पूर…

गोदेला परवा पूर आला होता. तुडूंब दुथडी भरून वहाते मग आमची गोदा. या किनाऱ्याची त्या किनाऱ्याशी गाठ पडते आणि वर्षभर गोदेपासून दूरावलेली तिची लेकरं पूर पहाण्याच्या निमित्ताने जातात तिला भेटायला. परवा आम्ही उभे होतो व्हिक्टोरिया पुलावर. मुलांना गोदेचा पूर दाखवायला आणले होते… नासिककर आहात ना मग जगाच्या पाठीवर एकमेकांना कुठेही भेटाल तर दुतोंड्याचा विषय येणारच की बोलण्यात ओघाने… साधा गप्पांना पूर आला तरी त्याची तीव्रता मोजायला दरवेळेस दुतोंड्य़ा सरसावणारच हे ठरलेले…

मुलांना दाखवत होते सगळं सविस्तर… याबाजुला एकमुखी दत्त, हे समोर आहे ते रामकुंड, तो पार गळ्याखांद्यापर्यंत पाण्यात बुडालाय तो दुतोंड्या. समोर गांधी तलाव… इथे गंगा दक्षिणवाहिनी होतेय… समोर जरा नजरेला पुढे न्याल तर दिसेल नारोशंकराची घंटा…भरलय बघा सगळं. इथे भरून रहातात सगळी पापं, लोकं या पाण्यात आंघोळ करतात,तेव्हा ती साठत जातात तळागाळाशी. … पापं धुवून काढते ही दक्षिणगंगा.. गोदेच्या पाण्य़ाने धुवून निघतय बघा पार सगळं… ही अशी अनावर वेगाने धावते… हे तपकिरी गढूळ पाणी साथ देतं नासिककरांची… कुठेही जाल मुलांनो आयुष्यात, ही गोदामाय पाठीशी ठाम उभी असेल तुमच्या. मुलांना सांगणं कमी आणि स्वत:शीच बोलणं जास्त होतं असं… एरवी मनाच्या तळाशी झुळझुळणारी गोदा अशी भरून येते काठोकाठ… वहाते आणि मग बेधुंद बेभान… विस्तारत जातो प्रवाह. एका लयीत लाटांवर लाटा आदळतात…प्रवाह पुढे पुढे सरकत जातो…भुतकाळ वर्तमानावर आदळत त्याला लोटून भविष्याकडे नेत असतो असाच.

मुलांना ओळख करून देण्याच्या निमित्ताने आज गोदेकडे निवांत येणं झालं होतं. आभाळ भरभरून बरसत होतंच… भरून येणं वगैरे होत नाही आताशा. असं मनभरून पहाणं हल्ली होत नाही या गोदेकडे. गृहित धरलं जातं तिचं असणं. आपण कुठेही जा, ती आहेच, असणारच ही खात्री असते कायम. आजीबाबत असंच झालं होतं… आठ वर्ष मस्कत, अबुधाबीहून जेव्हा जेव्हा मी सुट्टीला आले, आजी यायची लगेच भेटायला… निरोपाच्या दिवशी म्हणायची, ’परत ये ताई आता… आपलं आपलं गाव बरं. मला फार काळजी वाटते… मन हुरहुरतं गं संध्याकाळी.’… गेल्या दोन वर्षात मात्र पुन्हा सतत रहाणं झालं तिच्यासोबत.

यावर्षी मात्र आजी अशी चटकन निघून गेली…पूर्वतयारीला वेळ दिला नाही तिने कोणाला. अर्थात आपल्या माणसाला निरोप देण्याची तयारी होते का कधी?? … पण जातात निघून आपली माणसं चटकन. आहेत आहेत म्हणताना ’होती’ होऊन जातात. त्या तिथे रामकुंडाच्या वरच्या बाजुला ठेवला होता पिंड… कावळा शिवण्यासाठी. सगळे उभे एकाबाजुला, कावळ्यांची वाट पहात…किती जणांचे पिंड ठेवलेले रांगेत. आलेले नातेवाईक आधीच्यांना विचारत होते, आपल्यांचा त्यातला नेमका कोणता ?? … मग त्या गर्दीतल्या पिंडावर लक्ष ठेवून सगळे. कावळे येतही होते… मग ’आला आला’ करून लगबग सगळ्यांची. इथे आपल्याच पिंडाला कावळा शिवावा असं वाटतं प्रत्येकाला. शेजारच्याशी घेणंदेणंही नसतं. त्यांच्या नातेवाईकाला मुक्ती मिळाली काय न मिळाली काय, सोयरं नसेल तर सुतक नसतं. माणसं शेवटपर्यंत माणसांसारखीच वागतात आणि कावळे कावळ्य़ांसारखे…ज्याचा त्याचा स्वभावधर्म. आपला विश्वास असो वा नसो, सगळे करतात आपण करा, आपल्याला पटॊ न पटो, बरोबरीचे सांगतात मग करा तसं अंधपणे…माणसं रडतात वगैरे. गेलेल्यासाठी रडणारे एकमेकांना, ’गेलेली व्यक्ती होती तेव्हा नीट वागला होतास ना रे तू तिच्याशी??’ असे कोंडीत पकडणारे प्रश्न विचारत नाहीत. जीवंत माणसं भलती भामटी असतात, न जाणो आपण विचारावं आणि डाव आपल्यावरच उलटावा…जीवंत माणसं सावध असतात. आजीच्या पिंडाला नाहीच शिवला कावळा. नव्हताच शिवणार, इतक्या अस्वच्छतेत आणि अश्या सार्वजनिक कावळा शिवणे कार्यक्रमात नसणारच ती कधी. ती जगली तिच्या मुद्द्यांवर ठाम, भरभरून… मायेची सावली धरली तिने खंबीर. ताठ होती ती.. तकलादू लेचीपेची कमकुवत वगैरे शब्दांना फटकारून होती ती. ताठ बाणा हे सौंदर्य होतं तिचं, दुर्गुण नव्हे. इथे नाहीच शिवला कावळा तर म्हणे तपोवनात जावे लागेल… गुरूजींनी सांगितले तसे करणे याखेरीज काही हातात नसते… आम्ही गेलो सगळे तपोवनात. पुन्हा तेच, कावळ्यांनी यावं आणि निघून जावं. अचानक कोणीतरी म्हणे शिवला कावळा. त्यांना वाटलं शिवला, ते म्हणाले शिवला. मला नाही दिसला कावळा शिवताना ,मी म्हणते नाही शिवला कावळा. अर्थात त्याने फरक पडत नाही, मुळात माझी आजी आता नव्हती… कुठेच नव्हती. त्या पिंडात, विधींमधे तर नव्हतीच नव्हती. ती मुक्त जगली होती… जगणं संपलं तेव्हा निघून गेली होती !!

गुरुजींनी तेराव्यात दोन जणींचे एकत्र विधी केले…होत असेेलअसं, मला कल्पना नाही.

माझ्या आजीच्या फोटोशेजारी कोणाचातरी अजून फोटॊ होता. दोन वेगवेगळ्या आज्यांची नातवंड तिथे गर्दी करून होती… ती एकमेकांशी बोलत नव्हती. सोयरं नसेल तर सुतक नसतंच… कोणीतरी खोडसाळपणे विचारलंही, स्वर्गात या दोन आजींची होईल का आपापसात मैत्री म्हणून?? … माझ्या मनावर काहीच उमटत नव्हतं… गुरूजींच्या पाठीवर धोतराच्या वर कसलासा चट्टा होता… तो अगदीच पहावेना तेव्हा मी उठून दुसऱ्या आजीकडच्या लोकांमधे जाऊन बसले… याबाजूला पंखा होता, हवा येत होती… रडू अजून आलच नव्हतं, येतच नव्हतं. कंटाळायला होत होतं, आजी असती तर आम्ही दोघी मिळून कंटाळलो असतो. फारच कोंदटलं मन तेव्हा उठून मेनरोडला चक्कर मारायला जावं वाटलं. आजी नेहेमी सांगायची, मन सावरायला घरात कोंडून घेऊ नकोस… बाहेर पड. कोंडी फूटेल मनाची… गेट अप, गेट रेडी अँड गेट गोईंग, तिचे तत्त्व होते. मेनरोडहून पुन्हा त्या कोंदट वाड्याकडे पावलं वळेनात पण तरी गेले… विधी संपले तेव्हा टॉवेल टोपी वगैरे सुरू होतं… स्वस्तातली स्वस्त आणली गेलेली कापडं सगळी, हलक्यातल्या हलक्या साड्या दिल्या घेतल्या जात होत्या. करायचे म्हणून करतात ना आपल्यात सगळं. असतीतही काही अर्थ विधींना पण त्या अर्थांपर्यंत पोहोचण्याइतकी सवड आणि गरज संपते तेव्हा जे होतं त्या सगळ्याची साक्ष आहोत आपण सगळे. पेढा भरवत होते सगळे मामाला… तो ते हातात घेत होता आणि बाजूला ठेवत होता. डोळ्यातून सतत वहाणाऱ्या पाण्याला थोपवत होता… क्षणभर मामा मला खूप माझा वाटला तेव्हा… या क्रुर विधींना उबगलेला.

परवा समोर पुन्हा गोदा आली आणि विचार करायचं म्हणून राहून गेलेलं खूप काही अचानक वर आलं… तळ ढवळला होता. पाणी गढूळलं होतं… राहून गेलेलं रडू मनात साठून येऊ लागलं. या पाण्याचा बांध असा फूटायला नको होता… पण तरीही कढ येतच होते. मुलं त्यांची त्यांची बागडत होती… पाऊस पडत होता. आजुबाजूला लोकांची गर्दी कमीजास्त होत होती. मोबाईल सरसावला आणि गोदेचे फोटो काढले एकामागे एक, खूप… मनातला प्रवाह वळवणं गरजेचं होतं. सेल्फी काढूया म्हटलं गोदेसोबत. फोटोसाठी चेहेरा हसरा होतोच नकळत… माझाही झाला… एकदोन सेल्फी काढलेही, मागे गोदा वहात होती. दुतोंड्या अजून अजून पाण्यात जात होता…माझी पाठ होती आता गोदेकडे आणि तितक्यात लेकाने त्याच्या कॅमेऱ्यातला नुकताच काढलेला फोटो दाखवला. फोटोत मी होते, गोदेसोबत सेल्फी काढणारी मी, माझ्यामागे तुडूंब वहाणारी गोदा… ’तू किती मनापासून बघतेस, आम्हाला दाखवतेस, समजावतेस मम्मा हे सगळं…’ म्हणून काढला तुझा फोटो… माझा लेक मला घट्ट मिठी मारत सांगत होता. त्याच्या डॊळ्यातली चमक अपूर्व होती… फोटोत मागे तीच जागा होती, आजीचा पिंड ठेवलेली जागा… तिथे आता मला मी दिसले, तृप्त, शांत… पिंड, कावळा, विधी वगैरे असू द्यावं. आपली चिमणी पाखरं आपल्या आत्म्याला जीवंतपणीच स्पर्श करत असतात. आपल्याला फक्त ते क्षण जगता यायला हवेत… हो, पुन्हा एकदा, पुन्हा एकदा सुस्पष्ट समजलं होतं मला हे. या समजण्यात आजी होती… ’मी तृप्त जगलेय’ म्हणणारी. जगणं समजलेली… मनात आता भावनांचे कढ मावेनात… तो पूर डॊळ्यांवाटे भराभर बाहेर पडू लागला. मी चटकन मागे वळले… पुन्हा गोदेला कडकडून भेटले. माझ्या डोळ्यातलं पाणी गोदेच्या पाण्यात एकरूप होत गेलं… पूराची पूराशी भेट होत गेली !!

Advertisements

मन थिर रहे नं….

अस्वस्थता येते…. येते म्हणजे ’येते आपली ’ …. बिनबुलाया मेहेमान आहे ती…. कारण न विचारता, न सांगता हजर होते…. ’घालवल्याशिवाय’ जात नाही सहसा!!! कोळ्याच्या जाळ्यासारखी आपल्याला वेढणारी ….. आपल्या आत असते न बाहेरही, काहीच रमवू शकत नाही मग!!! थकायला होतं…. घाबरायला होतं… अस्वस्थ होतं!!!

समोर कोणी विचारणारं , आपल्या अस्वस्थतेत अस्वस्थ होणारं माणूस काळजीने विचारतं , काय झालय??? … आपल्याचकडे नसणारी उत्तरं देता येत नसतात!!! कागदाची फिरकी असते नं, ती अशी उंचावरून खाली सोडली की गोलाकार भिरभिरत जमिनीवर येते , तसं हलकं होतं मन , त्याच्या फिरकीला भिरभिरायला भरभक्कम कारण लागत नाही !! आपल्या मनाची अशी बेछूट भिरभिरलेली फिरकी आपल्याला उचलून आणताना मात्र जड वाटते बरेचदा …. पेलेनासं होतं कधी कधी सारं!!! ’आधार’ हवा हवा वाटतो….

आपल्यात अनेक बाबतीत सुधारणेला वाव आहे , किती बडबड करतो आपण, नेमकं हवय काय आपल्याला…. ’ सुख बोचतं ’ अशा यादीत आपणही आहोत का ???

सपशेल हार मानायची वेळ …. आपलं ओझ कुणाच्या खांद्यावर द्यायची वेळ …..मनात काहीतरी उमटतं…

बूडत ही भव के सागर में,

बहियाँ पकरि समुझाए रे , फकिरवा!

आणि मग येते त्या फकिराची आठवण !!! समजते लगेच, आता हा उचलणार आपले ओझे…. जिगसॉ पझल चे विखुरलेले भाग हा रचणार आता सुबक!! शांत बसावे पुन्हा आपण , अनेकदा याच्या समोर बसून समाधि लावतो तसेच ….तो बोलू लागतो… त्याला काही सांगावं लागत नाही, ’काय कशी काय वाट चुकलीस ? ’ तो मुळीच विचारत नाही…. वाट सापडेनाशी झाल्याशिवाय मी येणार नाही तो जाणून आहे जसा!!!

पानी बिच मीन पियासी,

मोंही सुन सुन आवै हाँसी ;

घर में वस्तु नजर नहिं आवत ,

बन बन फिरत उदासी ;

आतमज्ञानविना जग झूठा ,

क्या मथूरा क्या कासी ?

आत्मज्ञान 🙂 … अरे बाबा ते मिळवता आले असते तर तुझं दार ठोठावलं असतं का रे ?? आणि हा पहा कसा म्हणतोय, ” मोंही सुन सुन आवै हाँसी ” !! कबिराला देता येतो हा अधिकार…. हस बाबा तू हवा तर माझ्यावर, पण तारून ने मला !!! तो मग एक एक शब्द हलका हलका उच्चारत आपल्याला थोपटतो…. एका दमात काही सांगायची त्याला घाई नाहीये, बरं तो सांगेलही त्याची आहे ती क्षमता… आपल्याला झेपायला हवं नं पण!!! एक दिशाही नकोय उपदेशाची… कबिरा तू सांगत रहा मी ऐकतेय…..

मला अनेक व्यथा नं ताप आहेत… खूप नाही पण काही मोजक्या , तुझ्याचकडे करता येतील अशा तक्रारीही आहेत….

मुसा खेवट नाव बिलइया,

मींडक सोवै साप पहरइया ;

सगळेच शब्द नाही कळत पण हे जे काय आहे ते उलटसुलट आहे…. झोपलेल्या बेड्काला साप राखतोय….विरोधाभास सारा!! हो अशाच अर्थाच्या तर असतात नं तक्रारी, सगळं तिरपांगडं असतं रे !! मार्ग दाखव रे….

बोलना का कहिये रे भाई,

बोलत बोलत तत्त नसाई ;

बोलत बोलत बढै बिकारा,

बिनबोल्या क्यूँ होइ बिचारा ?

संत मिले कछू कहिये कहिये ,

मिलै असंत मुष्टि करि रहिये ;

ग्यानी सूँ बोल्या हितकारी ,

मूरिख सूँ बोल्या झष मारी ;

कहै कबीर आधा घट डोलै ,

भरया होइ तो मूषा न बोलै!!

किती सहज आहे हे…. संतासमोर असाल तर बोला नक्की मात्र असंत असेल समोर तर उगी रहा!!! जमणार कितपत शंका आहे मात्र :).. जरा प्रयासाने जमवलं नं पण तर मनस्ताप संपलाच सारा!!!

कबीराच्या पुस्तकाची पानं उलगडत जायची आहेत… क्रम न ठरवता… इथे क्रम नसणं आणि तरीही आधाराची हमी वाटणं किती महत्त्वाचं आहे नं!!! कुठलंही पान उघडा , कबीर खंबीर उभा आहे समजावयाला…. आयूष्याच्या पुस्तकाची किती पान आपण उलटलीत यावर आपलं शहाणपण ठरतं नाही, गोंधळायला होतंच ….. हा मात्र ’ मस्तमौला ’ स्वत:च्याच धुंदीत गातोय…. एका अनाहत नादात स्वत:ही रमतोय आणि जगाला रमवतोय!!! ’बळ ’ मिळतं या सावलीत!!!

तू आहेस बाबा अमर … आमची तितकी कुवत नाही… मर्त्य असू दे आम्हाला!!!

हरि मरिहै तो हमहू मरिहैं

हरि न मरै , हम काहेकू मरिहैं ?

🙂 आहे किनई मुद्दा बिनतोड…. ही वल्ली बिनतोडच आहे…. ’अवाक’ होऊ दे मला… थक्क होऊ दे!! आजकाल खुपसे थक्क होणे होत नाही…. माझे ज्ञान वाढले भलतेच असे काहीही नाही तरीही पूर्वीसारखं हरखून जाणं फारसं जमत नाही!! ही हार की जीत कोणाला माहित रे!!! ’हार’ असावी कदाचित…. नवनवं काही मन शोधत असतं मात्र…. त्याला आवडतं चकित व्हायला!!!

तू बाळगतोस ते सामर्थ्य…. गेल्यावेळी वाचल्या होत्या की मी या ओळी… तरीही त्याच पुन्हा वाचताना ’बोध’ होतो !!!

दरियाव की लहर दरियाव है जी,

दरियाव और लहर में भिन्न कोयम ?

उठे तो नीर है, बैठे तो नीर है ,

कहो जो दुसरा किस तरह होयम ?

उसीका फेरके नाम लहर धरा,

लहर के कहे क्या नीर खोयम ?

जक्त ही फेर जब जक्त परब्रम्ह में,

ज्ञान कर देख कबीर गोयम .

नावं बदला, जागा बदला… तरिही एक आहे सारं!! असचं ’तादात्म्य ’ पावायला होतं कबीराशी…. ’तादात्म्य ’ कधी वापरेन हा शब्द वाटलंच नव्हतं!!! इथे तोच येतोय पण मनात….

किती वाचलं , किती समजलं , किती उमगलं 🙂 …. शंका येतच नाहीत मनात….. चुळबुळणा-या मनाला कान पकडून एका जागी निवांत बसवण्याइतपतं समर्थ आपण आहोत असं वाटतं!!! पुढचे निदान काही दिवस तरी बेटं सरळ चालेल असं वाटतय…. आणि कबीर कुठे जातोय मला सोडून… तो सखा आहेच सोबत!!! 🙂

मै कहता तू जागत रहियो , तू जाता है सोई रे ,

मै कहता निरमोही रहियो, तू जाता है मोहि रे !!

नाईलाज आहे रे कबीरा, ’मोह ’ कमी केले जाऊ शकतील पण निर्मोह व्हायचा नाही त्यामुळे तुला पुन्हा पुन्हा गाठावे लागते बघ!!!

सध्या तूला अलविदा म्हणते… पुन्हा भेटेनच… आणि काय लिहू, तू जाणतोच सारे!! पुन्हा डोळे मिटायला लागतील , तेव्हा ” जागत रहियो ” असं दटावून घ्यायला तुझ्याचकडे येणार मी!!!

मागे ’ विसाव्याच्या वळणावर ’ भेटला होतास… आज तुझ्याकडे वळून विसावलेय!!! हे असेच होत रहाणार , की हे व्हावे असे मलाही वाटते 🙂 … काहिही असो,

कहै कबीर ताको भय नाहीं , निर्भय पद परसावै!!! 🙂

आणि काय हवे!!

वहीतली गोष्ट…

हायवेवरचं एक बऱ्यापैकी बरं दिसणारं रेस्टॉरंट. गाडी वळवून आपण आत शिरतो… एव्हाना आपण एखाद्या टेबलजवळ बसून काय ऑर्डर करावं वगैरे विचारात पडतो आणि एकीकडे जाणवतं बाहेरून चकचकीत भासणाऱ्या या जागेत स्वच्छतेच्या नावाने जरा घोळच आहे. टेबल साफ करून होतो, आपल्या डोक्यावरचा पंखाही गरगरू लागतो … वेटर येऊन उभा रहातो ऑर्डर नोंदवण्यासाठी… एरवीचे आपण अश्या प्राप्त परिस्थितीत मध्यममार्गी भिडस्तपणाच्या रूळलेल्या वाटेवरून जात निदान एखादा चहाचा कप आण बाबा म्हणून सांगितले असते. आणि मग तो चहा संपवला न संपवला करत तिथून निघणं झालं असतं… कसलसं ओझं मनावर बाळगत.

यावेळेस मात्र तसं झालं नाही, नाही नं पटत इथे थांबणं मग निघा सरळ बाहेर कुठलाही घोळ न घालता असं म्हणत गाडी पार्किंगमधून बाहेर निघत पुन्हा रस्त्याला लागते…

द्यावा वाटणारा ’नकार’ दिलेला असतो आपण !

किराणाचं दुकान…यादीत गहू आहेत.. अर्धा किलो. दुकानदार त्यांच्याकडच्या पोऱ्याला ओरडून सांगतो, ’गहू… आधा किलो’. तो मुलगा तितक्याच टिपेच्या आवाजात विचारतो, ’कोणता गहू’ …
आता आपल्याला विचारावं नं तर ते नाही, अर्धाच किलो तर आहे गहू, दुकानदार स्वत:च ओरडतो, ’दे कोणताही’ …. आपण मात्र शांतपणे, ’२१८९ दे रे’ असं त्या मुलाला सांगतो.
एरवीचे आपण इथे वैतागलो असतो, काहीच बोललो नसतो… दुकानदाराचा रागही आला असता…

आज तसं होत नाही.

यादीनुसार सामान भरत जातो दुकानदार पिशवीत.
’गहु फारच जास्त घेतले ताई…’ तो म्हणतो.. सरकास्टिक वगैरे.
’तितकेच हवेत’ … आपण शांतपणे सांगतो.

पुन्हा एरवीचे आपण  …एरवीचे आपण इथे ’अहो दादा भाजणीसाठी हवेत, इतकेच पुरे वगैरे सांगत बसलो असतो …’

दुकानातून बाहेर निघाल्यावर आपलं आपल्यालाच खुदकन हसू येतं… आयुष्य आणि अनुभवांच्या शार्पनरने स्वभावाला पुन्हा नव्याने ’टोक’ काढलेलं आहे हे जाणवतं  … अधेमधे होतं असं, टोकदार होत जातो स्वभाव, आयुष्याच्या वहीतली काही प्रकरणं मग स्पष्ट, नेमकी लिहीली जातात.

हळूहळू बोथट होतं जातं सगळंच पुन्हा… पुन्हा आयुष्य पुन्हा अनुभव… पुन्हा भिडस्तपणा, पुन्हा मनावर ओझं… पुन्हा कधीतरी टोकदार स्वभाव …

पेन्सिल संपेपर्यंत चालणार हे आणि सोललेल्या निरर्थक फोलपटांनी बनलेल्या फुलांची ग्रिटींग्स बनतच जाणार…. अव्याहत !!

#आयुष्य_नावाच्या_वहीची_गोष्ट…

घरटं….

 

 

(वेळ –  संध्याकाळ पाच वाजलेले … )

 

— जायचय का तुला आज मॉलमधे ??? बघं मुलं घरी यायला वेळ आहे अजून… तुझी खरेदी आटोपेल तेव्हढ्यात….

 

— नको रे, आज राहू देऊ या का मॉल ?? मुलं असताना जाऊ या…. तसेही ती वाढदिवसाची पार्टी कधी संपेल कल्पना नाही… नेमके आपण जायचो आणि मुलं यायची…

 

— अजब आहेस तू ….. अगं आपण जाणार आहोत ना त्यांना घ्यायला… वेळही ठरलीये… त्याआधी कसे येणार ते ??? मुलं असली सोबत मॉलमधे की का वैतागतेस मग, की वर्षानुवर्षे राहीलं इथे तरी मेलं मॉलांमधे कोणकोणत्या गोष्टी मिळतात समजायचच नाही…. मुलं मला काही सुचू देत नाहीत …. एकदा मला मुलं नसताना घेऊन ये तू मॉलमधे… वगैरे वगैरे!!!!

 

— कळंsssssलं …. गाडी घराकडे ने गुपचुप !!!!

 

–ठीक आहे….. आणि बाई आज शक्य आहे तर लाव ना तुझी लाडकी जुनी गाणी गाडीत….. एरवी मुलं त्यांची आवडती गाणी लावतात तर करवादतेस की काय धांगडधिंगा आहे म्हणून ….

 

— राहू दे… असू दे हीच गाणी … कुठे शोधू आता माझ्या लाडक्या गाण्य़ांचा पेन ड्राईव्ह…. चालू दे आपलं काहीतरी….

 

— 😊

 

— माऊ असती गाडीत तर या गाण्याला ओरडली असती, “आवाज वाढवा …  ” ….

 

— विचित्र बाई आहेस तू . इतकच समजलेय मला आता….  … सांगणार आहे मी आज मुलांना मम्माने तुमची आवडती गाणी ऐकली…

 

— मी काही ऐकत नाही रे ही गाणी… गप्पा मार बघू माझ्याशी… बोलायचं राहून जातं म्हणतोस ना एरवी…  आता बोल ना मग !!!!

 

…………….

 

……………

 

( संध्याकाळ -साडे सहा )

 

— किती वाजले रे…. घरं कसलं शांत असतं नाही मुलं नसली की!!! शाळेत जातात ती वेळ माझी कामात जाते पण नंतर ते नसले की शुकशुकाट होतो घरात नुसता….

 

— हो का!!! अगं पण पसारा घालतात ना ते …..  … तुच ओरडतेस….

 

……………

 

…………..

 

(संध्याकाळ – सव्वा सात )

 

— बरं जेवून घेऊ या का पटकन… मग निघू या मुलांना आणायला… .

 

— हो चालेल…. किती किती वेळ ठेवतात नाही लोक वाढदिवस….. फोन करू का त्यांना की आम्ही येतो लगेच मुलांना घ्यायला…

 

—  … अरे बातम्या बघ की… जगात किती घडामोडी घडताहेत ना… एरवी कुठे मुलं ऐकू देतात तुला …. एकतर आवाज तरी करतात नाहीतर पोगो किंवा कार्टून पहातात  …. मी नाही हं म्हणत हे तुच म्हणतोस मुलांना…..

 

—  … डाव उलटवलास 😊

 

 

— श्या आपण दोघेच जेवतोय एकटे , मजा नाही येत… मधे मधे ताटात लूडबूड नाही तर करमत नाहीये….

 

—  … ओ महाराज दोघं ’एकटे’ कसे असतात हो….. खरं सांगू आपण दोघं आत्ता आहोत आपल्या आई वडिलांसारखे… ते पण तर हल्ली असतात दोघेही ’एकटेच’ …. आपण निदान काही वेळाने मुलांना घरी आणणार हे माहीतीये आपल्याला…..

 

 

—  … सध्या आपण पिल्लांना चोचीने दाणा भरवणाऱ्या फेजमधे आहोत नाही…. पिल्लं अवतीभोवती चिवचिवताहेत….. मग ती हळूहळू मोठी होतील… नव्हे त्यासाठी आपणही धडपडू….. उंच आकाशातल्या त्यांच्या भराऱ्यांची स्वप्न पाहू…. ते उडतील त्याकडे कौतुकाने पाहू….

 

—  …. ते ’उडतील’ आणि मग उडून जातील…. वेगळी घरटी बांधतील….. त्याचं काय मॅडम ???

 

—  बांधू दे…. उलट मी म्हणेन बांधू दे…  जमवू दे एक एक काडी…. पहिल्या काही काड्या पुरवायच्या हव्या तर तू न मी…. आणि ठेवायचं हलकसं लक्ष घरट्याच्या मजबूतीकडे…. त्यांच्या नकळत हं!!! त्यांच्या पंखातली ताकद, जिद्द वाढती ठेवायची….

 

 

— मग पिल्लं त्यांच्या घरट्यात बसतील नी हलकेच मागे वळून पहातील… आई- वडिलांचं घरटं असेल ना नीट असा विचार करतील…. दमले थकले की येतील इथे विसावायला…..

 

— …. आवरा…. लेडी शेखचिल्ली…. माझं झालय जेवणं…. तुमचा खयाली ’पुलाव’ शिजवा आता गाडीत… मी फोन करून येतो… मुलांना आणायला जाऊया….

 

— कुचकट … 😊

 

………………..

 

………………..

 

( संध्याकाळ – आठ वाजलेले )

 

— य्येssssss….. मम्मा बाबा …. आम्ही आलो!!!!!

 

—  मजा केली ना पार्टीत….. आम्ही तुमची वाट पहात होतो…..

 

— जाम जाम मजा आली रे बाबा …  आणि मम्मा वाट कशाला पहायची…. आम्ही येणारच ’असतो’ ना!!!

 

— हो रे… मम्माला सांग हेच पुन्हा एकदा आता …😊

 

………….

 

(वेळ रात्रीचे साठे आठ पावणे नऊ ….)

 

— अरे त्या रिटर्न गिफ्टांच्या पिशव्या नका रे फेकू इथे तिथे….. कपडे बदला…. हात पाय धूवा… आवरा रे….. ते फुगे तर सरळ डस्टबिनमधे जाऊ द्या… कोणी खेळत नाही… लोळतात नुसते घरभरं….. पसारा घालू नका sssssss !!!! मी काय बोलतेय…. कानात शिरतेय का तुमच्या ???

 

—- पीं sssssssss!!!!!

 

— बंद करा रे त्या ’पिपाण्या’ ….. लोक पण ना का देतात ही डोकेदुखी देव जाणे….काय एक एक खूळ निघतं नवं नवं …..

 

— मम्मा आपणही माऊच्या बड्डेला दिल्या होत्या हं या … उगाच बोलू नकोस….😊

 

— हो ना, दिल्या होत्या ना… नाही दिल्याचं होत्या… लोक माझं डोकं दुखवतील मग मी का त्यांचे कान किटवायचे नाहीत!!! तुम मेरे बच्चे को पिपाणी दो मै वहीच म्हणजे वैसीच दुसरी तुम्हारे बच्चे को दुंगी…. मराठी बाणा आहे हा!!!

 

— मम्मा तू पण ना …😊

 

— कळलं ना मम्मा पण काय ते… चला झोपायला…..

 

— नशीब तुझं बाळा, कळली तुला तुझी मम्मा… मला अजूनही कोड्यात टाकते ती…..  मुलं असली की त्यांच्यावर रागवते आणि नसली की कधी येतील याची वाट बघते…. चालू दे माते तुझे अखंड 😊

 

 

— चूप रे तू…. असेच असते हे,  पिढ्यानूपिढ्या हेच घडणार असते…. उगा मला बोल लावू नकोस!!!

 

………………

 

 

(वेळ रात्रीचे दहा )

 

— मम्मा जून कधी येईल ????

 

— मम्मा झालं हिचं सुरू….. आधी विचारायची आपण इंडियाला कधी जाणार?? तू सांगितलस जून महिन्यामधे तर आता सारखी विचारते ’जून कधी येणार ??? ’ …

 

— आता लगेच येणार हं जून … लवकरच…. झोपा बघू आता….

 

— मम्मा मला नानीची आठवण येतीये….

 

— मम्मा मलापण, मी पण मिस करतोय त्यांना…. ते पण आमची आठवण काढत असतील ना…. कधी येइल जून असे वाटतेय मलापण…

 

—  हं….

 

— पण मम्मा आपण सगळे असे वेगवेगळे का रहातो…. ते पण दुसऱ्या दुसऱ्या कंट्रीमधे ??? सगळ्यांना एकाच ठिकाणी जॉब का नाही करता येत???

 

— मोठं होणं म्हणतात बाळा याला….. असू दे, नंतर सांगेन सगळं … झोपा आता… उद्या शाळा आहे!!!!

 

— ए मम्मा नानीच्या घरामागच्या नारळाच्या झाडावर सुगरणीने घरटे बांधले असेल ना…. ती खाऊ आणत असेल आतल्या पिल्लांसाठी…. मम्मा, मागच्या वर्षीची पिल्लं आता मोठी झाली असतील ना… धमाल!!

 

—  हो रे बाळा झालीयेत पिल्लं मोठी…. आता ती वेगळी रहातात…. सुगरणीच्या पिल्लाने मात्र पुन्हा एकवार सुंदर ’घरटं’ विणलय ., तसच अगदी मऊसूत, उबदार… मस्त झोका असणारं ..मन लावून , जिद्दीने. काडी काडी पारखून जमवून…. माहीतीये तिला पिल्लंं मोठी होणार मग भुर्र्कन उडून जाणार एक दिवस… तरीही….

 

आणि आता मोठ्या सुगरणीची पिल्लं उडत उडत त्या घरट्याकडे धाव घेणारेत , विसावायला… जगण्याची , उडण्याची जिद्द पुन्हा पंखात साठवायला!

 

—- अहो मिसेस. सुगरण झोपा आता !!!  😊

 

— गुडनाईट मि.सुगरण 😊

 

…Tanvi Amit

 

#Monday_memories 🙂

#blogging_not_gone_with_the_wind

चोचीतल्या गोष्टी :

“आई झोपलीयेस का ? ”

“काय गं ? झोपले नाहीये … पडलेय थोडा वेळ ….. ”

“मी पण पडू का इथे माझ्या बाळाला घेऊन ?? ”

” हो… ये.. फक्त बडबड करू नकोस…. झोपू दे त्या बाळालाही…”

” बघता बघता तीन महिन्यांचं झालं बघ आई माझं बाळं ”

” हं  … झोपा आता …”

“हो हो !! अगं झोप येतेच आहे बाळाला पण झोपायचं म्हणून नाही त्याला… झोपायचं हं पिल्लू आता ’आजीशेजारी’   ”

(तुझ्यावरच गेलय तुझं बाळ हे अगदी ओठांवर आलेलं वाक्य आईने गिळून टाकलं !! )

” आई अगं याचं स्किन बघ कसं गुलाबी गुलाबी दिसतय !! ”

” त्याचं स्किन गुलाबी दिसलं तर दिसू दे आणि आम्हाला तू जरा वेळ झोपू दे !! ”

“अगं दिसू काय दे ??? बघ की जरा उठून … ”

“अगं लहान मुलांचं स्किन गुलाबीच असतं … ”

“माझं पण होतं का लहानपणी गुलाबी स्किन ?? ”

” हो होतं ”

“बघ माझं बाळ माझ्यासारखंच आहे  ”

…………

…………

(शेजारी अगदी शांतता पाहून आईला वाटलं झोपलं की काय बाळ ?? … पहाते तर तिची मुलगी आणि बाळ गायब !!)

“अगं कुठे गेलीयेस त्या बाळाला घेऊन ?? ”

“कुठे नाही बाळाला टॉयलेटमधे आणलं होतं …”

“टॉयलेट ??? तुझा आवाज बेडरूममधून येतोय … ”

“अगं हो बाळं आहे टॉयलेटमधे, मी बेडरूममधेच आहे ”

( तीन महिन्यांचं बाळ टॉयलेटमधे ??? एकटं ??? आईला प्रश्नच पडला तसा …. पण आईने ठरवले होते की या मायलेकरांमधे आपण पडायचे नाही… घालू दे काय गोंधळ घालायचा ते !! )

(एकदाचं ते टॉयलेटमधलं बाळ आणि त्याची आई परत आली… आता यांचे कपडे बदलणं , पावडर लावणे, सोबत झालेच तर अखंड बडबड करणे वगैरे सव्यापसव्य चालेल या विचाराने त्या बाळाच्या आईच्या आईने अगदी डोळे मिटले…. मनात विचार केला हे ’प्रकरण काही थोडक्यात आटोपणारं नाही, नको आता यांची लामण पहायला !!’ … तसंही या गदारोळात डोळ्याला डोळा लागणं मुश्किलही नही नामुमकिन आहे !! )

“आई ssssssss  गं  !!!”

“कायेsssss   गं ???? ”

“अगं ओरडतीयेस कशाला ?? तुला नाही हाक मारली ”

“म्हणजे इथे तुझी दुसरी कोण आई आहे मग.. तुच बेंबीच्या देठापासून ओरडलीस नं आईssss गं म्हणून ?? ”

” अगं ते ’हाक’ मारायचं आईssss गं नव्हतं…. ते आपल्याला ’दुख’ झालं की ओरडतो नं आपण ते वालं होतं ”

(बाळाच्या आईच्या भाषेतला बदल पहाता ती तिच्या खऱ्या वयात म्हणजे वर्षे पाचच्या भाषेकडे झुकायला लागली होती  )

” हे वालं नं ते वालं …. दुख नाही आणि दु:ख असतं ते !! सॅड वाटलय का तुला , तसं सांगत जा गं बाई …. काय झालं आणि सॅड वाटायला ??? ”

“अगं बाळाचं स्किन बघ !!! ”

“सांगितलं नं एकदा असू दे ते स्किन गुलाबी म्हणून ”

“अगं ते नाही …. बाळाचं स्किन बघ पूर्ण फाटलय पाठीकडे  ”

“स्किन फाट्लं ????? फाटलं का एकदाचं …. बघू …. ”

(खरच की गुलाबी टेडी बेअर बाळाच्या पाठीला चांगलीच चीर गेली होती .)

“आई स्किन फाटून आतून कापूस बाहेर आलाय बघ ”

“हं दिसला… ”

“आता काय करायचं गं ’मम्मा’ ??? ”

(चिमुकली आई प्रचंड केविलवाणी झाली होती !! )

“आता काही नाही… सुई दोरा घ्यायचा आणि शिवायचं ते बाळं ”

” हा सगळा कसूर दादाचा आहे, त्याला कितीदा सांगितलेय की टॉयबॉक्समधे माझ्या बाळांच्या अंगावर त्या रिमोटच्या कार टाकत जाऊ नकोस… त्यांचे ऍंटीना माझ्या बाळांना ’फाडतात’ ”

(छोट्या आईच्या तक्रारीत तथ्य होतं …  )

“मी सांगते हं दादाला…”

“तू कशाला मीच बघते बेत त्याचा , बाळ माझं फाटलय ”

(छोट्या आईच्या डोळ्यात टपोरे थेंब आणि त्या थेंबांआड निग्रह होता …. बरोबरच आहे लेकरांवर बेतलं की आई रणरागिणीचा अवतार घेणारच … )

” कुठेय तो दादा ??? ”

” हॉलमधे गेलाय… व्हिडिओ गेम खेळणार म्हटला होता थोडा वेळ ”

“ए दादाsssss ….. गेम खेळतोयेस तू ??? ”

(दादाचं काही खरं नाही आता !! )

“दादा sssss … मला का नाही बोलावलंस रे.. जा कट्टी !! ”

(व्हिडिओ गेमने सध्या बाळाच्या काळजीवर मात केलेली होती ….. हातातलं गुलाबी स्किनचं बाळ त्या आईने स्वत:च्या आईकडे हवेतून भिरकावलं आणि ओरडली …)

“मम्मा कॅच ..  तू सांभाळ आता बाळाला थोडा वेळ ”

(बाळाला असं उडायला शिकवून चिमणी आई स्वत:ही उडाली होती !!  )

खऱ्या आईला खुदकन हसू आलं…. मगाचा आजीचा ’रोल’ बदलून आता आईला ’टेलरचा’ रोल मिळाला होता !!

तीने झोपेला राम राम ठोकला आणि सुई दोरा हातात घेतला…. त्या बाळाच्या फाटलेल्या स्किनला शिवायला सुई टोचली खरी पण कुठल्याही बाळाला अश्या वेदना झाल्या की आईला होणारा त्रास झाल्याशिवाय राहिला नाही !! ती सुई बाळाबरोबरच आईच्या मनाला टोचून गेली….

आईच्या लेकीने त्या टेडीरूपी बाळात प्राणप्रतिष्ठा केलेली होती !!

आईने ते बाळं हळूवार शिवून टाकलं… उगाचच आणि नकळत त्याला जोजावलं !!

ते ’टेडीरूपी’ बाळ कायम रहाणार नव्हतं… हा प्रसंग आईची मुलगी विसरणार होती तरीही आपण काय धरू पहातोय हे आईला समजत नव्हतं …. एक एक धागा, एक एक शिवण प्रेमाची विश्वासाची असावी का ?? की मुलांबाबत काहीही उसवलं तरी ,बिनसलं तरी ते जोडण्याचं सामर्थ्य आई पडताळून पहात होती … असेल काहीतरी किंवा काहीच नसेलही , आईला सवय आहे असं विचार करत बसण्याची  !!

कदाचित आयुष्याच्या गांभीर्यावरचा हा पिल्लूसा ’उतारा’ आपल्याकडे आहे, असे वेगवेगळे रोल आपण करू शकतो की नाही याबाबत जग साशंक असलं तरी ते आपल्याइतके चांगले कोणीही करू शकत नाही असा विश्वास बाळगणारी मुलं आपल्याभोवती आहेत हे सोप्पंसं सत्य लक्षात ठेवावं आणि आनंदी व्हावं इतकंच असावं हे… !! 

टेडीबाळ बरं होतं आणि ते आणि त्याची आई पुन्हा छानसं हसतात. आपल्याकडे अशी एक चिमुकली आई आहे म्हणून ’मोठी आई’ खुश होते.. आणि चिमण्या आईच्या चोचीतल्या गोष्टी विसरू नये म्हणून ती स्वत:च्या मनात त्यांची पक्की नोंद करून ठेवते…

ज्योत…..

 

 

“आई गं सॉरीss !! ”

 

“अरे अरे , काय झालं पिल्लू … आणि रडतीयेस कश्यासाठी ?? ”

 

टपोऱ्या डोळ्यातले ते ओघळणारे थेंब आईला अगदी असह्य होतात नेहेमी …..

 

“काय झालेय बच्चा …. रडायचं नाही असं… सांग मला बघू चटकन, लागलं वगैरे नाही नं तुला काही ?? ”

 

…………..

 

………………..

 

“आई माझ्याकडून एक चूक झाली…. तू वरण वाढलसं नं आत्ता, त्यात मीठ कमी वाटलं मला… मी मीठ घातलं वरणात आणि चुकून मीठाचा चमचाही वरणात बुडवला गेला…  ”

 

आई गंss…. इतकूसं कारण ते, आणि माझं पिल्लू किती नाराज होतय… काय करावं आईने, चटकन उचलून घ्यावं नं ते बाळ आणि सांगावं, “अगं इतक्याश्या गोष्टीसाठी का कधी कोणी रडतं ?? आपण मीठाच्या बरणीत दुसरा मस्त मस्त चमचा घालू या !! ” … जवळ घ्यावं बाळाला, डोळ्यातलं पाणी पुसावं आणि पुन्हा जेवायला पाठवावं …. हो नं!!

 

आई हे असंच करायची, अगदी आत्ताआत्तापर्यंत…. आता आईला बाळांना उचलताच येत नाही…. डॉक्टरांनी सांगितलेय तिला , कुठलंही वजन उचलायचंच नाहीये…सर्वाइकल स्पाॉन्डिलाइसिस नावाची नकोशी ओळख आईलाही नुकतीच होतेय…

 

रडणारं, रुसलेलं, नाराज झालेलं बाळ समोर आलं की आई आताही त्याला समजावते… त्याच्या डोक्यावर, पाठीवर हात फिरवते…. तिची माया समजते बहुतेक पिल्लांना !! ते खुदकन हसतं…. पण प्रेमाच्या, मायेच्या या बदलाव्या लागलेल्या पद्धतीने आईला मात्र त्रास होतो. खूप त्रास होतो…

 

बाळाचं रडणं थांबतं पण आईचं मन थांबत नाही… त्याला खूप रडावसं वाटतं !!

 

आई स्वत:ला समजावते, ही एक वेळ आहे… एक फेज आहे, संपणार आहे दुष्टचक्र …. समजंसपणाचा एक मुखवटा आईच्या चेहेऱ्यावर आणि एक ओशाळं हास्य त्या मुखवट्यावर !!

 

रोज असेच होते… लहानसहानं बाबी होतात आणि आईची हतबलता सामोरी येते…. आई रोज सकाळी मुखवटे बदलते, नवेनवे मुखवटे चढवते …. कधी हसणारे, गंमत करणारे, खंबीर वाटणारे…

 

रात्र होता होता आई त्या मुखवट्याआड दमून जाते…. एक नवा मुखवटा चढवते, बाळांच्या बाबासाठीचा…. ’न दमल्याचा’ मुखवटा, कुठल्याच वेदना होत नसल्याचा…. बाबा आईला ’ओळखून’ असतो!! मुखवट्यांनी लहान मुलं फसले तरी खरा चेहेरा त्याला दिसतो, पहाता येतो  ….. तो काही बोलत नाही !! अबोलपणे मुलांना सांभाळतो… त्यांना आईच्या वाटचं प्रेम देऊ लागतो…. पूर्वी तो घरी आल्या आल्या मुलांचा दंगा त्याला आवडत नसतो…. आता त्यानेही अटी बदललेल्या असतात, किंबहूना आता त्याच्या काही अटीच नसतात ….

 

तो मुलांचा बाबा होतो तसा आईचाही ’बाबा’ होतो… आईला हळूवार जपतो!!

 

बाबाने त्याच्या मनातली काळजी मुखवट्याआड लपवलीये हे आईलाही न सांगता समजतं…

 

आईच्या मनात सल उमटायची थांबत नसते….

 

रात्र होते… चोहीकडे अंधार !! हळूहळू तो अंधार आईच्या मनातही उतरतो…

 

आईचा मुखवटा बाजूला पडतो ….

 

खंबीरतेचा मुखवटा,

विसावे उशीशेजारी ….

अंधाराच्या काळ्या मेघाआड,

अश्रॄंची दाटी उरी !!

 

उष्ण उष्ण कढ मनात येऊ लागतात …..

 

कधीतरी मुखवट्यांची ,

करावी वाटते होळी….

सहजतेने होऊ द्यावी ,

अश्रॄंनाही वाट मोकळी !!

 

आई अजून अजून हतबल होते, धास्तावते … अंधार अजून अजून दाटतो!! अचानक आईला काहीतरी चाहूल जाणवते. आई उठून बघते तर आईचं पिल्लू उभं असतं , निरागसपणे म्हणतं , ” पांघरूण नीट करत होते गं …. तुला झोप लागली का पहायला आले होते …. झोप हं व्यवस्थित !! मी आहे घाबरू नकोस!!! 🙂 ”

 

आईच्या अंधारलेल्या मनात एक प्रकाशाची ’ज्योत’ चमकते. मुखवटा उशीशेजारी पडलेला असतो आणि आईच्या चेहेऱ्यावर एक खरं खरं ’हसू’ उमटतं !! 🙂

चैत्रचाहूल….

IMG_20170329_192511“अगं बिलाच्या किमतीतली उरलेली मोड काउंटरवर आदळत ती जवळपास फेकणाऱ्या दुकानदाराला तू ती मोड उचलत शांतपणे थॅंक्यु कशी म्हणू शकतेस?” पोटतिडकीने आणि सात्त्विक त्राग्यातून विचारला गेलेला प्रश्न खर तर… पण जमतं असं करायला. शांतपणे ती मोड उचलली जाते, आपल्या चेहेऱ्यावर हावभाव शांत ठेवत “थँक्यु ” म्हटलेही जाते, एखाद्या प्रतिक्षिप्त क्रियेसारखे. समोरच्याच्या वागण्यातलं काही खटकलं तरी आपण आपल्याच मार्गाने जाणे निवडतो. समोरच्या प्रश्नाने क्षणभर विचलित होतेही मन…’जशास तसे’ वागावे वगैरे धडे गिरवलेले असले तरी तसे प्रत्यक्षात वागणे मात्र साधत नसते. तो स्वभाव मुळात असतोच आपला.

स्वभाव… लहानसा शब्द. सहज स्वाभाविकपणे उच्चारला जाणारा. प्रत्येकाचा म्हणून एक असणारा स्वभाव, अनेक अनेक छटा असलेला मोठ्ठ्या व्याप्तीचा शब्द. सहसा हेच उच्चारलं जातं की अरे तो माझा स्वभाव आहे… शब्द नकळत उच्चारला गेला तरी जात्याच असलेलं या शब्दाचं तेज मनात लखकन चमकून जातं. क्षणभर थबकतं मन त्याच्यापाशी, रुंजी घालतं त्याच्या अर्थापाशी आणि वहात्या दिवसाच्या प्रवाहासोबत पुढे निघालेलंही असतं. सकाळी विचारला गेलेला प्रश्न लहानसा आणि त्याचं चटकन दिलं गेलेलं उत्तर. हे उत्तर इतकंच नसून ते बरंच मोठं आहे हे जाणवतं. ’स्वभावाला औषध नाही’, असा कसा आहे एखाद्याचा स्वभाव हे सहसा सगळ्यांच्या आवडीचे, चर्चेचे विषय… आणि हे असे कधी कधी विचारले गेलेले प्रश्न तर आपल्याला आपल्याच स्वभावाबद्दल आणखी विचारात टाकून जातात.

जीवनाच्या वाढत्या वेगाच्या आधीन होत जाणारा रोजच्या दिवसा सारखाच खरंतर हा आणखी एक दिवस. सकाळचा स्वभावाचा विचार मनात घोळत ठेवत पार पडत असलेला दिवस. . दिवसाच्या कामाच्या धबडग्यात मात्र या उत्तराचा धांडोळा घ्यायला सवड होत नाही. या वेळात इतर कोणाच्याच काय तर स्वत:च्या मनाशीही गाठभेट होत नाही. संध्याकाळ कलताना जरासं इटुकलं निवांतपण मिळतं. स्वत:शी तुटलेल्या संवादाशी नाळ पुन्हा जोडली जाण्याचे हे क्षण. इतकावेळ मनाचा पिच्छा पुरवणारा विचार आता अगदी सामोरा येतो आणि आठवतो दिवसाच्या अगदी सकाळी घडलेला तो संवाद पुन्हा एकदा…

एव्हाना बाहेर सूर्याने आपला पसारा आवरायला घेतलेला असतो आणि घरात स्वैपाकघरात जरावेळ शांतता असते. फ्रिजचं दार बंद करताना खिडकीतून येणारी निरोपाची सूर्यकिरणं आपल्या चेहेऱ्यावर थबकतात आणि त्याने उजळलेलं आपलं प्रतिबिंब त्या बंद फ्रिजच्या दारावर पडतं. साऱ्या दिवसभरातली स्वत:ची स्वत:शी अशी क्षणिक गाठभेट घडते आणि चेह्ऱ्यावर एक हलकसं प्रसन्न हसू उमटतं, सूर्यकिरणांच्या सोनेरी छटेचं. निवांतपण मनाशी घट्ट कवटाळलं जातं आणि पावलं गॅलरीकडे वळतात… हुरहुरती संध्याकाळ, काहीसं धूसर अस्पष्ट होणारं अस्तित्त्व… समोर शहराचं बदलतं रूप दिसतं आणि त्या झपाट्य़ाने वेग पकडत चाललेल्या शहराशी आपण काहीसे विसंगत वाटून जातो…

कोई हाथ भी न मिलाएगा, जो मिलोगे तपाक सें,

ये नये मिजाज का शहर है, जरा फासलें से मिला करो !

गॅलरीतून समोरचा रस्ताही दिसतो. लगबगीने घराकडे निघालेल्या गर्दीची पावलं रस्त्यावर. चेहेरा हरवलेली ही गर्दी, ’मिजाज’ नया असलेली ही गर्दी. कुठल्याश्या अनामिक ओढीने धावणारी ही गर्दी, हा वेग गुदमरवणारा असतो. हा सुर नवा असतो आणि आपल्याला हे गाणं गाता यावं की नाही असा संभ्रम दाटून येतो. माणसांच्या गदारोळात नवनवे प्रश्न नित्य उभे ठाकतात आणि आपला शोध असतो उत्तराच्या वाटेचा. समोर अखंड ओघ वाहतच असतो…आपापल्या घराकडे, वाट पहाणाऱ्यांकडे परतण्याची स्वाभाविक नैसर्गिक घाई जाणवते त्या गर्दीकडे…विचारांच्या साखळीतला ’निसर्ग’ शब्द घुटमळतो मनाशी. भिरभिरणारी अस्थिर श्रांत नजर समोरच्या मोठ्ठ्या वृक्षावर जाऊन स्थिरावते आणि अचानक जाणवतं त्या झाडाला नुकताच पुन्हा घेरू लागलेला टवटवीत ताजेपणा. कान्याकोपऱ्यात जागोजागी कोवळी कोवळी पोपटी पालवी नजर सुखावत जाते. इवली इवली गोडूली, ताजी ताजी प्रसन्न पानं, तान्ह्या बाळाच्या मऊसुत चिमुकल्या तळव्यासारखी अलवार पालवी. शेजारच्या आंब्याला जागोजागी आलेला मोहोर पुन्हा नजर खिळवून ठेवतो. कुंडीतल्या मोगऱ्याची कळी टपोरं बाळसं धरू लागलेली असते… निसर्गाला लागलेली चैत्रचाहूल मनाला स्पर्शून जाते. आता हा निसर्ग अगदी स्पष्ट होतो मनात आणि ताबा घेतो मनाचा, त्या हिरव्यागार पानांचं असं पुन्हा एक प्रतिबिंब आपल्या चेहेऱ्यावर पडतं आणि मगा उमटलेल्या हलक्याश्या हसूचा हात धरत पुन्हा हजर होतं.

मी पंचांगाला चैत्र कधी हे विचारलेच नाही

झाडांची पोपटी पालवीच मला अधिक विश्वासार्ह वाटली…

धामणस्करांच्या निसर्ग उलगडणाऱ्या मनात खोलवर दडलेल्या ओळी अलगद सामोऱ्या येतात. निसर्ग म्हणजे ’नियम’…शक्यतो कश्यानेही विचलित न होता अखंड व्रतस्थ असणे म्हणजे निसर्ग. छानच वाटतं आपल्याला, मनात कोवळया तजेल्याचा फुटवा उमटतो या विचाराचा. निसर्गाचा असा हा ’हिरवेपणाचा’ स्वभाव असतो. त्याचं ते अटळ अढळ असं सृष्टीचक्र, आधार वाटतो या अविचल सृष्टीचक्राचा. मनात हसरे तरंग उमटतात, डहूळत जातं मन. निसर्गाशी परतल्यावर आश्वस्त वाटू लागतं. मनाला उभारी मिळते.

संध्याकाळ होताना घरट्यात परतणाऱ्या पक्ष्यांसारखी आभाळभर विखुरलेली उत्तरं पुन्हा गवसू लागतात. माणूस असणं, उत्स्फुर्तपणे माणसासारखंच वागणं, वागता येणं म्हणजेच आपला स्वभाव… या स्वभावाविरूद्ध जेव्हा जेव्हा आपण जातो तेव्हा आपण निसर्गाच्या विरुद्ध जाऊ लागतो. निसर्गापासून दुरावताना, मुळ प्रवृत्तीपासून फारकत घेताना चुकल्यासारखं वाटू लागण्याची भावना पुसली जाते. आपल्या वागण्याची, स्वभावाची पुन्हा ओळख पटते आणि माणसाने माणसासारखं वागणं हे निसर्गाला धरून आहे असा अधेमधे डळमळीत होत जाणारा विश्वास पुन्हा नव्याने दृढ होत जातो.

मानवाच्या अविचारी वागण्याला हा नेमस्त निसर्ग जेव्हा ’जशास तसे’ उत्तर देतो तेव्हा समस्त मानवजातीला होणारा त्रासही मनात आला आणि जाणवले ही जशास तसेची उर्मी विनाशाकडे नेणारी आहे. आपला मुलभूत स्वभाव हा अनेक वर्षांच्या अनुभवांतून, जगण्यातून कधी जाणता कधी अजाणता सहज साकार होत जातो आणि मग येतो एक टप्पा जिथे समोरच्याने जरा उद्धटपणे ठेवलेली मोड शांतपणे उचलली जाते, सहज शांतपणाने “थँक्यु ” म्हणताही येते. व्यवहाराची तारेवरची कसरत सांभाळताना बिचकायला होतेही पण तरीही होणारी सकारात्मक अंत:प्रेरणा म्हणजेच निसर्ग.

हर धडकते पत्थर को, लोग दिल समझते हैं

उम्र बीत जाती है, दिल को दिल बनाने में…

संभ्रम निर्माण होत असताना, जशास तसे वागणे सोपे वाटत असतानाही आपण आहोत तसे वागण्याचं बळ म्हणजे निसर्ग… एव्हाना गॅलरीतून दिसणारी धावती गर्दी मंदावलेली असते. हलकी हलकी लुकलुकणारी निळसर आकाशातली एखादी चांदणी प्रकट होऊ लागते. विस्तीर्ण आकाश, हिरवळीने लगडू लागलेले वृक्ष, पक्षी, आकाशातली चंद्राची कोर या सगळ्याचा आपण पुन्हा भाग होतो. समोरच्या गर्दीतलं एकही होता येतं आणि घनदाट वनात वाहणाऱ्या एकाकी झऱ्याच्या काठी झुकणारं विश्रब्ध झाडही आपल्याच मनाचा एक कोपरा होत जातो. मन पुन्हा नितळ स्वच्छ होत जाते, विचारांचं मंथन करणं हा ही आपल्या स्वभावाचा किती अनिवार्य भाग आहे हे जाणवतं तेव्हा एक सहज सरल हास्य चेहेऱ्यावर विसावतं, मनाला चैत्रचाहूल पुन्हा लागल्याचं स्पष्ट होतं. आता पावलं नव्या दमाने माणसांच्या जगाकडे परतू लागतात….