनंदी व्हावं इतकंच असावं हे… !! 

टेडीबाळ बरं होतं आणि ते आणि त्याची आई पुन्हा छानसं हसतात. आपल्याकडे अशी एक चिमुकली आई आहे म्हणून ’मोठी आई’ खुश होते.. आणि चिमण्या आईच्या चोचीतल्या गोष्टी विसरू नये म्हणून ती स्वत:च्या मनात त्यांची पक्की नोंद करून ठेवते…

ज्योत…..

 

 

“आई गं सॉरीss !! ”

 

“अरे अरे , काय झालं पिल्लू … आणि रडतीयेस कश्यासाठी ?? ”

 

टपोऱ्या डोळ्यातले ते ओघळणारे थेंब आईला अगदी असह्य होतात नेहेमी …..

 

“काय झालेय बच्चा …. रडायचं नाही असं… सांग मला बघू चटकन, लागलं वगैरे नाही नं तुला काही ?? ”

 

…………..

 

………………..

 

“आई माझ्याकडून एक चूक झाली…. तू वरण वाढलसं नं आत्ता, त्यात मीठ कमी वाटलं मला… मी मीठ घातलं वरणात आणि चुकून मीठाचा चमचाही वरणात बुडवला गेला…  ”

 

आई गंss…. इतकूसं कारण ते, आणि माझं पिल्लू किती नाराज होतय… काय करावं आईने, चटकन उचलून घ्यावं नं ते बाळ आणि सांगावं, “अगं इतक्याश्या गोष्टीसाठी का कधी कोणी रडतं ?? आपण मीठाच्या बरणीत दुसरा मस्त मस्त चमचा घालू या !! ” … जवळ घ्यावं बाळाला, डोळ्यातलं पाणी पुसावं आणि पुन्हा जेवायला पाठवावं …. हो नं!!

 

आई हे असंच करायची, अगदी आत्ताआत्तापर्यंत…. आता आईला बाळांना उचलताच येत नाही…. डॉक्टरांनी सांगितलेय तिला , कुठलंही वजन उचलायचंच नाहीये…सर्वाइकल स्पाॉन्डिलाइसिस नावाची नकोशी ओळख आईलाही नुकतीच होतेय…

 

रडणारं, रुसलेलं, नाराज झालेलं बाळ समोर आलं की आई आताही त्याला समजावते… त्याच्या डोक्यावर, पाठीवर हात फिरवते…. तिची माया समजते बहुतेक पिल्लांना !! ते खुदकन हसतं…. पण प्रेमाच्या, मायेच्या या बदलाव्या लागलेल्या पद्धतीने आईला मात्र त्रास होतो. खूप त्रास होतो…

 

बाळाचं रडणं थांबतं पण आईचं मन थांबत नाही… त्याला खूप रडावसं वाटतं !!

 

आई स्वत:ला समजावते, ही एक वेळ आहे… एक फेज आहे, संपणार आहे दुष्टचक्र …. समजंसपणाचा एक मुखवटा आईच्या चेहेऱ्यावर आणि एक ओशाळं हास्य त्या मुखवट्यावर !!

 

रोज असेच होते… लहानसहानं बाबी होतात आणि आईची हतबलता सामोरी येते…. आई रोज सकाळी मुखवटे बदलते, नवेनवे मुखवटे चढवते …. कधी हसणारे, गंमत करणारे, खंबीर वाटणारे…

 

रात्र होता होता आई त्या मुखवट्याआड दमून जाते…. एक नवा मुखवटा चढवते, बाळांच्या बाबासाठीचा…. ’न दमल्याचा’ मुखवटा, कुठल्याच वेदना होत नसल्याचा…. बाबा आईला ’ओळखून’ असतो!! मुखवट्यांनी लहान मुलं फसले तरी खरा चेहेरा त्याला दिसतो, पहाता येतो  ….. तो काही बोलत नाही !! अबोलपणे मुलांना सांभाळतो… त्यांना आईच्या वाटचं प्रेम देऊ लागतो…. पूर्वी तो घरी आल्या आल्या मुलांचा दंगा त्याला आवडत नसतो…. आता त्यानेही अटी बदललेल्या असतात, किंबहूना आता त्याच्या काही अटीच नसतात ….

 

तो मुलांचा बाबा होतो तसा आईचाही ’बाबा’ होतो… आईला हळूवार जपतो!!

 

बाबाने त्याच्या मनातली काळजी मुखवट्याआड लपवलीये हे आईलाही न सांगता समजतं…

 

आईच्या मनात सल उमटायची थांबत नसते….

 

रात्र होते… चोहीकडे अंधार !! हळूहळू तो अंधार आईच्या मनातही उतरतो…

 

आईचा मुखवटा बाजूला पडतो ….

 

खंबीरतेचा मुखवटा,

विसावे उशीशेजारी ….

अंधाराच्या काळ्या मेघाआड,

अश्रॄंची दाटी उरी !!

 

उष्ण उष्ण कढ मनात येऊ लागतात …..

 

कधीतरी मुखवट्यांची ,

करावी वाटते होळी….

सहजतेने होऊ द्यावी ,

अश्रॄंनाही वाट मोकळी !!

 

आई अजून अजून हतबल होते, धास्तावते … अंधार अजून अजून दाटतो!! अचानक आईला काहीतरी चाहूल जाणवते. आई उठून बघते तर आईचं पिल्लू उभं असतं , निरागसपणे म्हणतं , ” पांघरूण नीट करत होते गं …. तुला झोप लागली का पहायला आले होते …. झोप हं व्यवस्थित !! मी आहे घाबरू नकोस!!! 🙂 ”

 

आईच्या अंधारलेल्या मनात एक प्रकाशाची ’ज्योत’ चमकते. मुखवटा उशीशेजारी पडलेला असतो आणि आईच्या चेहेऱ्यावर एक खरं खरं ’हसू’ उमटतं !! 🙂

चैत्रचाहूल….

IMG_20170329_192511“अगं बिलाच्या किमतीतली उरलेली मोड काउंटरवर आदळत ती जवळपास फेकणाऱ्या दुकानदाराला तू ती मोड उचलत शांतपणे थॅंक्यु कशी म्हणू शकतेस?” पोटतिडकीने आणि सात्त्विक त्राग्यातून विचारला गेलेला प्रश्न खर तर… पण जमतं असं करायला. शांतपणे ती मोड उचलली जाते, आपल्या चेहेऱ्यावर हावभाव शांत ठेवत “थँक्यु ” म्हटलेही जाते, एखाद्या प्रतिक्षिप्त क्रियेसारखे. समोरच्याच्या वागण्यातलं काही खटकलं तरी आपण आपल्याच मार्गाने जाणे निवडतो. समोरच्या प्रश्नाने क्षणभर विचलित होतेही मन…’जशास तसे’ वागावे वगैरे धडे गिरवलेले असले तरी तसे प्रत्यक्षात वागणे मात्र साधत नसते. तो स्वभाव मुळात असतोच आपला.

स्वभाव… लहानसा शब्द. सहज स्वाभाविकपणे उच्चारला जाणारा. प्रत्येकाचा म्हणून एक असणारा स्वभाव, अनेक अनेक छटा असलेला मोठ्ठ्या व्याप्तीचा शब्द. सहसा हेच उच्चारलं जातं की अरे तो माझा स्वभाव आहे… शब्द नकळत उच्चारला गेला तरी जात्याच असलेलं या शब्दाचं तेज मनात लखकन चमकून जातं. क्षणभर थबकतं मन त्याच्यापाशी, रुंजी घालतं त्याच्या अर्थापाशी आणि वहात्या दिवसाच्या प्रवाहासोबत पुढे निघालेलंही असतं. सकाळी विचारला गेलेला प्रश्न लहानसा आणि त्याचं चटकन दिलं गेलेलं उत्तर. हे उत्तर इतकंच नसून ते बरंच मोठं आहे हे जाणवतं. ’स्वभावाला औषध नाही’, असा कसा आहे एखाद्याचा स्वभाव हे सहसा सगळ्यांच्या आवडीचे, चर्चेचे विषय… आणि हे असे कधी कधी विचारले गेलेले प्रश्न तर आपल्याला आपल्याच स्वभावाबद्दल आणखी विचारात टाकून जातात.

जीवनाच्या वाढत्या वेगाच्या आधीन होत जाणारा रोजच्या दिवसा सारखाच खरंतर हा आणखी एक दिवस. सकाळचा स्वभावाचा विचार मनात घोळत ठेवत पार पडत असलेला दिवस. . दिवसाच्या कामाच्या धबडग्यात मात्र या उत्तराचा धांडोळा घ्यायला सवड होत नाही. या वेळात इतर कोणाच्याच काय तर स्वत:च्या मनाशीही गाठभेट होत नाही. संध्याकाळ कलताना जरासं इटुकलं निवांतपण मिळतं. स्वत:शी तुटलेल्या संवादाशी नाळ पुन्हा जोडली जाण्याचे हे क्षण. इतकावेळ मनाचा पिच्छा पुरवणारा विचार आता अगदी सामोरा येतो आणि आठवतो दिवसाच्या अगदी सकाळी घडलेला तो संवाद पुन्हा एकदा…

एव्हाना बाहेर सूर्याने आपला पसारा आवरायला घेतलेला असतो आणि घरात स्वैपाकघरात जरावेळ शांतता असते. फ्रिजचं दार बंद करताना खिडकीतून येणारी निरोपाची सूर्यकिरणं आपल्या चेहेऱ्यावर थबकतात आणि त्याने उजळलेलं आपलं प्रतिबिंब त्या बंद फ्रिजच्या दारावर पडतं. साऱ्या दिवसभरातली स्वत:ची स्वत:शी अशी क्षणिक गाठभेट घडते आणि चेह्ऱ्यावर एक हलकसं प्रसन्न हसू उमटतं, सूर्यकिरणांच्या सोनेरी छटेचं. निवांतपण मनाशी घट्ट कवटाळलं जातं आणि पावलं गॅलरीकडे वळतात… हुरहुरती संध्याकाळ, काहीसं धूसर अस्पष्ट होणारं अस्तित्त्व… समोर शहराचं बदलतं रूप दिसतं आणि त्या झपाट्य़ाने वेग पकडत चाललेल्या शहराशी आपण काहीसे विसंगत वाटून जातो…

कोई हाथ भी न मिलाएगा, जो मिलोगे तपाक सें,

ये नये मिजाज का शहर है, जरा फासलें से मिला करो !

गॅलरीतून समोरचा रस्ताही दिसतो. लगबगीने घराकडे निघालेल्या गर्दीची पावलं रस्त्यावर. चेहेरा हरवलेली ही गर्दी, ’मिजाज’ नया असलेली ही गर्दी. कुठल्याश्या अनामिक ओढीने धावणारी ही गर्दी, हा वेग गुदमरवणारा असतो. हा सुर नवा असतो आणि आपल्याला हे गाणं गाता यावं की नाही असा संभ्रम दाटून येतो. माणसांच्या गदारोळात नवनवे प्रश्न नित्य उभे ठाकतात आणि आपला शोध असतो उत्तराच्या वाटेचा. समोर अखंड ओघ वाहतच असतो…आपापल्या घराकडे, वाट पहाणाऱ्यांकडे परतण्याची स्वाभाविक नैसर्गिक घाई जाणवते त्या गर्दीकडे…विचारांच्या साखळीतला ’निसर्ग’ शब्द घुटमळतो मनाशी. भिरभिरणारी अस्थिर श्रांत नजर समोरच्या मोठ्ठ्या वृक्षावर जाऊन स्थिरावते आणि अचानक जाणवतं त्या झाडाला नुकताच पुन्हा घेरू लागलेला टवटवीत ताजेपणा. कान्याकोपऱ्यात जागोजागी कोवळी कोवळी पोपटी पालवी नजर सुखावत जाते. इवली इवली गोडूली, ताजी ताजी प्रसन्न पानं, तान्ह्या बाळाच्या मऊसुत चिमुकल्या तळव्यासारखी अलवार पालवी. शेजारच्या आंब्याला जागोजागी आलेला मोहोर पुन्हा नजर खिळवून ठेवतो. कुंडीतल्या मोगऱ्याची कळी टपोरं बाळसं धरू लागलेली असते… निसर्गाला लागलेली चैत्रचाहूल मनाला स्पर्शून जाते. आता हा निसर्ग अगदी स्पष्ट होतो मनात आणि ताबा घेतो मनाचा, त्या हिरव्यागार पानांचं असं पुन्हा एक प्रतिबिंब आपल्या चेहेऱ्यावर पडतं आणि मगा उमटलेल्या हलक्याश्या हसूचा हात धरत पुन्हा हजर होतं.

मी पंचांगाला चैत्र कधी हे विचारलेच नाही

झाडांची पोपटी पालवीच मला अधिक विश्वासार्ह वाटली…

धामणस्करांच्या निसर्ग उलगडणाऱ्या मनात खोलवर दडलेल्या ओळी अलगद सामोऱ्या येतात. निसर्ग म्हणजे ’नियम’…शक्यतो कश्यानेही विचलित न होता अखंड व्रतस्थ असणे म्हणजे निसर्ग. छानच वाटतं आपल्याला, मनात कोवळया तजेल्याचा फुटवा उमटतो या विचाराचा. निसर्गाचा असा हा ’हिरवेपणाचा’ स्वभाव असतो. त्याचं ते अटळ अढळ असं सृष्टीचक्र, आधार वाटतो या अविचल सृष्टीचक्राचा. मनात हसरे तरंग उमटतात, डहूळत जातं मन. निसर्गाशी परतल्यावर आश्वस्त वाटू लागतं. मनाला उभारी मिळते.

संध्याकाळ होताना घरट्यात परतणाऱ्या पक्ष्यांसारखी आभाळभर विखुरलेली उत्तरं पुन्हा गवसू लागतात. माणूस असणं, उत्स्फुर्तपणे माणसासारखंच वागणं, वागता येणं म्हणजेच आपला स्वभाव… या स्वभावाविरूद्ध जेव्हा जेव्हा आपण जातो तेव्हा आपण निसर्गाच्या विरुद्ध जाऊ लागतो. निसर्गापासून दुरावताना, मुळ प्रवृत्तीपासून फारकत घेताना चुकल्यासारखं वाटू लागण्याची भावना पुसली जाते. आपल्या वागण्याची, स्वभावाची पुन्हा ओळख पटते आणि माणसाने माणसासारखं वागणं हे निसर्गाला धरून आहे असा अधेमधे डळमळीत होत जाणारा विश्वास पुन्हा नव्याने दृढ होत जातो.

मानवाच्या अविचारी वागण्याला हा नेमस्त निसर्ग जेव्हा ’जशास तसे’ उत्तर देतो तेव्हा समस्त मानवजातीला होणारा त्रासही मनात आला आणि जाणवले ही जशास तसेची उर्मी विनाशाकडे नेणारी आहे. आपला मुलभूत स्वभाव हा अनेक वर्षांच्या अनुभवांतून, जगण्यातून कधी जाणता कधी अजाणता सहज साकार होत जातो आणि मग येतो एक टप्पा जिथे समोरच्याने जरा उद्धटपणे ठेवलेली मोड शांतपणे उचलली जाते, सहज शांतपणाने “थँक्यु ” म्हणताही येते. व्यवहाराची तारेवरची कसरत सांभाळताना बिचकायला होतेही पण तरीही होणारी सकारात्मक अंत:प्रेरणा म्हणजेच निसर्ग.

हर धडकते पत्थर को, लोग दिल समझते हैं

उम्र बीत जाती है, दिल को दिल बनाने में…

संभ्रम निर्माण होत असताना, जशास तसे वागणे सोपे वाटत असतानाही आपण आहोत तसे वागण्याचं बळ म्हणजे निसर्ग… एव्हाना गॅलरीतून दिसणारी धावती गर्दी मंदावलेली असते. हलकी हलकी लुकलुकणारी निळसर आकाशातली एखादी चांदणी प्रकट होऊ लागते. विस्तीर्ण आकाश, हिरवळीने लगडू लागलेले वृक्ष, पक्षी, आकाशातली चंद्राची कोर या सगळ्याचा आपण पुन्हा भाग होतो. समोरच्या गर्दीतलं एकही होता येतं आणि घनदाट वनात वाहणाऱ्या एकाकी झऱ्याच्या काठी झुकणारं विश्रब्ध झाडही आपल्याच मनाचा एक कोपरा होत जातो. मन पुन्हा नितळ स्वच्छ होत जाते, विचारांचं मंथन करणं हा ही आपल्या स्वभावाचा किती अनिवार्य भाग आहे हे जाणवतं तेव्हा एक सहज सरल हास्य चेहेऱ्यावर विसावतं, मनाला चैत्रचाहूल पुन्हा लागल्याचं स्पष्ट होतं. आता पावलं नव्या दमाने माणसांच्या जगाकडे परतू लागतात….

नकाराकडून होकाराकडे ….

महिला दिनानिमित्त लिहायला म्हणून घेतले आणि कितीतरी जणींनी मनाच्या दारावर टकटक केली.त्यापैकी कोणाकोणाबद्दल आणि किती किती आठवू, लिहू असं होऊ लागलं. आंतरराष्ट्रीय महिला दिन असला तरी केवळ भारतापर्यंतच विचार केला तरी या विषयाचं स्वरूप किती व्यापक आहे हे क्षणोक्षणी जाणवत होतं. स्वत: एक स्त्री म्हणून तर हा दिवस मुळातच अत्यंत जिव्हाळ्याचा आणि त्याविचारातच मनात उमटलेल्या अनेकींचे बोट धरत लेखणी सरसावली. केंद्रस्थानी नेमकं कोणाला ठेवावं हे काही ठरत नव्हतं.

पुराणकाळात ज्ञानाचं, विद्वत्तेचं प्रतीक असलेल्या गार्गी, मैत्रेयी तसेच प्रेमाचं, त्यागाचं, प्रतिक असलेली सीता विचारात घ्यावी की लक्ष्मणाविना राजप्रासादात वनवास भोगणाऱ्या उर्मिलेचं गुज मांडावं, पंचकन्या विचारात घ्याव्यात की पुरुरव्याच्या ओढीने स्वर्ग नाकारत पृथ्वीकडे धावलेल्या उर्वशीचा विचार करावा. उत्कट प्रणयिनी असलेल्या शकुन्तलेचा विचार करावा की मधुरा भक्ती करणाऱ्या राधेचा, मीरेचा…कठोर तपस्येतून शिवशंभोला प्रसन्न करून घेणाऱ्या पार्वतीला आठवावे की पतिच्या शापाने दगड झालेल्या अहिल्येला…

शौर्य, धडाडीसाठी जिजाऊ, राणी लक्ष्मीबाई ते आजही सैन्यात आपलं मोलाचं योगदान सक्षमपणे देणाऱ्या स्त्रीया…सावित्रीबाई ,साधना आमटे एक नं दोन कितीजणींना आठवावं, मनातल्या मनात त्यांच्या कार्याला वंदन करावं. लेखणीचा हात धरत कधी खंबीर, कधी हळवं, दिशा दाखवणारं, समॄद्ध साहित्य निर्माण करणाऱ्या अमृता प्रीतम, अरुणा ढेरेंसारख्या कवियत्री लेखिका, संशोधनाच्या क्षेत्रात भरीव ठसा उमटवणाऱ्या अनेकजणी ,विदुषी दुर्गाबाई भागवत, इरावती कर्वें, सुषमा स्वराजांसारख्या खंबीर राजकारणी, अभिनय, कला, क्रिडा क्षेत्र गाजवणाऱ्या कितीजणी… असंख्य नावं आठवू लागली ,किती कितीजणींनी मनात फेर धरला.

याच प्रवासातलं पुढचं पाऊल आजची स्त्री, आजमधे जगू शकण्याच्या ’आजच्या ’ स्त्रीयांच्या प्रवासात या प्रत्येकीने आपापला वाटा उचललेला आहे. त्या त्या काळात स्त्रीयांच्या वाट्य़ाला आलेले विरोध स्विकारत, पचवत, प्रसंगी लढा देत या उभ्या राहिल्या. आजच्या स्त्रीयांच्या वाटॆवरचे पथदर्शक दिवेही याच सगळ्या आणि भवसागरात तारणारे दीपस्तंभही याच सगळ्या. या सगळ्य़ांबद्दल विचार करताना मन अभिमानानं, प्रेमानं, आदरानं काठोकाठ भरून येतं. स्वत:च्या स्त्रीत्त्वाचा अपार आनंद मनभर पसरतो.

अर्थार्जनासाठी घराबाहेर पडलेली आजची स्त्री, ही इंजिनीयर आहे, डॉक्टर आहे, वकील आहे, पोलीसदलात आहे, शिक्षिका आहे , लेखिका आहे, वैमानिक आहे, राजकारणात सक्रिय आहे… अनेक नव्याजुन्या क्षेत्रांमधे स्त्रीया सक्षमपणे उभ्या आहेत. तर एकीकडे उत्तम चाललेलं करियर कुटुंबासाठी सोडून देत गृहिणी होणं स्विकारणाऱ्या आजच्या स्त्रीया. सुशिक्षित असलेल्या,उत्तम निर्णयक्षमता असणाऱ्या, आत्मभान जागृत असलेल्या, धडाडीच्या, भावनिक वा आर्थिक अश्या कुठल्याही बाबतीत परावलंबन मान्य नसलेल्या, अन्यायाचा विरोध करू पहाणाऱ्या, हक्कांची जाणीव असणाऱ्या , समाजात आपले स्थान निर्माण करणाऱ्या आणि आत्मविश्वासाने परिपूर्ण अश्या आजच्या स्त्रीया एकमेकींचा हात धरून, एकमेकींच्या मैत्रीणी होत दमदार वाटचाल करत आहेत. समाजातलं, घरातलं, ऑफिसेसमधलं आपलं स्थान त्या प्रगल्भतेने भुषवत आहेत आणि त्याचबरोबर आपले शरीर, मन निरोगी राखण्यासाठी आवश्यक असणारी सजगता त्यांच्याकडे आहे. ’वाटॆवरती काचा गं’ पासून सुरू झालेल्या स्त्रीयांच्या मार्गात आज काही फुलं निश्चितच आहेत. त्यांच्या या मार्गावर त्यांना त्यांच्या कुटुंबाकडून, समाजाकडून सहकार्य मिळत असल्याचे सुखद चित्र हल्ली पहायला मिळते.

तर त्याच कॅन्वासवर स्त्रीयांवरच्या अत्याचाराचे वाढते प्रमाण, त्यांच्या अस्तित्त्वाबाबतची असंवेदनशीलता मनाला क्लेश देणारी ठरते. घरातल्या स्त्रीचे आणि घराबाहेर पडलेल्यांचेही मुलभुत प्रश्न एकच असल्याचे जाणवते. सार्वजनिक ठिकाणी वाट्याला काही प्रमाणात का होईना येणारी अवहेलना, घरातूनच किंवा समाजाकडून वेळोवेळी पुरुषप्रधान संस्कृतीच्या घट्ट रूजलेल्या पाळमुळांची जाणीव होते आणि मानसिक पातळीवर स्त्री कोलमडताना दिसते हे ही चित्र तसे विदारक आहे. गजबजीच्या ठिकाणी जाणता अजाणता लागणारे किळसवाणे धक्के हे प्रत्येकीच्याच मनाला बोचणाऱ्या काट्य़ासारखे असतात तर घराच्या परिघात त्यांच्या कष्टाची मानसिक, शारिरीक पातळीवर न केली जाणारी कदर, त्यांना गृहित धरले जाणे हा या मैत्रीणींना बोचणारा मुद्दा असतो.

सीतेला वनवास

केला रामयानं बहू

वाटून दिला तिनं

सयांना गहूगहू

प्रत्येकीच्या वाटॆला आलेल्या या गव्हायेवढ्या वनवासाचं प्रत्ययंतर पदोपदी येतं. दौपदीची विटंबना थांबलेलीच नसल्याचे दिसते आणि समाजाची नजर अजुनही काहीच पाहू शकत नसल्याचेही दिसते. आजकालच्या मालिकांमधून उभं केलं जाणारं स्त्रीचं व्यक्तीचित्रण हा चिंतेचा विषय आहे. एकीकडे कमालीची सोशिक तर एकीकडे प्रगती, पुढारलेपण याचा अर्थ न समजलेली टोकाची उथळ या दोन रंगांमधे रंगवल्या जाणाऱ्या व्यक्तीरेखा असं मर्यादित स्वरूप नाकारलं जायलाच हवं. स्वातंत्र्य आणि स्वैराचारातली सूक्ष्म निसरडी सीमारेषेचं भान यायलाच हवं. त्यामानाने कथा, कादंबऱ्या, कविता या सगळ्यांतून पुस्तक किंवा सोशल मिडियावर व्यक्त होणारी स्त्री आणि त्यांचं लेखन अधिक सकस आहे.

स्त्री पुरुष नातं हा कायमच अभ्यासाचा विषय असतो. अनेक कंगोरे उलगडले तरी काळानुरूप त्यात नवनवे पदर जोडले जातात आणि आदिम पदरांची झालर अबाधित रहाते. अश्यातच भैरप्पांच्या पर्वमधलं द्रौपदीचं वाक्य मनात येतं, “पुरुषांच्या सभ्यपणावर जोवर स्त्री विश्वास ठेवते, तोपर्यंत तिला धैर्यानं उभं राहण्याची आवश्यकता भासत नाही”.

“नाहीच जगू पुरूषाच्या नात्यासाठी,
आणि स्त्रीत्वाचं भान नसलेल्या बायकांसाठीही….
आपल्याच गर्भात स्वत्वाचं बीजसुद्धा रूजतं,
जोडावी नाळ स्वत:शी, पोसावा आपलाच जीव…
मनाची पडझड आपल्यालाच सांभाळता येते …
उचलता येतात वीटा आणि लिंपता येतं नेटाने,
सावरता येतं आपलंच मन समर्थपणे आपल्याला….”

ही जाणीव तेवढी तिला व्हावी पुन्हा नव्याने!!!

या सगळ्य़ा विचारांत एक जाणवतं, केवळ काळा पांढरा किंवा गुलाबी रंगाच्या पल्याड जात संपूर्ण इंद्रधनू रेखण्याची क्षमता स्त्रीयांमधे अनादीकालापासून आहे हे भान सातत्याने राखणं क्रमप्राप्त आहे. कधीतरी या स्त्रीया अन्यायाला ’नकार’ द्यायला नक्की शिकतील आणि नुकत्याच येऊन गेलेल्या पिंक चित्रपटातल्या संवादानुसार, त्यांच्या ’नो’ चा अर्थ ’नाही’ असा सुस्पष्ट ऐकायला तसेच त्यांच्यातल्या क्षमतेला, सक्षम स्त्रीत्त्वाला, कर्तुत्त्वाला मनापासून ’होकार’ द्यायलाही समाजही नक्की शिकेल ही आशा आणि खात्री वाटते. आणि त्यानंतर वर्षातला केवळ एक दिवस महिलांचा किंवा एक पुरुषांचा असे नं उरता परस्परपूरक अश्या या दोन्ही घटकांचा प्रत्येकच दिवस उत्साहात, आनंदात साजरा होईल…. तोपर्यंत ८ मार्चच्या या महिला दिनाच्या समस्त मैत्रीणींना खूप खूप शुभेच्छा !

पलाश के फूल……

गाडी एका लयीत धावतेय. गाडीत मुलांच्या आवाजाचा, मस्तीचा वेगही गाडीच्या वेगाच्या समप्रमाणात वाढता… त्यांच्या त्या लोभस कोलाहलात आणि त्यातल्या आपल्या मुक सहवासातच मनाच्या शांततेचा रस्ता सापडतो.

गाडीला कुठे, कधी पोहोचायचं असं बंधन नाहीये , कसलीच घाई नाहीये… एक निवांतपण वातावरणाला वेढलय. सभोवतालच्या गाड्या धावताहेत, धावॊ बिचाऱ्या… आपली स्पर्धा नाही, ओव्हरटॆक करायची तगमग नाही… इथे मुळात ’प्रवास’ हेच गंतव्य आहे. फारा दिवसांनी लाभलेल्या क्षणांचं मोल आहे हे… आणि खरं तर आयुष्य काय असतं म्हणा वेगळं, एका आरंभापासून एका ठराविक थांब्याकडचा प्रवास. या प्रवासातलं सगळ्यांचं गंतव्य एकच… अधेमधे गाठलेले यश अपयश हे मैलाचे दगड फक्त !! प्रवास हा जादूगारासारखा असतो, मनाचे एक एक पदर उलगडत नेमके कुठले विचार समोर आणेल हे जादुगाराच्या पोतडीतून अचानक निघणाऱ्या वस्तूंसारखे नवलाचे. तत्त्ववेत्त्यांचे भान आणि अगदी तरल तरीही गहन विचारांचे भारही सहज पेलण्याइतकी समर्थ मनोवस्था असे काहीसे होते प्रवासात.

वाटेवरचा प्रवास पुढे पुढे जातॊ आणि मन वर्तमान आणि आठवणींच्या राज्यात तळ्यात मळ्यात खेळू लागते… आताही तेच तर होतय. मंजील से बेहेतर वाटताहेत या वाटा… मैत्री हवीहवीशी वाटवणाऱ्या, ती घडवणाऱ्या, मनाच्या तळाशी दबलेल्या मैत्रीला पृष्ठभागावर अलगद आणून सोडताहेत या वाटा… प्रवासात नवरा मित्राच्या जुन्याच रुपात पुन्हा भेटतो मग…

रस्त्याच्या किनाऱ्यावर जागोजागी पळस बहरलाय. धावत्या जगाच्या काठावर निश्चल उभ्या योग्यासारखा… बंधनांपासून विरक्त उभा पळस… मित्र गाडी चालवताना दाखवतोय हा पळस… आता मात्र हसूच येतं थोडंसं. मोजक्या दोन तीन झाडांशिवाय झाडं ओळखता न येणारा मित्र आता झाडापानाफूलांत मनापासून रमतो.

पळस कधी बरं आला याच्या आयुष्यात ??

हं, आठवलं … लग्नाच्याही आधीची आठवण खरं तर. ऑफिसच्या कुठल्यातरी कामाच्या तंद्रीत आपणच नव्हतो का गात, “ जब जब मेरे घर आना तुम, फूल पलाशके ले आना तुम” . किती आवडायचं हे गाणं… अजुनही आवडतं. लहान असताना शाळेतून घरी आल्यानंतर दुपारी लागणाऱ्या कुठल्यातरी मालिकेचं शिर्षकगीत खरंतर… त्या मालिकेचं नावंही कधी पुन्हा आठवलं नाही पण या ओळींनी मनात घर केलं ते कायमचं. तश्याच त्या मनातल्या ओळी ओठांवर आल्या होत्या त्या दिवशी… मित्राने ऐकल्या त्या आणि विचारलं, हे कोणतं गाणं? आणि हे ’पलाश के फूल’ हे काय असतं ?…. झालच की मग आवडताच विषय एकदम, पळसाचं झाड, त्याच्या फुलांचं वर्णन सगळं आलंच की ओघाओघाने… त्या शिर्षकगीतातल्या गायिकेचा आवाज कसा आपल्या मनात रूजलाय हे ही सांगून झालं. तिचं ते निरागस, आर्त, आर्जवी मागणं मनावर नोंदलं गेलेलं होतच की. ’ना चाहू सोना चांदी, ना चाहू बंगला गाडी’ च्या वाटेवरंच हे मागणं, पण अत्यंत हळवं, साधं, मागणी केलेल्या वस्तूचं आर्थिक मोल नसलेलं आणि तरीही अमुल्य…

मित्र होताच त्या ही दिवशी सोबत… पळस असा बहरलेला, फूललेला होता. ऑफिसच्या वाटेवरच्या धावत्या बसमधून मित्राला दाखवला मग पळस. बोरकरांच्या, उन्ही जळताना हसणाऱ्या वेड्या झाडासारखा भर उन्हात बहरलेला पळस… मित्रालाही आवडला म्हणे पळस. आवडण्यासारखा आहेच की पळस… मोगरा, जाई जुई, चाफ्यासारखं सुगंधाचं बंधनही स्वत:वर लादून न घेतलेला… मी आहे हा असा, हा स्वच्छंदीपणा जपणारा !!

मित्र आला मग एके दिवशी घरी, हातात पळसाची लालबुंद भरपूर फुलं घेऊन…. म्हणाला, तुझं ते सदाबहार टवटवीत गाणं आठवतं दर वेळी पळसाला सामोरं जाताना… त्यातल्या एका पळसाने दिलीत ही फुलं तुला…

पळसाला माहितीये की,

जब जब मेरे घर आना तुम,

फुल पलाशके ले आना तुम!!

हे गाणं आवडतं तुला….

घरभर पळस फुलला तेव्हा. व्यवहारात रमलेल्या जगात पळसाची फुलं मागणं हा वेडेपणा न वाटता ते मागणं असं मूर्त स्वरूपात पूर्ण होत होतं… पळसाच्या लालबुंद फुलांनी डवरलेल्या सृष्टीने नववधूचा साज ल्यायला आहे असे म्हणतात हे नव्याने उमजले…. आणि लग्नाच्या वेळी शालू निवडताना मित्र हळूच म्हणाला होता, दुकानदाराला सांगायचं का पळसाच्या फुलाचा रंग असलेला शालू दे…

“गाणं बदला sssss” …. धावत्या गाडीत ही हाक पुन्हा पुन्हा आली आणि भूतकाळातलं मन झपाट्य़ाने वर्तमानात आलं….गाडीत सुरू असलेलं गाणं मुलांना बदलून हवं होतं….

प्रवास पुन्हा पुढच्या दिशेने सुरू झाला…. वाटेवरचा पळस होताच सोबतीला…

निर्मला पुतुलची वाचनात आलेली एक कविता मनाला साद घालू लागली, आपल्या पित्याला नवरा, सासर यांच्याबद्दलच्या अपेक्षा सहज साध्या सोप्या पण मोठ्या अर्थप्रवाहीपणे सांगणारी कविता, “उतनी दूर मत ब्याहना”….

मुझे उतनी दूर मत ब्याहना

जहाँ मुझसे मिलने जाने खातिर

घर की बकरियाँ बेचनी पडे तुम्हे

सांगणारी ही कवयित्री पुढे सांगते जिथे जंगल, नदी, डोंगर नसतील, ज्या घराला अंगण नसेल अश्या घरात मला देऊ नकोस . नवरा म्हणजे काही ताट्ली किंवा पाण्याचा तांब्या नाही की चांगला नसला तर बदलता येईल तेव्हा जो भांडणं करेल, अशिक्षित असेल, ज्याने कधी काही काम केलेले नसेल त्याच्याकडे मला सोपवू नकोस असे विनवणारी कविता. साध्या साध्या दाखल्यांतून लहानश्या मागण्यांमधून अपेक्षांमधून त्या मुलीचे अंतरंग उलगडणारी कविता एका वळणावर म्हणते,

चुनना वर ऐसा

जो बजाता हों बाँसुरी सुरीली

और ढोल-मांदर बजाने में हो पारंगत

बसंत के दिनों में ला सके जो रोज

मेरे जूडे की खातिर पलाश के फूल

इथे कविता पळसाचा उल्लेख घेऊन आली आणि त्या पळसाच्या घट्ट नात्याने मनात खोलवर रुजली. पळसाची फुलंच मागणारी आणखी एक स्त्री… सहजी हाताने न तोडता येणारी ही फुलं मागणं हे माझ्यासाठी तू चंद्र तारे नव्हे पण जरा कष्टसाध्य काही आणू शकतोस का हे जाणण्याची आदिम इच्छा तर नसावी … असेल तसेही असेल कदाचित.

गाडीतल्या त्या कोलाहलात कवितेचे बोल उमटत गेले आणि मित्रच काय तर मित्राची मुलंही रमली कवितेत… साध्या सोप्या शब्दातला गोडवा मोहात पाडणारा होताच… आणि अचानक मित्राची लहानशी मुलगी म्हटली, वॉव मलाही हवी पळसाची फुलं…

युगानूयुगे स्त्रीयांच्या मनातलं हे तांबूस केशरी खुळ एका उमलत्या मनात हळूच उतरलं तेव्हा व्यवहार, धकाधकी, स्पर्धांच्या वाटेवरचं एक कोवळं पाऊल पळसाच्या सौंदर्याच्या वाटॆवर अलवार वळलं…. आणि मग आई आणि तिच्या मुलांचा बाबा असलेला मित्र हलकेच हसले.

रस्त्याच्या किनारी पळस उभा होता व्रतस्थ साक्षीभावाने… वाऱ्यावर डोलताना पळस आता येत्या पिढीचीही वाट पहाणार होता…

निश्चितच !!!