ससाणा ते Falcon !!

ससाणा या पक्ष्याबद्दल विचार केला की मला सगळ्यात आधि शीबी राजाची गोष्ट आठवते. कबूतराचे प्राण परत हवे असतील तर त्याच्या वजनाचे मांस स्वत:च्या शरीरातून दे अशी अट घालणारा बहिरी ससाणा !!

अशी भयंकर मागणी घालणाऱ्या ससाण्याबद्दल एक भिती होती लहानपणी .. त्यामूळे तो आवडणे वगैरे जरा अशक्यच!! त्याचा तोरा, रुबाब मान्य केले तरी फारशी आपुलकी काही कधी वाटली नसावी.

पुढे या पक्ष्याशी जे काही थोडकं नातं उरलं ते कधीतरी पाहिलेल्या शाहजहानच्या किंवा दारा शुकोवच्या हातावर बसलेल्या त्याच्या फोटोपुरतं . इतिहासाचा अभ्यास संपला पण बाकि सिनीमे-बिनीमे वगैरे व्याप बरेच होते नं . मग हा पक्षी आठवतो तो  ’कुली’ मधला अल्लारखाँ किंवा अगदी कालपरवाच्या ’दबंग’ मधली गाणी म्हणत दुबईत वाळवंटात बागडणाऱ्या सलमानच्या हातावर बसलेला …. पाउलो कोएलोच्या ’अल्केमिस्ट’ मधेही या पक्ष्याचा उल्लेख आठवतोय!!

मस्कत सोडून संयूक्त अरब एमिरातात दाखल होताना या ससाण्याशी पुन्हा नातं जोडलं गेलं . आता त्याचं ’ससाणा’ हे नावं माझ्यापुरतं उरलं होतं. इथे जळी स्थळी किंवा ’रेती स्थळी ’  म्हणणं जास्त योग्य होइल किनई … तेव्हा इथे ’रेती स्थळी’  हा ओळखला जातो Falcon या नावाने .

या देशाचं Falcon पक्षी हे राष्ट्रीय चिन्ह आहे . त्यामूळे पासपोर्ट आणि व्हिजाच्या घरट्यावर हा पक्षी अवतरला की मगच आपला इथे दाखला होतो . इथेच त्याच्याशी आपली ओळख संपू शकते, पण जर खरच वाळूचे एखादेतरी वादळ मनापासून अनूभवले, रुपेरी सुर्य पाहिला,  उंटांच्या शर्यती पाहिल्या, खजूरावर , त्याच्या खरखरीत झाडावर प्रेम करावे वाटले,”अजान ’मधेही पावित्र्याचा अंश सापडला …. तर हळुहळू या  देशाच्या,पक्ष्याच्या सगळ्याच्याच आपण प्रेमात पडतो. अतिशयोक्ती वाटू शकतं का हे विधान ? असेलही …. मी पडलेय पण प्रेमात !! अर्थात मला प्रेमात पाडायला फार मेहेनत करावी लागत नाहीच… मी प्रत्येक चांगल्या गोष्टीच्या प्रेमात पडते… (विचारा माझ्या नवऱ्याला 🙂 )

तर …

वाळवंटात रहाणाऱ्या या लोकांना तेल सापडण्यापुर्वीचं त्यांच खडतर जीवन सुसह्य करण्यात ज्या ज्या कोणी मदत केलीये त्यांना इथे मान आहे हे ऐकून आणि काहीसे अनूभवातून माहित होते. मात्र या ससाण्याबद्दलचं प्रेम, आदर आणि त्याला मिळणारा मान इथे प्रत्यक्ष अनूभवायला मिळाला . त्याच्याबद्दलचा उल्लेख हा नेहेमी , “Falcons and Falconry is an integral part of desert life which has been practiced in the UAE for centuries. ” असाच सुरू होतो. अरबांच्या आयूष्याचा हा अविभाज्य घटक. खजूर, दुध आणि ब्रेडसारख्या तूटपुंज्या आहारावर भागणे कठीण म्हणून बेडाऊन (मराठीत ज्यांना ’बैदू’ असे संबोधले जाते ) लोकं हे पक्षी शिकारीसाठी वापरत असंत . सश्यांची किंवा ’होबारा’ सारख्या पक्ष्याची शिकार करण्यासाठी, वाळवंटात दिशा दाखवण्यासाठी मदत करणारा हा राजस पक्षी .

आता वाळवंटातलं जीवन आमूलाग्र बदललेलं असलं आणि Falcons आता केवळ सहज केल्या जाणाऱ्या किंवा परंपरा राखण्यासाठी केल्या जाणाऱ्या शिकारीसाठी उपयोगात आणले जात असले तरी त्याने त्यांचे महत्त्व आणि स्थान कमी होत नाही.

जसजशी मी अबूधाबीत रूळले या पक्ष्याबद्दल अजून अजून माहिती मिळत गेली. हातावर ससाणा (Falcon) मिरवणारे अरब पाहून वाटलं , कधीतरी जमले तर आपणही या पक्ष्याशी मैत्री करावी ….

अगदी वाळवंटात जावे आणि बघावे हा पक्षी शिकार कशी करतो. वाळवंटात जाणे तर मला सध्या शक्य होणार नव्हतेही आणि आता तर नाहीच नाहीये…. इथे तर फक्त Falcons साठी म्हणून स्वतंत्र हॉस्पिटलही आहे. तिथेही जायचे आहे…. to do यादी नेहेमीप्रमाणे लांबलचक आहे…. त्यात समजले की अगदी जवळच असलेल्या Exhibition Center मधे हे पक्षी येताहेत …. मग काय लगेच पोहोचले तिथे … हातात घेणं नाही झालं तरी चालेल ,पहायला तर मिळेल ससाणेबूवा 🙂

तिथे पोहोचल्यावर जाणवलं की पहिल्यांदाच इतके एकगठ्ठा अरब पाहिले मी इथे !! त्यांच्या देशाबद्दलचं , इतिहासाबद्दलचं प्रदर्शन पहायला बरीच गर्दी होती !!

जरा शोधाशोध केल्यावर मला Falcon सापडले 🙂

प्रत्यक्ष पाहिलेला हा पहिला !!

डोळे झाकून ठेवले नाही तर भेदक नजरेचा अत्यंत वेगवान असा हा पक्षी आवरता येइल का ?

डोळ्यावरची पट्टी काढलीये 🙂

मागे वळ रे जरा सांगितल्यानंतर हा वळला आणि मग मी आणि लेकाने लगेच त्याच्या पंखांना हात लावून पाहिला 🙂

ससाण्यांची शाळा 🙂

वेगवेगळे रंग …

या रंगांच्या, पट्ट्यांच्या वैविध्याबद्दल जरा अधिक माहिती काढली तर समजले की या फाल्कनचे दोन प्रकार आढळतात इथे .

>>The two main species used for hunting in the UAE are the “Saqr” falcons (Falco Cherruq), which are imported from other Middle Eastern countries and the Peregrine (Falco Peregrinus). The Saqr is the most popular since it is well suited for desert hawking. The female Saqr (Al Hurr), which is larger and more powerful is the one utilized more frequently than the male (Garmoush). The female Peregrine (Shahin or Bahri Shahin) is also preferred to the male (Shahin Tiba) for hunting purposes.

आपण ’बहिरी ससाणा’ जे म्हणतो तेच इथे ’बाहरी साहीन ’ असे म्हटले जाते 🙂

हातावर घ्यायला मिळाला हा ससाणा. एक स्वप्न पुर्ण झालं 🙂 … पुढचं स्वप्न आहेच की आता जसे जमेल तसे डोळे न बांधलेला ससाणा हातावर घ्यायचा त्याच्याशी मैत्री करायची आणि शक्य झालच तर वाळवंटातला त्याचा वावर याची देही पाहून यायचा 🙂

ही माहिती महत्त्वाची … होबाराला जपले जातेय कारण तो Falconry साठी महत्त्वाचा आहे!!

होबारा

आता एक गंमत … अरबांकडे लहान मुलांचे खेळ कोणकोणते असतात याबद्दलची माहिती शोधताना हा फोटो मिळाला ….

कांदाफोडी 🙂

या कांदाफोडीच्या खेळाची UNESCO ने दखल घेतल्याचेही तिथे नमूद केलेले पाहिले आणि मला नेहेमी पडणारे प्रश्न आणि बोचणारी खंत पुन्हा डोके वर काढू लागली . आपला राष्ट्रीय पक्षी जितका सुरेख आहे तितका दुसरा नसावा…. एकूणातच आपल्याकडे असलेले जैविक वैविध्य आणि समृद्धी दॄष्ट लागण्याजोगी आहे. तरिही इथे जसे मी जोडले जातेय तसे मला माझ्या देशात का होत नसावे ? दोष माझ्यातच आहे असे मी तरी मानतेय…. पण मग मी एकटी खचितच नाहीये …. १०० पैकी ९९ असेच आहेत , संवेदनाशुन्य 😦 … आमचे खेळ मरो, भाषा मरो, नैसर्गिक संपदा मरो आम्हाला काहीच वाटत नाही !! का होतेय हे असे ? का नाही कश्यानेच फरक पडत आम्हाला ? का आम्हाला काहीच जपावेसे, जतन करावे, जगाला दाखवावे वाटत नाही ?

नेहेमीचेच आहे हे… असेच होते …. या देशांबद्दल पोस्ट लिहायच्या नाहीत असे ठरवूनही त्या नकळत मनात याव्यात इतपत भारले जायला होते . इथे डोळ्याला पट्टी आहे ती फाल्कनच्या … आमच्याकडे झापडं आमच्याच डोळ्यांवर आहेत …. तसे नसते तर ’डाल डाल पर सोनेकी चिडीया ’ म्हणणाऱ्या आणि असणाऱ्या देशातली लोकं अशी उदासिन कदाचित झाली नसती !!!

हे असे विचार सुरू असताना मला शेख झायेद या अबूधाबीच्या खलिफाचं एक वाक्य वाचायला मिळालं एके ठिकाणी :

“He who does not know his past cannot make the best of his present and future!! “

किती खरं आहे हे … वाळवंटातली माती हा या लोकांचा इतिहास आणि त्याचं त्यांनी सोनं केलं ….. सोन्याचा धूर हा आमचा इतिहास त्याची आम्ही सगळ्यांनी मिळून माती केली !!

असो… अश्या ठिकाणी गेलं की एक जाणिव होते की ’जब जागो तब सवेरा ’ … काय करता येइल, एकट्याने की एकत्र येउन याचा विचार करायला अजूनही उशीर झाला नाहीये !!

एक सात्विक वादळ …. अमृता प्रीतम …

अमृता प्रीतमचं तिने स्वत: लिहीलेलं एकही पुस्तक मी वाचलेलं नाही ,कधी वाचेन ते ही माहित नाही!!!  पंजाबीत असलेलं पुस्तक वाचता येणार नाही कदाचित पण समजणार नाही असं मात्र म्हणता येणार नाही….. ती मराठी नाही, मी पंजाबी नाही…. तिच्या साहित्याची ओळख होण्याच्या टप्प्यापर्यंत येइपर्यंत मूळात माझी साहित्याशी अजून ओळख नाही….  मग असे असूनही , तुटपुंज्या वाटू शकणाऱ्या ओळखीवरही त्या व्यक्तीमत्त्वातलं नक्की काय साद घालतं समजत नाही….

बरेचदा वाटतं ब्लॉगवर एक पोस्ट लिहीण्याइतकी मी नक्कीच ओळखते तीला… मग वाटतं, छे!! मला जे समजतं , जे वाटतं ते शब्दांमधे बांधण्याइतकी समर्थ मी नक्कीच नाहीये.आणि मग तिथेच वाटतं, ’युरेका ’ …. सापडलं मला की मला काय आकर्षण वाटतं तिच्या व्यक्तीमत्त्वाचं…. माझं ’दुबळं’ असणं, समाजाच्या चौकटीचं सतत भान बाळगणं आणि तिने ते सशक्तपणे झुगारणं …. नुसतं झुगारणं ही बंडखोरी नव्हे तर स्वत:तल्या प्रतिभेला जपत स्वत:च्या नियमांनूसार आयुष्य जगणं !!!

भारतातून निघताना पुस्तकं खरेदी करणे हा एक महत्त्वाचा टप्पा असतो माझ्यासाठी नेहेमी . एका पुस्तकाच्या खरेदीवर एक पुस्तक मोफत अशी योजना त्या दरम्यान सुरू होती. घेतलेल्या कुठल्यातरी पुस्तकावर एक लहानसं पुस्तक हाती आलं , मुळचं ’उमा त्रिलोक ’ या लेखिकेचं आणि  ’अनुराधा पुनर्वसू ’ यांनी मराठीत भाषांतरित केलेलं  ’अमृता इमरोज ’ एक प्रेमकहाणी  नावाचं ते पुस्तकं !!!

अमृता प्रीतम एक मोठ्या पंजाबी लेखिका होत्या इतपतच ज्ञान होते तोवर मला…. केव्हातरी सहज पुस्तक चाळायला म्हणून हातात घेतलं . मात्र जसजशी वाचत गेले तेव्हा मात्र अमृताच्या व्यक्तिमत्त्वाच्या प्रेमात पडत गेले. इथे इमरोजना वेगळं काढणं शक्यच नाहीये. ते दोघे वेगळे होतेच कधी…..

एक जिगसॉ पझल येतं इश्वराकडून , आपल्यात एक अपुर्ण आपण असतो … त्या पझलचा दुसरा भाग देवाने पाठवलेला असतो ….. आणि ती दोन अपुर्णत्त्व जिथे भेटतात ते जीवन यशस्वी असते वगैरे प्रेमाच्या संकल्पना मनात कायम होत्या माझ्या , स्वत:ही तसेच काही जगण्याकडे कलही आहे पण बऱ्याच गोष्टी बोलत नाही आपण सहसा!!  ’हसं’  होइल आपलं अशी एक सुप्त भिती बाळगत आपण आपल्यातलं सामान्य असणं मान्य करतो 😦 …. अमृता आणि इमरोज यांच्या वयातलं ’उलटं’ अंतर आज तितकसं बोचणार नाहीदेखील पण समाजासाठी अश्या बाबींची मान्यता ५०-६० वर्षापुर्वी निश्चित नव्हती . त्यातही लग्नाच्या रूढ बंधनात न अडकता ४० वर्षापेक्षा अधिक काळाचं त्यांचं सहजीवन हा विषयच भुरळ घालणारा. अमृताला आधिच्या लग्नापासून झालेली मुलं आणि इमरोज अविवाहित , वेगळं आहे नं रसायन !!!

समाजाचा समाजानेच रचलेला एक पाया आहे…. वर्षानूवर्षे माणसांच्या अनेक पिढ्या त्या पायाला धरून जगताहेत… आमच्या पायावर आम्ही उभे आहोत हा दावाही ठोकतात…. आपण कसलातरी आधार घेतलाय ही जाणिवच जिथे नाही तिथे त्या आधाराशिवाय उभं रहाण्याचं आपल्यात सामर्थ्य असतं हे भान कुठून येणार ??? एखादा येतो मग चुकार गडी जो समाजाच्या या पायाला आव्हान करतो…. त्याच्या मजबूत भिंतींपलीकडे पहातो…. अवघड असतं हे नेहेमी …. पायाला चिकटलेली माणसं अश्या स्वतंत्र उभ्या रहाणाऱ्या माणसाचे पाय ओढतात ….. त्यात जर ती एक स्त्री असेल तर विचारायलाच नको…. जे आजही कठीण आहे ते आजपासून अनेक वर्षांपुर्वी अजूनच कठीण असणार नाही का ….

प्रस्थापिताविरुद्ध बंड करायचाय नं मग समर्थ असायला लागतं !! कणखर , मजबूत वगैरे असावं लागतं …. अमृता तश्या होत्या !! इथे मुळात ’भरकटण्याचा ’ धोका फार …. केलेल्या प्रत्येक कृतीचं समाज स्पष्टीकरण मागत फिरतो अश्या वेळेस ….. ते द्यायचं नसतं कारण ते मुळात ज्यांना समजत नाही तेच ते मागत असतात…. आपला वेगळा सुर आपण लावायचा असतो, समाज ऐकणार असतो तो सुर पण आपण यशस्वी झाल्यानंतर …. मधला काळ मात्र मोठा बाका असतो …..

काही लोक ’आवडून जातात ’ आपल्याला. सुर जुळतात, झंकार ऐकू येतो , ते होत होतं अमृताबाबत.

’ इतिहास माझ्या स्वयंपाकघरात आला आणि भुकेलाच परतला  . ’ ही ओळ असो किंवा , ’तिच्या आयुष्याचे धुमसते निखारे काळाने हलवले , त्या चटक्यांनी त्याच्या बोटांवर फोड आले. ’ असो,  जसजसे अमृताच्या साहित्याचे हलके हलके दर्शन व्हायला लागते मनाचा गोंधळ उडायला लागतो…. शब्दांची वेगळीच बांधणी असते ही…. अमृताच्याच एका पुस्तकाचं नावं आहे ’अक्षरों की रासलीला ’ … किती योग्य आहे हा शब्द तिच्या रचनांसाठीही ….. शब्दच जणू खेळताहेत एकमेकांशी आणि घडवताहेत एक अप्रतिम काव्य !!! वीज चमकते नं क्षणभर कसा लख्ख प्रकाश दिपवतो आपल्याला तशी धारदार रचना मोहात पाडते .

कधी कधी एखादं पुस्तकं वाचायला घेतलं की आवडतं पण उगाच मन साशंक होतं की आपल्या या आलूलकीला तडा तर नाही नं जाणार…. तसे न होता अमृताबाबत कुठेतरी खात्री वाटायला लागते,  इथे मुळातं नातं विश्वासाचं आहे…. निडर, बंडखोर, स्वत:शी प्रामाणिक लोकांबद्दल मला नेहेमी आदर वाटत आलाय , त्यांच्याकडे स्वत:चा विकास करण्याचंच नव्हे तर समाजाला एक सकस दृष्टिकोण देण्याचं सामर्थ्य असतं.

१२२ पानं झपाटलेली …. पुस्तकात अमृता – इमरोजच्या तरल नात्याचे अनेक सुरेख, तरल पैलू , अमृताच्या साहिर लुधियानवीबद्दल कायम वाटलेल्या प्रेमाचे रंग, तिचं प्रसंगी कणखर नं एक स्त्री म्हणून स्वत:तलं स्त्रीतत्त्वाशी प्रामाणिक असणं सगळंच आहे…. काहितरी देऊन जाणारं पुस्तकं !!! आपल्याला अंतर्बाह्य समृद्ध झाल्यासारखं वाटवणारी एक सोबत….

इमरोजसाठीची तिची ’मै तेनू फिर मिलांगी ’ कविता तशी अनेकांना परिचयाची …. गुलजारांच्या आवाजातली ही कविता इथे ऐका !!!

पुस्तक वाचून संपलं पण एक अस्वस्थता सोबतीला आली…. ती अजून खाद्य मागत होती. अमृताचा अजून शोध घे म्हणून सांगत होती….. अमृताचं लिखाणं आता शोधायचं आहे ….. काही काही अपुर्ण पानं हाती लागताहेत …..

फाळणीचं दु:ख अनूभवलेली अमृता…. त्या व्यथेला कायम मनात बाळगलेली अमृता ….. हीर ची दास्तान लिहिणाऱ्या ’वारिस शाह ’ ला फाळणी दरम्यान अत्याचार झालेल्या मुलींबद्दलही लिही रे सांगणारी , ’ वारिस शाह ’ ही  कविता लिहिणारी अमृता ….

फाळणीच्या वेळी पळवून नेलेल्या मुलींचा नंतर शोध घेतला गेला त्यातल्या अनेक मुलींच्या पोटात कोणाचं तरी बीज वाढत होतं 😦 …. त्या बाळांबाबत अमृता लिहीते , ” उस बच्चे की ओर से – जिसके जन्म पर किसी भी आंख में उसके लिये ममता नहीं होती , रोती हुई मां और गुमशुदा बाप उसे विरासत में मिलते हैं ….. ”

” मैं एक धिक्कार हूं –

जो इन्सान की जात पर पड रही …

और पैदाईश हूं – उस वक्त की

जब सुरज चांद –

आकाश के हाथों छूट रहे थे

और एक -एक करके

सब सितारे टूट रहे थे ….

’पिंजर’ पाहिला तो केवळ अमृतासाठी …. तिच्या प्रेमात पुन्हा एकवार पडण्यासाठी !!  फाळणीपुर्वी पाकिस्तानात असलेल्या एका गावातली’पुरो ’ (उर्मिला मातोंडकर )…. तिचे लग्न ठरलेय…पुर्वजांच्या वैमनस्यातून सुडाच्या भावनेने तिला त्या गावातला रशीद नावाचा मुसलमान पळवून नेतो…. हा रशीद मनाने अतिशय चांगला आहे…. त्याच्याकडे राहून आलेल्या पुरोला घरी कोणी स्विकारायला तयार नाही… नाईलाजाने पुरोचा रशीदशी निकाह होतो, तिला त्याला स्विकारावं लागतं …. परिस्थीतीपुढे शरण गेलेली तरिही स्वत्व जपणारी…. खंबीर, लढावू वृत्तीची पुरो … आणि शेवटी ’रशीद’ च्या चांगूलपणामूळे, त्याच्यातल्या व्यक्तीची ओळख पटल्यानंतर त्याला शोधत धावणारी , त्याच्या नावाने हंबरडा फोडणारी एक साधी , हळवी स्त्री…. खऱ्या प्रेमापुढे सहज झुकणारी, त्याची कदर करणारी स्त्री !!  उर्मिला इथे ’पुरो ’ हे पात्र जगलीये… मात्र त्या पात्रात अमृता शोधता येते इतका तिचा ठसा मनावर उमटलाय….

ही पुरो सिनेमात शेवटी म्हणते, ” चाहे कोइ लडकी हिंदू हो या मुसलमान, जो भी लडकी लौटकर अपने ठिकाने पहूँचती है समझो की उसीके साथ पुरो की आत्मा भी ठिकाने पहूँच गयी…. ” !! स्वत: अमृताचे शब्द आहेत हे….

अमृताच्या सगळ्याच नायिका एक नवा प्रश्न सजगतेने सोडवणाऱ्या आहेत…. प्रस्थापितांविरुद्ध बंड करणाऱ्या तर कधी वेगळीच वाट शोधून पहाणाऱ्या…. मात्र त्या ’चुकीच्या’ कधिही नाहीयेत . म्हणजे अमृता एक शहाणपण स्वत:च बाळगून होती म्हणावं लागेल ….. एक सुधारक विचारांनी भरलेलं सुंदर मन होतं तिच्याकडे. तिची बुद्धिमत्ता तिच्या कथेतल्या नायिकांच्या संवादातून आणि त्यांच्या प्रश्न सोडवण्याच्या क्षमतेतून दिसून येते.

स्त्री आणि पुरूषाच्या नात्याबाबत अमृताने तिच्या एका कथेतल्या नायिकेद्द्वारे मांडलेले विचार खूप काही सांगणारे आहेत….

मलिका नावाची ही नायिका आजारपणात दवाखान्यात जाते आणि तिथे एक फॉर्म भरून देतेय ….

वय विचारून झालय , आता डॉक्टर तिला विचारतो ’ तुम्हारे मालिक का नाम ?? ’ .. तेव्हा ही नायिका त्याला खडसावते मी घड्याळ किंवा सायकल नाहिये मला मालिक असायला, मी एक स्त्री आहे….. चपापलेला डॉक्टर तिच्या पतीचे नाव विचारतो…  तेव्हा ती सांगते ,” मै बेरोजगार हूं ! ’”  …..

गोंधळलेला डॉक्टर पुन्हा सांगतो मी तुझ्या नोकरीबाबत विचारत नाहीये … तेव्हा ती त्याला समजावते ,” हर इन्सान किसी न किसी काम पर लगा हूआ होता है, जैसे आप डॉक्टर लगे हुए है, यह पास खडी हुई बीबी नर्स लगी हुइ है ….. इसी तरह जब लोग ब्याह करते है, तो मर्द खाविंद लग जाते है और औरतें बिवीयां लग जाती है ….. वैसे मै किसी की बीवी लगी हुइ नही हूं!!! “

आता मात्र पुरत्या गोंधळलेल्या डॉक्टरला मलिका समजावते , की जगातल्या सगळ्या व्यवसायामधे ’तरक्की’ होते, जसे आज मेजर असलेले उद्या कर्नल होतात, परवा ब्रिगेडियर होतात आणि मग जनरल !! मात्र ’शादी- ब्याह ’ च्या या पेश्यामधे तरक्की होत नाही !!!

’ यात कुठली तरक्की होणार ? ’ असा डॉक्टरचा प्रश्न येतो .

तेव्हा मलिका उत्तर देते , ” डाक्टर साहब हो तो सकती है , पर मैने कभी होती हुए देखी नही । यही कि आज जो इन्सान खाविंद लगा हुआ है , वह कल को महबूब हो जाए , और कल जो महबूब बने वह परसों खुदा बन जाए …. “

किती वेगळा विचार आहे हा…. किती खरा आणि ….. साध्या सरळ सहज शब्दात , एका गुंतागूंतीच्या नात्याला बांधू शकणारी अमृता म्हणूनच इमरोजसोबत विवाहाच्या बंधनात न अडकता एक यशस्वी सोबत करू शकली.

ध्यास घ्यावा वाटतो या लेखिकेचा आणि तिच्या साहित्याचा!!! ’वादळ ’ पेलावसं वाटतं हे ….

खूप लिहावसं वाटतं खरं तर पण आटोपतं घेतेय आता…

एक मात्र खरं की …..

अमृताचं वादळी विचारचक्राचं अत्यंत सात्विक असणं , वेदनेचं पचवणं आणि त्यावर मात करून येताना अजून परिपक्व होणं समजलं की अमृता मनापासून खूप आवडते …. ते समजण्यासाठी तिला वारंवार भेटावं लागतं … विशेष मेहेनत नाही लागत अर्थात, तीचं लिखाणं आणि विचार तशी भुरळ घालतात आपल्याला समर्थपणे  !! 

अमृताचीच एक कविता आहे …. समाजाच्या बंधनांतून स्वत:ला न जखडता स्वतंत्र जगणाऱ्यांच्या व्यथांबद्दल आणि प्रवासाबद्दलच्या तिच्या कवितेतल्या काही ओळी….

पैर में लोहा डले

कान में पत्थर ढले

सोचों का हिसाब रुकें

सिक्के का हिसाब चले ….

और लगा –

आज मैने अपने घर का नम्बर मिटाया है

गली कें माथे पर लगा गली का नाम हटाया है

हर सडक की हर दिशा का नाम पोंछ दिया है …..

गर आपने मुझे कभी तलाश करना है….

तो हर देश के, हर शहर की , हर गली का द्वार खटखटाओ –

यह एक शाप है – एक वर है

और जहां भी स्वतंत्र रूह की झलक पडे

समझना – वह मेरा घर है !!!

And that solves the mystery … माझ्यामते जर समाजातल्या काही रुढी परंपरांविरुद्ध मी बंड करत असेन , चुकीला चूक म्हणू शकत असेन तर माझ्यात ’अमृताचा ’ एक अंश नक्कीच आहे…. तेच नातं आहे माझं तिच्याशी !!!

म्हणून वारंवार मलाही तिला म्हणावसं वाटतं असावं ’ मै तेनू फिर मिलांगी ’ 🙂

_ लोकसत्तामधे ’फिरूनी पुन्हा भेटेन मी ’ नावाचा रवींद्र पाथरेंचा एक सुंदर  लेख इथे आहे.

( फोटो जालावरून साभार !! )

जगातल्या सगळ्यात उंच इमारतीच्या १२४व्या मजल्यावरून…..

गेल्या पोस्टमधे म्हटलं होतं की नव्या वर्षाची सुरूवात बुर्ज खलिफाच्या १२४व्या मजल्यावरून करायचा बेत आम्हाला बुकिंग न मिळाल्यामूळे पुढे ढकलावा लागला होता, तो अखेर ६ तारखेला पुर्ण केला आम्ही !!!

बु्र्ज खलिफाच्या नावासोबत दिलेल्या विकीमातेच्या लिंकवर त्याबद्दल बरीचशी माहिती आहेच. तशीच माहिती मागे देवेंद्रने त्याच्या ब्लॉगवर इथे लिहीली होती.

दुबईत गेल्यानंतर दुरवरून दिसणाऱ्या या इमारतीबाबत कायम कुतूहल वाटत होते. त्यात तिचे आधिचे ’बुर्ज दुबई’ हे नाव बदलून ’बुर्ज खलिफा’ होण्यामागे, अबूधाबीच्या खलिफाने ( राज्यकर्त्याने )या इमारतीसाठीचे कर्ज फेडण्यासाठी दुबईला केलेली आर्थिक मदत हे कारण आहे समजल्यावर तर आता ही इमारत दुबईत असली तर अबूधाबीचा मात्र तिच्याशी संबंध आहे असे वाटले 🙂

अबूधाबीतून सकाळी निघाल्यावर तासाभरात दुबई मॉलमधे पोहचता येतं. तिथलं aquarium आणि Under water zoo पाहिल्यावर , दुबई मॉलच्याच दुसऱ्या बाजूला असणाऱ्या बुर्ज खलिफाच्या प्रवेशद्वाराशी आम्ही पोहोचलो.

बुर्ज खलिफाची दिशा दाखवणारा बोर्ड

🙂

At the Top या प्रवेशद्वारातून आत गेल्यानंतर जिथे तिथे बुर्ज खलिफाच्या प्रतिकृती आहेत. मला खरच उत्सूकता होती ती एका मिनिटात १२४ मजले चढून जाणाऱ्या जगातल्या सगळ्यात वेगवान लिफ्टमधे चढण्याची. तिथपर्यंत पोहोचताना UAE बद्दल माहिती देणारे स्लाईड्स ही एक सुरेख सोबत होती !!!

आम्ही लिफ्टसाठी थांबलेलो असताना एकीकडे बुर्ज खलिफाची संपुर्ण माहिती दाखवली जात होती. त्यात काढलेले काही फोटो….

हे काही सगळे फोटो नाहियेत अर्थात कारण माझे फोटो काढून होइपर्यंत लिफ्ट आली.

जगातली सगळ्यात वेगवान लिफ्ट समोर आहे 🙂

लिफ्टमधल्या एका मिनिटात सगळ्यांच्या कानाचे दडे (ज्याला चिरंजीवांनी कानाचे धडे असे नामकरण केले 🙂 ) बसले वगैरे चर्चा सुरू होती… माझ्याबाबत असे काही झाले नाही चक्क…. आपण अखंड बोलत असलो तर कानाचे दडे बसत नसावे असा (जावई)शोध मला लागला त्यादिवशी … आणि तासनतास न थांबता बोलू शकणाऱ्या व्यक्तीला एक मिनीट सलग बोलणं काय कठीण यावर घरच्यांच एकमत झालं 🙂

आता मात्र मी काही बोलणार नाहीये…. फकस्त फोटो…. खरं सांगते उंचीला घाबरणाऱ्या माझ्यासारख्या व्यक्तीला असं १२४ व्या मजल्यावरून खाली वाकायला लावणं सोप्प नाहीये… पण तिथे असणं हा एकूण प्रचंड अविस्मरणीय अनूभव होता…. प्रचंड शांतता, आणि दुरवर दिसणारं दुबई शहर….. नजर पार क्षितीजावर न्या, कोणतीही इमारत , अडथळा थांबवणार नाही तूम्हाला….निसर्गाने उधळलेले असिमीत रंग आणि त्यात एरवी उंच वाटणाऱ्या मानवनिर्मीत इमारतींची रांग…. रस्ते, त्यावर असलेले अजून रस्ते, आणि लहानश्या दिसणाऱ्या गाड्या … मजा आली सगळं पहाताना !!!

’विमानात बसलेल्या माणसाला वर आकाशातून खाली पहाण्यात काय नाविन्य ’ असं माझ्या शेजारी उभं राहून बोलणाऱ्या पंजाबी बाईला ढकलून द्यावं वाटलं होतं मला क्षणभर… तिला समजावून सांगावं की अगं बये विमान  आकाशात थांबत का तूला एखादी गोष्ट पुन्हा पहावी वाटली तर, अनेक मुद्दे मांडावे वाटले पण समोर दिसणारं मानवाने उभारलेलं आकाशाला गवसणी घालणारं आश्चर्य बाकि काही सुचू देत नव्हतं !!!

पहिला फोटो

सावली 🙂

रस्ते पे रस्ता, रस्ते पे गाडी … 🙂

मधे खाली वर गिरक्या घेणारा मेट्रोचा ट्रॅक ..

वर उरलेले ७६ मजले…. यात म्हणे शाहरूख खान आणि अमिताभ बच्चनचे फ्लॅट्स आहेत !!

सोन्याच्या नाण्यावर बुर्ज खलिफाचे चित्र मिळण्याचे ATM 🙂

डोळ्याचं पारणं फिटेपर्यंत क्षितीज न्याह्याळल्यानंतर , दुर दिसणाऱ्या अरबी समुद्राला मनसोक्त पाहिल्यानंतर ….. इच्छा असेल तर गगनभरारीच नव्हे तर आकाशाला गवसणी घालणं शक्य आहे हे भान मनात आल्यानंतर….. दिव्य असा एक , किंवा शब्दात बांधणं शक्य नाही असा अनूभव घेतल्यानंतर सुरू झाला परतीचा प्रवास …… 🙂

14 :04 ला १२४ व्या मजल्यावर असणारी लिफ्ट…

14 :05 ला Ground Floor ला पोहोचलेली होती 🙂

परत येताना जागोजागी बुर्ज खलिफाबद्दल माहिती देणारे बोर्ड आणि प्रतिकृती होत्या. सगळ्यात आवडलेली गोष्ट म्हणजे या बांधकामात असणाऱ्या  अगदी मजूर, कामगारांपासून ते ईंजिनीयर पर्यंत सगळ्यांचे जागोजागी नावासह लावलेले फोटो !!

अनेक बाबींमधे जगात ’सगळ्यात पहिल्यांदा ’ आणि ’सगळ्यात उंच ’ असे बिरूद मिळवणाऱ्या या इमारतीतला सुंदर अनूभव देखील मनात आठवणींच्या राज्यात वरचं स्थान पटकावणार हे नक्कीये.

बुर्ज खलिफाचं रात्रीचं मोहक रूप ….

आमच्या देवेंद्रने दवबिंदू या त्याच्या ब्लॉगवर २०१० मधे बुर्ज खलिफाबद्दल ’सहजच’ वर पोस्ट येइल असं भाकित केलं होतं…. ते खरं करताना मात्र २०१२ उजाडावं लागलं 🙂

पोस्ट लिहावी असा मोह झाला होता एकदा, त्यात माहिती वगैरे टाकावी…. पण अशी अप्रतिम उंची गाठणं हे सामर्थ्य माझ्या शब्दात नाहीये… तेव्हा तुर्तास फोटोच… और कुछ नही !!! बाकि लिंका दिलेल्या आहेतच…. उधर मिलेंगी बरीच माहिती !!! माझं म्हणणं एकच, जिथून एकाच वेळी मानवनिर्मीत आश्चर्य खुजे वाटावेत आणि त्याचक्षणी मानवाच्या ताकदीला सलाम करावासा वाटावा अश्या ठिकाणी मी तास दिड तास  होते 🙂

तळटिपा :

गेल्या एक दोन पोस्ट जरी मी प्रवासवर्णनं लिहीत असले तरी आम्ही भारताबाहेर रहाणारे कसे ग्रेट वगैरे काहिही किंतू माझ्या मनात नाही बरं !! हे उगाच शहाणे करावे सकल जना , आणि जे मला भावले ते पोहोचवण्याचा मार्ग आहे म्हणून इथे येतेय !! (हे झाले नव्याने ब्लॉग्स वाचणाऱ्यांसाठी )

घाबरू नका, वाळवंटातले आश्चर्य यावर आश्चर्य आणि वैताग वाटावा इतपत मी पिडणार नाहीये बरं 😉 ( हे जुन्या जाणत्यांसाठी ) 🙂

खोप्यामधी खोपा……….

सुगरण पक्ष्याचे नुसते नाव घेतले तरी बहिणाबाई आठवल्याशिवाय रहात नाही…….

बहिणाबाई म्हणते……..

अरे खोप्यामधी खोपा
सुगरणीचा चांगला……
देखा पिल्लांसाठी तिने
जीव झाडाले टांगला……

सध्या मुक्काम पोस्ट नासिक असल्यामुळे आईच्या घरामागच्या नारळाच्या झाडावर सुगरण पक्षी बांधत असलेले घरटे पहायची संधी मिळाली. तसा दरवर्षी मी हे घरटे पहाते. पुर्ण झालेली घरटी, न पटलेली अपुर्ण राहिलेली (सोडलेली) घरटी……त्यासाठीची त्या ईवल्याश्या पक्ष्याची लगबग ….. एक एक काडी, कापुस आणून त्या घरट्याचे सुरू असलेले बांधकाम सगळेच खिळवणारे असते……

यावेळेस त्या घरट्याचे आणि त्या सुगरणीचे फोटो काढायचा विचार आला पण माझा हा विचार सौ. सुगरण बाईंना फारसा पसंत आला नसावा कारण मी कॅमेरा सरसावावा आणि त्यांनी पानाआड लपावे हे सत्र बराच वेळ चालले……पण मी हार मानते कशाला काही फोटु मिळवलेच………:)

लपाछूपीचा खेळ …..

शेवटी या सुगरणीच्या नकळत तिचे फोटो काढण्यात मला यश मिळाले…. 🙂

 

तिची उलुशीच चोच…
तेच हात तेच बोटं…..
तुले दिले रे देवाने…
दोन हात दहा बोटं…..

बहिणाईने माणसाला विचारलेला हा प्रश्न किती योग्य आहे हे या सुगरणीच नीटसपणा समजावत होता.

 एव्हाना माझे अस्तित्व तिला जाणवायला लागले होते…..पण घरट्यात दोन पिल्ले आहेत हे मलाही समजले होते…… मी तिथून कधी हटते याची वाट ती पहात होती, आणि जमल्यास पिल्लांचे फोटो काढता आले तर पहावे याची मी 🙂

 तास दोन तास तो पक्षी आणि मी रमलो एका वेगळ्याच विश्वात …..वेळोवेळी तो ईवलासा अगदी आपल्या हाताच्या तळव्यापेक्षा लहान पक्षी मला जाणीव करून देत राहिला माझ्या खुज़ेपणाची,ती चिकाटी,ते कलाकुसर, ते नेटकेपण आपल्यात नाही ही खंत वाटत राहिली मग मनात …..

मित्र……

ऑर्कूटवरच्या फ्रेंड लिस्ट मधे नेहेमी नव्या नव्या मित्रांची भर पडत असते. काही जुन्या शाळेतले, कॉलेजमधले, ऑफिसमधले सहकारी….आणि काही सर्वता: नवखे. ज्यांना आपण कधिही पाहिलेले नसते, ओळखीचे असते ते नुसते त्यांचे प्रोफाईल……मग दोन्हीकडे असणाऱ्या सामायिक मित्र मैत्रीणींची नावं, कम्युनिटी वगैरे आपण पहातो. काही काही प्रोफाईल्स पाहून आपण दंग होतो आणि फ्रेंड रिक्वेस्ट पाठवतो. अश्याच माझ्या एका नव्या मित्राची ओळख मला करून द्यायची आहे आज…….

म्हणतात ना The world is round……आपण सगळे कुठे ना कुठे एकमेकांना पुन्हा भेटत असतो. याचा वारंवार प्रत्यय येण्याची माझी सद्ध्या ग्रहदशा सुरु असावी.  नुकताच मला एक नवा मित्र मिळालाय…..श्री.सुरेश पेठे.  माझे पेठे काका!!!!! माझी मागची पोस्ट ज्यांच्या मदतीने आणि परवानगीने होऊ शकली ते हे माझे काका…..माझा नवा मित्र!!!!!

काकांचे प्रोफाईल मागेही एक दोन वेळा पाहिले होते…. त्यांचे प्रोफाईल पाहून नेहेमीच प्रभावित होत होते म्हणून एक दिवस रिक्वेस्ट पाठवली. काकांच्या प्रोफाईलमधल्या महत्वाच्या गोष्टी कोणत्या तर पहिले म्हणजे निवृतीनंतरही नेटवरचा त्यांचा मोकळा वावर!!!! मला उगाच हे आम्हाला जमत नाही म्हणत या नवनव्या गोष्टींपासून दुर पळणाऱ्या लोकांपेक्षा या नव्या साधनांशी हातमिळवणी करणारे लोक आवडतात……ते स्वत:ही प्रसन्न उत्साही असतात आणि आपल्या सभोवतालचे वातावरणही असेच ठेवतात.

काकांच्या बाबतीतले सगळेच संदर्भ प्रेरणा देणारे आहेत……चित्रकार, कवी, लेखक अशी अनेक रुपे आहेत त्यांची. सगळ्यात विशेष म्हणजे काकांचा २००९ सालचा संकल्प. हा संकल्प होता रोज एक नवे चित्र काढून ते त्यांच्या ऑर्कूट प्रोफाईल मधे टाकण्याचा. आणि त्यानूसार गेले अकरा महिने काका अविरतपणे ही चित्रसाधना करत आहेत!!!!!! आहे की नाही कौतूकास्पद!!!! जिथे ’वेळच मिळत नाही हो आजकाल….’ हे आपले ब्रीदवाक्य झाले आहे तिथे काका माझ्यासारख्या आळश्यासाठी एक दीपस्तंभ आहेत. माणसामधे जिद्द आणि ईच्छा असेल तर अशक्य काहीच नसते हे त्यांनी मलाच नाही तर अनेकांना उदाहरणासहित शिकवले आहे. बरं ही चित्रे एकाच ठिकाणची नसून वेगवेगळ्या गावातील, ऐतिहासिक ठिकाणातील लँडस्केप्स पण अनेकसे आहेत त्यात. आहे की नाही जिद्द!!!!!! त्यांच्या ऑर्कूटच्या फोटो अल्बममधे दर महिन्याच्या ३० चित्रांचा एक याप्रमाणे गेल्या वर्षभरातील ११ अल्बम तयार आहे….डिसेंबरचा अल्बम पुर्ण झाला की एक संकल्प पुर्ण होणार.

दरवर्षीच्या पहिल्या काही दिवसात नवनवे संकल्प(यालाच रिझोल्युशन म्हणतात मराठीत) करणारे आम्ही महाभाग वर्षाच्या दुसऱ्या आठवड्यात ते विसरलेलेही असतो पण केलेला संकल्प पुर्ण करणारे काका म्हणूनच आदरास पात्र ठरतात!!!!!!

आज मारे काकांवर लिहायला सुरूवात केलीये पण त्या बहूआयामी व्यक्तिमत्वाला मी न्याय देउ शकेन की नाही अशी शंका सतत मनात येतेय!!!! काकांचा जन्म २२जुलै १९४२ चा…..बालपण नाशिकचे . शिक्षण ११ वी SSC नाशिकच्या पेठे विद्यालयातून. पुढे डिप्लोमा इन सिव्हील इंजीनीयरींग पॉलीटेक्निक पुणे येथून .बावीस वर्षे सरकारी नोकरी तर काही वर्षे व्यवसाय केला आणि २००३ पासून त्यांनी दोन्ही तून निवृत्ती घेतली आहे.आता त्यांनी आवडीचा विषय चित्रकले्ला ‘लक्ष’ केले आहे. खरे तर चित्रकलेची आवड त्यांना अगदी बालपणा पासून. पण त्याचे शास्त्रशुध्द शिक्षण घेणे त्याकाळात शक्य झाले नाही. मात्र सेवानिवृत्ती नंतर संस्कारभारती ह्या संस्थेशी संबंध आला आणि त्यांचे आयुष्यच आमूलाग्र बदलून गेले. गेली सहा वर्षे सतत , अखंडित चित्रकलेची साधना चालू आहे. त्यांची सगळी माहिती त्यांच्या ऑर्कूट प्रोफाईलमधून इथे टाकत आहे.

  • काकांनी काढलेली काही  चित्रे इथे पहा.
  • चित्रकलेचा रेखाटनांचा काकांचा ब्लॉग इथे पहा.
  • काकांच्या कवितांचा ब्लॉग इथे पहा.
  • खरं तर ही माहिती भरपूर आहे म्हणून ती काकांनी एका ठिकाणी संग्रहित केलेली आहे. ऑर्कूट्वरील ’आम्ही कोण म्हणून काय पुसता?’ या त्या माहितीरुपी कम्यूनिटीची  लिंक इथे पहा. या कम्युनिटी मधे काकांच्या विडंबन कविता, त्यांनी ईतर कवितांना दिलेले अभिप्राय सगळे आहे. यातच त्यांनी निवांत अंध मुक्त विकासालयाला दिलेल्या भेटीची समग्र माहिती आहे. एकूणातच त्यांच्या संवेदनशील मनाचे दर्शन होते.

आणखी एक गंमत आहे आता. काकांशी बोलताना त्यांनी मला नासिकच्या एका बुक स्टॉलचे नाव सांगितले आणि म्हणाले की ते माझा पुतण्या चालवतो. अब ये तो हमारेको मालुम है, क्युँकी ते दुकान ज्यांचे आहे ती पेठे मंडळी आणि माझी आजी लहानपणी जुन्या नाशकात एकाच वाड्यात रहात असत. काकांना विचारले तेव्हा त्यांनी सांगितले की ते माझ्या आजीलाच नव्हे तर पणजीलाही ओळखतात. माझ्या आईला ती ३ वर्षाची असताना (जे आता माझ्या लेकीचे वय आहे) त्यांनी खेळवलेले आहे……आहे की नाही गंमत!!!! मला खुप आनंद झालाय कारण त्यांनी आईला, आजीला लहानपणापासून पाहिलेय. आणि काकांना आनंद झालाय की अनपेक्षितपणे  मी भेटल्याने त्यांना ६० वर्षापुर्वीच्या ते आणि आजी लहान असतानाच्या सगळ्या आठवणी आल्या. परवा आजीला कळवले माझ्या, म्हटलं क्या आजीबाई तुमनेच हमारे दोस्त लोग देखे है क्या!!!! मी पण ओळखते तुझ्या सवंगड्यांना आणि अभी तो वो अपनेभी दोस्त है!!!!!!!!! हसत होती आजी म्हणे ’अग सुरेश लहान आहे माझ्यापेक्षा तुला कुठे भेटला तो?’ ……..एक वर्तूळ पुर्ण होताना मी साक्षीदार आहे….हम खुश है!!!!!

खरी गंमत तर अजुन पुढे आहे, आता मी भारतात गेल्यावर काका मला त्यांच्या लहानपणीच्या, माझ्या पणजीच्या, त्यांच्या वाड्याच्या आठवणींचे चित्र काढून दाखवणार आहेत. मला तर खजिना गवसल्याचा आत्ताच आनंद होतोय.

आज ही पोस्ट लिहीलीये खरी…..तरिही पुन्हा पुन्हा वाटतय काहितरी रहातय लिहायचं. असचं काहिसं माझं माझ्या बाबांच्या लेखात झालं होतं. काही वेळा एक संपुर्ण व्यक्ती एका पानावरच्या लेखात पुर्णपणे व्यक्त नाही करता येत….अपुरे पडतात ते माझेच शब्द!!!!!!!! विचारांच्या मागे त्याच वेगाने धावताना…..ते टाईप करताना बरेचसे राहून जाते………

या पोस्टला शेवट असूच शकत नाही, कारण काका तर आजही त्यांचे लॅंडस्केपचे सामान घेउन एका नव्या ठिकाणी गेलेत…..नव्या उत्साहात, नव्या जोमात…..नव्या कलाविष्कारासाठी. आज रविवार, जेव्हा त्यांच्यापेक्षा वयाने लहान आम्ही लोक लोळत पडलोय……हा योगी मात्र उत्साहात आणि अचलपणे कार्यमग्न आहे !!!!!!!

दिव्यत्वाची जेथे प्रचिती…..

म्हणतात ना ’दिव्यत्वाची जेथे प्रचिती……’ …माझे ऑर्कूटवरचे वयाची ६५ वर्षे ओलांडलेले मित्र श्री.सुरेश पेठे यांच्या प्रोफाईलमधे मला सापडलेला हा खजिना. मी जेव्हा पहिल्यांदा पाहिला तेव्हा नतमस्तक झाले…खरच हे असे काही पाहिले की ’कर माझे जुळती!!!!!’ काकांना विचारले की ही माहिती मी माझ्या ब्लॉगवर टाकू का……..तेव्हा त्यांनी मोकळ्या मनाने परवानगी दिली. खर तर माझ्या या ’मित्राबद्दल’ एक स्वतंत्र पोस्ट होउ शकते, मी ती लिहीणार आहे पण आज मात्र हे ’सुक्ष्म रामायण’…….

ईंग्लिशमधे एक वाक्य वाचले होते मागे…

Beautiful young people are creation of God…

But beautiful old people create themselves….

आपणही गातोच की ’पिकल्या पानाचा देठ की हो हिरवा…’ हो असावाच तो असा सकारात्मक हिरवा…नाही का?

किती खरयं ना…आयुष्यातला एखादा छंद, ध्यास या लोकांना केवळ सुंदरच बनवत नाही तर त्यांच्या चिरतारुण्याला बघून शरिराने तरूण असलेल्यांना प्रेरणा मिळते!!!!!!

माझा या सगळ्यांना मनापासून सलाम!!!!!

 काकांनी केलेले हे डॉक्य़ुमेंट……

सूक्ष्म रामायण

  आपण आज पावेतो अनेकदा गदिमांचे गीतरामायण अनेकांच्या तोंडून ऐकले असेल व आपण नक्कीच तृप्त ही झाला असाल. आज मी आपणाला गीतरामायण दाखवणार आहे ! आपण ऐकले असेल पुर्वी ढाक्क्याच्या मलमलीची साडी कोयीत मावत असे !
  हे आहे सूक्ष्म गीरामायण केव्हढे ? काडेपेटीत मावेल इतकेच ! खाली त्याच्या काही पृष्ठांची छायाचित्रे  मुद्दाम मोठी करून दिली आहेत.
  ह्यात एकूण ११२ पाने आहेत. लेखनाला पन्नास दिवस लागलेत. सांगली येथे १४ जानेवारी १९६६ रोजी लिहून पूर्ण झाले अशी नोंद आहे. हे लिहून काढले आहे  श्रीयुत रामचंद्र गणेश आपटे ह्यांनी. आता ते 
पुण्यात आपला सेवानिवॄत्तीचा काळ आनंदात घालवीत आहेत.
खालील छायाचित्र श्रीयुत आपटे ह्यांचे आहे. 
 
  
  
  
  
  
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
हे दुसरे छायाचित्र आहे लेखकाच्या निवेदना चे
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
आता हे तिसरे छायाचित्र  पहा :- आकार लक्षात येतोय ना ? दोन बोटात पकडलेले आहे.
१४ जानेवारी १९६६ ल सांगली येथे लिहून पूर्ण केले तो दिवस मकर संक्रांतीचा होता !
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
हे पुढील छायाचित्रे आहेत प्रस्तावना ” पारायणापूर्वी ” प्रसिध्द कवी बा. भ. बोरकर ह्यांची
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
श्रीराम जयराम जयजयराम !
 
हे छायाचित्र पहिल्या पृष्ठाचे आहे. कीती सुबक बनवले आहे पहा ! पुस्तकाचे रेशमी बांधणी
काम ही अफलातून आहे ! मी तर बराच वेळ ते कौतुकाने पहात राहिलो !
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
हे छायाचित्र पहिला गाण्याचे .. ” स्वये श्रीराम प्रभू ऐकती  कुश लव रामायण गाती “..
इथून पुढे प्रत्येक पानावर एकेक गाणे अगदि एक टाकी आहे ! जेव्हा मुद्रण कला अस्तित्वात
नव्हती तेव्हा आपले अनेक गंथ हस्तलिखित स्वरूपात असत पण त्यानंतर ही श्रीयुत आपटे 
ह्यानी परिश्रम पूर्वक केलेला त्रेचाळीस वर्षा पूर्वीचा हा विक्रमच मानला जायला हवा.
त्यांच्या चित्रकलेच्या ओढी मुळे आज माझी व त्यांची विठठलवाडी येथे गांठ पडली.
हाही एक दुर्मीळ सर्वॊत्तम योगच आहे ! 
खरं तर ते स्वत:च रामचंद्र आहेत ! प्रभु रामचंद्रानी त्यांना उत्तम आरोग्य द्यावे व
चित्रकलेची त्यांची उर्मी फलद्रुप होवो हीच ईच्छा ! 
सुरेश पेठे
१६ ऑगष्ट २००९
(या मूळ पानावर जाता यावे म्हणू्न सूक्ष्म रामायण या नावाला लिंक दिलेली आहे.)