एक ‘अर्थपुर्ण ‘ साठवण…..

किती तो पसारा टाकलाय मुलांनी म्हणून चिडचिड करत तो आवरायला घ्यावा आणि त्यात एखादी अत्यंत मौल्यवान गोष्ट हाती लागावी…..

सहज म्हणून उचलला खाली पडलेला एक कागद !! माझ्या सहा वर्षाच्या पिल्लाचं अक्षर पहाताक्षणी भरकन् त्या कागदावरचा मजकूर वाचला….

Abu Dhabi-20131119-00179

“Love Earth ” …. वाचून वाटले कुठल्यातरी अभ्यासाबद्दल काही लिहिले असावे …. पुढच्या शब्दांतून मात्र जाणवले , ही Earth म्हणजे धरती वगैरे नाहीये तर माझ्या बाळाला World हा शब्द ऐनवेळी न आठवल्याने तिथे Earth  या पर्यायी शब्दाला जागा मिळालेली आहे  :)

साधा सोपा आणि लहानसा मजकूर !!

Love Earth ….. My Earth 

My Mother cooks lovely . My father works very hard . My brother is very lovely . My grandFATHER is v. good and clever . My grandMother is V.good . the end .

:) :)

पिल्लूच्या शब्द्खजिन्यातल्या मोजक्या विशेषणांनी प्रेमाने लिहीलेले लहानसे पत्र ….
छोट्याश्या बाळाचा छोटासा प्रयत्न …. जरा दोन तीन वेळा वाचल्यावर जाणवलं माझ्या बाळाचं ‘विश्व ‘ म्हणजे फक्त आम्ही सगळेजण …. Very Good शब्दाचं शाळेतली शिक्षिका देते तसं V.Good हे रूप  :)

सगळ्यांबद्दल लिहून झाल्यानंतर स्वत:च नावंही न लिहिणारी निरागसता …. आणि सरतेशेवटी , माझं विश्व हे इतकंच आहे हे ठाम सांगणारं “the end ” :)

जपून ठेवायच्या वस्तूंमधे एका सुरेख सुंदर अनमोल वस्तूची भर !! :) :) ….

आठवणींच्या साठवणी आणि मग त्या साठवणी पाहून येणार या कोवळ्या नाजूक आठवणी :)

हे असं आहे म्हणून आणि आहे तोपर्यंत आमच्याही जगण्याला खरा ‘अर्थ’ आहे हे सांगावं म्हणतेय पिल्लूला आता  ……. :)

कागज की कश्ती …..

टर्म्स ऍंड कंडीशन्सची यादी असलेला रटाळ आणि पापण्या जडावणारा कागद हातात ….. वाचायचा प्रयत्न चाललाय . काही म्हणता काही समजत नाही…. अ की ढ कळत नाही…. कुठल्यातरी टर्म 1.1 a चा 2.4 b शी संबंध आहे, कागद सांगतोय तसं…. पुन्हा नजरेच्या गाडीचा रिव्हर्स गियर, 1.1 a वाचायचा असफल प्रयत्न…. पहिल्या वेळेस नाही आणि आताही काहिही हाती लागलेलं नाही !! इथे एका टप्प्यावरून दुसऱ्यापर्यंत पोहोचताना पहिला टप्पा डोक्यातून कधीच हद्दपार झालेला आहे , कागद मात्र पुन्हा पुन्हा उलट्या सुलट्या उड्या मारायला भाग पाडतोय नजरेला !! थोडक्यात काय, कितीही मन लावून वाचलं हे प्रकरण तरी शेवटी वाचनाला विराम देत थेट कागदाच्या टोकाला असलेल्या I agree च्या चौकोनाला गाठू्नच या प्रयत्नाची अखेर होणार….

हे मुद्दे मुळातच बोजड लिहीतात की काय देव जाणे म्हणजे वाचणाऱ्याला काही समजायला नकोच. आणि मग एकदा का कंटाळून ’I agree’ म्हटलं की अडकलो आपण सापळ्यात !! शीण वाटतो या एकापाठोपाठ एक येणाऱ्या अवघड मुद्द्यांचा….

पाठ टेकलेली उशी सरळ, मान कललेली आणि डोळे मिटलेले…. ’टर्म्स ऍंड कंडीशन्स ’ म्हणे !! काही कागद नं नको नको वाटतात…. आणि अश्या नकोश्या कागदांना जास्त महत्त्व. ते जपुन ठेवायचे… वर्षानूवर्ष…. कधी पुन्हा लागतील सांगता येत नाही !!

कागद…. जन्माच्या दाखल्यापासून मॄत्यूच्या प्रमाणापर्यंत अनेक अनेक कागद….वह्या , पुस्तकांचा कागद…. ’खाकी दराऱ्याचा ’ ,वह्या पुस्तकांच्या रंगीबेरंगी रंगांना बंदिस्त करणारा कागद … भेळ पोटात साठवता यावी म्हणून स्वत:ला दुमडून घेणारा कागद , त्या भेळेची चव स्वत:च आधि चाखणारा शबरीसारखा कागद…. आयूष्यात गणित शिरलय ह्याची साक्ष देणारा वहीचा शेवटचा कागद…..

कागदाचं महत्त्व कमी होणारं नाहीच… उलट नोटांच्या रूपातलं त्यांचं दर्शन झालं की चढत्या आयू्ष्यासोबत कागदाची ’किंमतही’ वाढते !!

काही कागद हवेहवेसे. आपोआप जपले जाणारे….’टर्म्स ऍंड कंडीशन्स ’ लागू न होणारे कागद !!

त्या पावसाच्या पाण्याने बनवलेल्या ’किंचित तळ्यांत ’ डोलणाऱ्या लहानमोठ्या होड्या. त्रिकोण चौकोन साधत , जुळवाजूळव करत बनवलेल्या…. unconditional होड्या…. लहानपणी पाण्याच्या तळ्यात अलवार तरंगणाऱ्या होड्या …..

आता काहितरी ओळखीचं वाटतय… ” टर्म्स ऍंड कंडीशन्स ” च्या चक्राला भेदून मनाला मन गाठता येतय !! त्या होड्यांनी किमया साधलीये …. आता मनाच्या डोहात मुक्त संचार करणार या होड्या  ….. या होड्या आठवल्या की तो एक सुर मनात उमटतोच ….एक गंभीर आवाज, जगजीत गातोय ’वो कागज की कश्ती ’ चा सुर उमट्तोय …मन रटाळ टप्प्याला सोडून मुक्त निघालेय …. ’मनासी टाकिले मागे’ ची किमया आपल्याच्याने साधणार नसतेच मग आपण मनाच्या वेगाशी झटापट करत त्याच्या विचारांची लय साधावी किंवा मनाचा आणि विचारांचा लढा तिऱ्हाईताच्या नजरेने पहावा …. दुसरा पर्याय सोपा , तो अवलंबणे सोपे….

मनात डोहातल्या होड्यांवर आकाशाचं निळं प्रतिबिंब… होड्यांचा रंगही निळा निळा….

निळा कागद निळीच शाई ….. आंतर्देशीय पत्राची एक घडी ….

मजकुर पोटात दडवणारी  . पत्राचे एक टोक बोटाने कापत नेत त्या पत्राच्या कुशीत शिरण्याची अस्वस्थ घाई करायला लावणारी निळ्या घडीची होडी .

डोहात एकदा उतरलं की पाण्यापासून सुटका नाही….. प्रवाह कुठे आणि कसा नेणार हा प्रवाहाचा निर्णय !!

डोहाच्या वरवर सफर झाली तर फारसा धोका नसतो…. तिथे सगळं नितळ निळं आहे….  डोह तसा लबाडच , तळ ढवळला न जाण्याची हमी तो देतच नाही …..

कागदाचा मुद्दा आणि पत्रांचा टप्पा…. या मुक्कामावर डॊहही थबकतो नेहेमी !! ’पाच’ मार्कांसाठी परिक्षेत येणाऱ्या पत्राची रुक्ष होडी… या होडीला पुढच्या, शाळेनंतरच्या प्रवासात ’बहरलेली ’ पालवी फुटलेली….

’बहर’ त्याच्या आणि तिच्या भावनांचा…..

त्याची आणि तिची अनेक अनेक पत्र…. त्या पत्रांच्या तर अनेक अनेक होड्या आहेत… एक पदरी, दोन पदरी … सातपदरी ….. सप्तपदीच्या आधिच्या आणि नंतरच्याही !! त्या डॊहातल्या सर्वांग सुंदर होड्या…. मुक्त , उन्मुक्त ….. सगळा डोह या होड्यांच्या नावाचा….

डोहात प्रवास शांत सुखाचा ……

काहितरी सुटतय ??

हो नक्कीच….

डोहाने तळ गाठलाच म्हणायचा …. विचारांची आवर्तनं आणि गोल गोल गर्ता !! या डोहाला भोवरेच फार …..

शाळेतल्या रुक्ष पत्रांनतर , त्याच्या ’बहराच्या ’पत्रांपर्यंत मधेही तर होती काही पत्र ….. कुठलाच आकार न ठरवता येणारी पत्र ….

कधीतरी अचानक आठवणारी पत्र… सरणाऱ्या प्रवाहातल्या वर्षांमधे उगाच क्षणभर डॊकावणारी ही पत्र !! क्षणिक अस्तित्वाची पत्र….

काही अपेक्षित तर काही अगदीच अनपेक्षित पत्र !!

वाट चूकलेली , हो चुकलेलीच पत्र ….हरवलेली पत्र  ….वाऱ्याच्या हेलकाव्यांवर डॊलण्यासाठी लागणारं अस्तित्वच हरवून बसलेल्या ह्या होड्य़ा ….. पृष्ठभागावर मागमूसही न ठेवता विरलेल्या होड्या ….

पांढऱ्या कागदावरचे फिकट गुलाबी प्रश्न …. प्रत्येक शब्दावर प्रश्नांचं ओझं . सगळ्याच प्रश्नांची उकल होत नसतेच…. अपेक्षितांची उपेक्षा एकवेळ शक्य पण अनपेक्षित होड्यांच्या येण्याने डोहावर तरंग तरंग ….

ओझं जास्त असलं की डोहं गिळंकृत करणारच …… डोहाच्या नियमाला अपवाद विरळा…..

ओझ्याखाली दबत त्या होड्य़ांचंच विसर्जन…. पाणी शिरून ओल्या होत होत डोहाच्या तळ गाठलेल्या होड्या…

विसर्जनाच्या जागा प्रवाहात असतात … लहानसा भोवरा मुकाट फिरतो तिथे …. विस्मरण झाले तरी क्वचित कधीतरी डोहाचा तळ चाचपडताना अजूनही अस्तित्व सांगणाऱ्या होड्या !!

प्रत्येकच डोह उलगडला तर असे ’भोवरे’ सापडतात  !! हा आयूष्याच्या “टर्म्स ऍंड कंडीशन्स “चा एक भाग तर नव्हे ??  तरिही  कोणितरी ज्या कागदावर मन उलगडून मांडले होते त्यांचं कणभर असलेलं अस्तित्वही आपापल्या डोहातून क्रौर्याने पुसणे हे आपला ’डोह’ नितळ असण्याची जगाला खात्री पटवण्यासाठी गरजेचे…..

डॊहाचे हेच मोठे वाईट असते…. दमून याच्या कुशीत शिरावे तर हा अजूनच दमवतो !!

उलटसुलट सफरीमूळे जसं डोळ्यात भणाणतं वारं शिरतं !! पापण्यांच्या कडॆवर एक चुकार अश्रॄ त्याची खारी हजेरी सांगतो…… सारा डोहच क्षणभर एकवटून पापण्यांच्या कडॆवर उभा रहातो !!

आयूष्याच्या प्रवाहाला आव्हानं दिली तरी त्याच्या अफाट स्वरूपाकडे  पहाताना अचानक डोळ्यात उमटलेला डोह …. या डोहात बुडायची भिती अधिक …..

कुठून कुठे आलो आपण ? जगजीतची जागा लताबाई घेताहेत , ’ये कहा आ गये हम’ विचारताहेत ……

…………

…………

डोह गोंधळलेला आणि आपणही …..

मात्र आपला नावाडी उभा असतो….. सगळा डोह त्याच्या  ’परिचयाचा ’ असतो !! प्रवाहातले भोवरे त्याला  ’नवे  ’ नसतात , तो ते चुकवायला समर्थ असतो….

त्याला प्रश्न विचारावे लागत नाहीत…. तो ’प्रश्न’ विचारतही नाही , त्याच्या ’अलवार’ होडीची हीच खरी शक्ती असते !! … त्याच्या निव्वळ ’ असण्य़ानेच ’ प्रश्न सुटतात , मनावरचं ओझं उतरतं , हलकं होतं !!  ’अलवार’ वस्तू तरंगणारच , तरणारच ….न सांगताही आता सगळेच अर्थ समजतात ….

” प्रत्येक होडीचा डोह ठरलेला असतो अगं , त्या होड्य़ांचा डोह वेगळा हेच एक सत्य …. ” नावाडी हसत सांगतो !!

इथेही टर्म 1.1 a चा 2.4 b शी संबंध , आयूष्याच्या “टर्म्स ऍंड कंडीशन्स ” सोप्या वाटायला लागतात…. डोहाची धास्ती कमी होते !!

ज्या होडीत बसून पैल गाठायचा , तो नावाडी सक्षम असला की सुकाणू आपल्या हातात येते…..

“टर्म्स ऍंड कंडीशन्स ” फारशा अवघड नसतात म्हणजे , तर त्या समजण्याइतके आपण शहाणे नसतो…..

…………

कुठूनतरी वारं येतं… हातातले कागद फडफडतात…..

पाठ अजुनही टेकलेली , उशी सरळ, मान कललेली आणि डोळे  मात्र “उघडलेले…. ” …..

हातातले कागद आता तितकेसे परके नसतात !! “टर्म्स ऍंड कंडीशन्स ” ला आता आपण , डोह आणि कागज की कश्ती कोणीच घाबरत नसते …… :)

आपण हे करायचे का ??

पंकजच्या ब्लॉगवरील पोस्ट जशीच्या तशी इथे शेअर करतेय !!

“आपण करायचं का हे? काय वाटतं सगळ्यांना?” अशी या सगळ्याची सुरुवात झाली.

लहान लहान मुलं. स्कूलबसच्या हॉर्नच्या आवाजावर सोसायटीच्या पेव्हमेंटवर आपली नाजूक पावलं दुडदुडत टाकत आपल्या कार्टूनच्या सॅक्स सांभाळत त्या दिशेने धावणारी मुलं आणि पाठीमागे त्यांचे उरलेलं सामान घेऊन धावणार्‍या मम्मीज. किती सुरेख चित्र आहे नं. पण सगळ्याच गोंडस मुलांच्या नशिबी असं चित्र असतेच असं नाही. कित्येक मुलांना शाळा म्हणजे काय आणि तिथे का जायचं असतं हेच माहित नसतं. आम्ही नाही का न शिकता जगलो, तसंच आमची मुलं जगतील अशाच समजुतीत त्यांचे पालक. पण हेच चित्र बदलण्यासाठी काही मंडळी मनापासून झटतायेत, नव्हे आपलं सगळं आयुष्य त्यांनी तिथे समर्पित केलंय. असेच एक कुटुंब म्हणजे आमटे परिवार. आता याबद्दल आम्ही काही सांगायला नकोच. बाबा आमटे, साधनाताई आमटे यांच्यापासून सुरु केलेले व्रत प्रकाशकाका, मंदाताई यांच्यासह तुमच्या आमच्या पिढीचे अनिकेतदादा पुढे चालवत आहेत. हर्क्युलसला पृथ्वी तोलताना कमी कष्ट झाले असतील, एवढ्या अडचणी या मंडळी आदिवासी जनतेच्या पुनुरुत्थानासाठी सोसत आहेत. त्यांची ध्येयासक्ती अमर्यादित आहे. त्याच प्रेरणेतून साकार झालेला लोकबिरादरी प्रकल्प. आदिवासी जनतेसाठी दवाखाना, शाळा, वन्य प्राणी अनाथालय असे अनेक लोकोपयोगी उपक्रम या परिवाराच्या पुढाकाराने सुरु केले आहेत.

AmteFamily

त्यातलाच एक म्हणजे आदिवासी विद्यार्थ्यांसाठी शाळा. प्रकाशकाका आणि मंदाकाकींची मुलंही याच शाळेत आदिवासी मुलांसोबतच शिकली. या शाळेला दरवर्षी होणारा (रिकरिंग) खर्च म्हणजे शाळेचे युनिफॉर्म्स. प्रत्यक्ष अनिकेत आमटेंचा त्यांच्या व्यस्त कार्यक्रमातून वेळ काढून पाठवलेला आलेला हा इमेलच त्यांची गरज सांगून देतो.

नमस्कार
इमेल बद्दल आभारी आहे .
रंग महत्वाचे नाहीत. उत्तम दर्जाचे व टिकावू नवीन कपडे हवेत.
२ ते २० वयोगटातील प्रत्येकी २० ड्रेस हवेत.

आता आपण वेगवेगळे पाठवणे म्हणजे वेगवेगळे रंग आणि मापं, शिवाय थोडे महागही पडणार. म्हणूनच आमच्या ब्लॉगर्स मित्रांनी मिळून एकत्र काही तरी करायचे ठरवले आहे. प्रत्येक वयोगटासाठी २०-२५ जोड याप्रमाणे इयत्ता १ली ते १०वी पर्यंतच्या मुलांसाठी कपडे पाठवण्याचे ठरवले आहे. त्यासाठी येणार्‍या खर्चाचा तक्ता खालीलप्रमाणे आहे.

Screen area1-001

Screen area2-001

आपल्याला काय करता येईल?

आमच्या प्रामाणिक हेतूबद्दल खात्री असेल तर आपला खारीचा वाटा उचलता येईलच. अर्थातच हिशोबात पूर्णपणे पारदर्शकता असणारच आहे.  सगळा हिशोब आपली मदत पोचली की ईमेलवर मिळेल. आपली मदतीची इच्छा असेल तर कृपया या लिंकवर जाऊन आपले डिटेल्स भरा.

https://docs.google.com/forms/d/1uk0BrxZC2TqWIF9kJUrs2H3UcTNMoIQj2zPW4cQg_cc/viewform

आपणांस हवी असेल तर आपण डायरेक्टली त्यांनाही आपली मदत पाठवू शकता. परंतु थेंबाथेंबाने पोचणार्‍या मदतीपेक्षा तेच थेंब एकत्र करुन किमान घोटभर का होईना आपण मदत पोचवू शकू ना? म्हणूनच हा प्रपंच !!!

……………………………………………………………..

मंडळी आम्ही हे करतोय … तुम्हीही यात सामिल होऊ शकता !!

राजीवजी आणि सचिन तुम्हा दोघांना आणि युनिफॉर्मची खरेदी करण्याच्या कामात पुढाकार घेणाऱ्या ब्लॉगर्स मित्रमंडळाला काम पडणार आहे आणि तुम्ही आनंदाने ही जबाबदारी स्विकारलीये त्यासाठी तुम्हा सगळ्यांचे आभार!!

चाकोरीबाहेर खरडलेले कागद….

मस्कतमधे येउन दोन वर्ष झालेली, साधारण सगळं मार्गी लागलेलं…. मोठ्या मुलाची शाळा आणि दोन वर्षाच्या धाकट्या लेकीची प्रगती सगळं सुरेख सुरू होतं. तृप्त समाधान देणारं चौकोनी कुटूंब माझं , आणि तरीही पोकळीची एक हलकीच जाणीव मनात डॊकावू लागली होती. रिकामा वेळ हाती लागत होता…. आणि त्याचा सकारात्मक वापर नक्की काय आणि कसा करावा हे उत्तर मिळत नव्हतं !!

चळवळ्या मनाला आणि स्वभावाला मधेच अचानक , आपण दिवसाचे रकाने भरून  ’चाकोरीचे कागद खरडतोय ’ की काय अशी शंका वाटू लागली होती…. त्या सगळ्या गुंत्यात एक दिवस हाती लागला महेंद्रजींचा ब्लॉग.  मग वाटलं आपणही का लिहू नये ? …. झालं, ब्लॉग सुरू करायला इतकंच कारण पुरेसं वाटलं आणि लिहायला सुरूवातही केली .

एक वर्ष, दोन वर्ष, तीन वर्ष आणि चक्क चार वर्ष लिहीत गेले. :) . ब्लॉगबाळ आज ’चार वर्षाचं’ पुर्ण झालय !! :) :) …. माझ्या ब्लॉगबाळाचा आज हॅपी बड्डॆ आहे !! :)

wordpress anniversary

पोस्टमागे पोस्ट करता करता कधी मी ’चाकोरीबाहेरचे कागद खरडायला ’ लागले हे मलाही समजू नये इतका सहज सुंदर प्रवास झाला. चाकोरीबाहेरेचे म्हणजे काही भव्यदिव्य नाही तर माझ्या रोजच्या आयूष्याच्या ’चाकोरीबाहेरचे ’ बरं :)

चार वर्षात काय नाही मिळालं इथे …. अनेक मित्र मैत्रीणी, नाती, वाचक , आणि लोकसत्ता, महाराष्ट्र टाईम्स, कृषीवल ,सकाळ पेपरमधली दखल , चारचौघी मासिकात लिहीण्याची संधी , स्टार माझाच्या ब्लॉग माझामूळे टिव्हीवर चमकून येण्याची संधी !! :) . मात्र या सगळ्या सगळ्या पलीकडे मला ब्लॉगने काय दिलं तर माझ्या आजारपणाच्या गेल्या पुर्ण वर्षात माझ्या पाठीशी खंबीर उभी रहाणारी नाती. ’हरायचं नाही ’ सांगणारे भाऊ . एअरपोर्टला दहा मिनीटाची धावती भेट होणार ही कल्पना असली तरी धावणारे भाऊ. ’तन्वे तुझी काळजी वाटतीये ’ म्हणणाऱ्या माझ्या मैत्रीणी, बहिणी …… तर एकीकडे,  ’तायडे प्रेमात पडलोय/ पडलेय ’ हे आवर्जून सांगणारी चिल्लर पार्टी ….. :) . ॠणानूबंधांबाबतची माझी श्रीमंती हा माझा अत्यंत जिव्हाळ्याचा विषय , तो अधेमधे ब्लॉगवर न डॊकावला तर नवल.

सतत रडता येत नाही मला…. ’संकटं’ आली होती, येताहेत आणि येतीलही. डगमगायलाही होतं … मात्र दु:खाचा पुरस्कार नकोच वाटतो.  कधी कधी डोळे भरून येतात, नकळत वहायला लागतात. अश्या वेळी एखाद्या जीवलगासारखा माझा ब्लॉग अश्रॄंना अडवणाऱ्या बांधाचे काम करतो. जुन्या पोस्ट्स, त्यावरच्या कमेंट्स आधार देणाऱ्या ठरतात !!

नवं काही लिहून होत नसलं, मनातले विचार मांडता येइनासे झाले की कधीतरी वैतागून ब्लॉग बंद करायचा विचार मनात येतो आणि नेमकी त्याचवेळी एखादी मैत्रीण सहज बोलून जाते , “तुझं ठीक आहे गं, तू निदान तुझे विचार ब्लॉगवर मांडून मोकळी होतेस ’ … !! मग ब्लॉग बंद करायला निघालेल्या ’माझे’ डोळे उघडतात आणि मी पुन्हा ब्लॉगकडे प्रेमाने नजर टाकते :)

सुरूवातीच्या पोस्ट्स आणि आत्ताचं लिहीणं यात फार फरक मला स्वत:लाच जाणवतो. त्या त्या परिस्थीतीला अनूसरून, मानसिकतेनूसार आणि त्या त्या वयाच्या भुमिकेला अनूसरून मी व्यक्त होत गेले….. आणि हे असं , इतकं सोपं सहज लिहीणं व्हावं याला कारण वाचकांचा सततचा पाठिंबा , तेव्हा या सहजच प्रवासाचे श्रेय त्यांचे!!

ब्लॉग लिहीणं मला मनापासून आवडतं…. खूप काही लिहीता येत नसलं तरीही :) . जवळपास १६० पोस्ट्स लिहून झाल्या आहेत. पुष्कळ लिहीणं होतय… इथे मांडले अनेक अनूभव, आठवणी आणि मतंही !! मात्र ओंजळ अजूनही रिकामी वाटत नाहीये…. अजूनही खूप बोलायचं आहे….. ब्लॉगवर लिहायचं आहे !!

गुरूनाथ सामंतांची नुकतीच एक कविता वाचली….

आकाश तुझ्यासाठी वेडं होइल ….

खाली वाकेल आणि तू नीळा होशील ..

असं लिही ….

आकाश पेलण्याची माझी कुवत नाही , आणि विचारांची तशी काही क्षमताही नाही ….. पण म्हणूनच अजून अजून समृद्ध होता यावं यासाठी तरी वाचायला/ लिहायला हवंय !!

पोस्ट लिहून पुर्ण होताना समाधान लाभतयं तोपर्यंत लिहायला हवंय…. ड्राफ्ट माझा असतो, एकटीचा…. पोटातून आईला नाजूक लाथ मारणाऱ्या बाळासारखा…. तो ड्राफ्ट , पोस्ट होऊन बाहेरच्या जगात कसा वावरतोय हे पहाताना तो मला आणि मी त्याला सांभाळतेय तोवर लिहिण्याला अर्थ आहे !!

(त्याच  कवितेच्या पुढच्या ओळी : )

शाई , कागद, शब्द आणि तुही

निमित्तमात्र आहेस

तुझ्यातली चेतना ही भवतालच्या अखंड चैतन्याची

ॠणी आहे

याची सजगता ठेवून लिही…..

हे ॠण मान्य आहे तोवर , या अखंड चैतन्याच्या झऱ्याला सामोरे जावे म्हणतेय ….. चाकोरीबाहेरच्या माझ्या या कागदांना खरडावे म्हणते, आकाशाला वाकवता आले नाही तर निदान दिलखुश गगनाशी उदार गप्पा तरी माराव्याच म्हणते……. वेड्यावाकड्या उमटणाऱ्या, धडपडणाऱ्या, सावरणाऱ्या , स्वत:चेच गीत गाऊ पहाणाऱ्या अक्षरांचं बोट धरत ’सहजच’ म्हणून जे जसे लिहीता येइल ते लिहावे म्हणते !!!   :)

मन एके मन….

मन नं बेटं हाफमॅड असतं बरं….

दारूबिरू माझ्यासाठी नाय, वाईनबिइनही जमली नाय ब्वॉ…

भविष्यात कधी जमायचं नाही …

हे बेटं झिंगतं कसं राम जाणे पण ??

काय तर म्हणे ’आठवणींचीही’ नशा असते ….

कायपण !!

कधी इथे कधी तिथे… याच्या पायालाच भिंगरी ….

धरू गेलं नं आपण , बरं का … बेशिस्तासारखं डोलतं ते !!

बरं आता आठवणी चांगल्या निवडाव्या किनई….

याचं मेलं सिलेक्शनच बकवास …. समदी हाणामारी च्यामारी!!

जुगारबिगार आपलं काम नाय ब्वॉ….

भविष्यात कधी ….. नाय ना राव!!

हे मन आहे नं मन….

ह्याला गॅंबलिंगचा नाद ना पण …. नवनव्या मैत्रीची रिस्क आणि नव्या माणसांचा जूगार…..

इथे फसतं , तिथे हरतं …. पुन्हा पुन्हा सगळं पणाला लावतचं ना पण ..

बिनडोक लेकाचं … जग चांगलं असतय म्हणे ..

येडचे !!

माझ्याच्याने नं दगदग होत नाही बरं का ….

भविष्यात करायची इच्छाही नाही…..

हे मन आहे नं मन ….

याचा मेला स्टॅमिनाच जबरीये पण ….

बेणं इथे आपटतं तिथे धडकतं… सोडत नाय पण कुठलीच गल्ली बोळ ….

याचा एरिया कव्हरेज पहाल नं …. सॉलिड एकदम…

सगळा घोळे घोळ  !!

फसवणूकीचा धंदा आपलं काम नाय ब्वॉ …

भविष्यात कधी जमायचं नाय ….

हे मन आहे नं मन ….

येडचॅपच आहे बरं का … जगाला सोडतं आणि स्वत:लाच फसवतं नं  ….

घरघालू उद्योग बिनबूडाचे नं काय …

आहे बेअक्कलच ये !!

काल नं गाठलचं या मनाला ….

म्हटलं बाबारे तुझा होतो खेळ आणि मला का वैताग …. तुझा मॅडनेस तुझाच प्रॉब्लेम इथून पुढे …

माझ्यापर्यंत मॅटर आणायचं नाय ….आठवणींचं व्यसनं नाय की मैत्रीचा जुगार नाय ….

कुठलीही ’मन’ मानी खपणार नाय !!

बांधलं त्याला पक्कं … वाटलं वैतागेल चिडेल बेणं …..

कसचं काय नं कसचं काय.. मुकाट नं ते.. त्रागाबिगा काय नाय…

ते बेटं हसतं होतं ….

नीट पाहिलं आणि समजलं नं … एकदम रिअलायजेशन….

सगळी व्यसनं परवडली ,अगदी सगळीच….

ह्या खोट्या हसण्याच्या जहराला उतारा नाय ….

बिघडलंय हो मन…. हातातून गेलयं पार ….

खोट्या हसण्याच्या नादात ’ खरं ’ रडायलाही विसरलं हाय !!!

दक्षिणायन -एक प्रवास !!

मी मागे माझ्या एका पोस्टमधे म्हटले होते की सुट्टीत फिरायला जायचे आम्ही ठरवलेले अनेक बेत माझ्या आजारपणापायी रद्द करावे लागले , आणि या गोष्टीची एक बोच मनाला लागून होती माझ्या. मी बहूधा विसरले होते सुट्टीतल्या पिकनिक स्पॉटसारखा एक Sunrise point माझ्या घरात आहे. गेल्या वर्षी आम्ही या सनराईज पॉइंटचा मनसोक्त आस्वाद घेतला होता.

नेमेची येते मग पुन्हा दक्षिणायन, हो किनई…. तसे ते यावर्षीही आले. सुर्यराव दक्षिणेला सरकले आणि त्यांचं रोज सकाळी आमच्या घराच्या दोन्ही बेडरूम्सच्या खिडक्यांमधून मनोहारी दर्शन होऊ लागलं. आता आम्हाला कोणाला ’उठवावं’ लागत नाही…. अगदी मुलांनाही ‘लवकर उठा नाहितर sun निघून जाईल’ इतकाच हाकारा पुरतो. रोजचा ’सुर्योदय’ आदल्या दिवशीपेक्षा नवा आणि मोहक कसा असतो हे कोडं पडलं तरी ते सोडवण्यापेक्षा ’निसर्गाची किमया’ मान्य करून अनूभवण्यात जास्त सुख असतं नाही का :)

आत्ता टाकलेले फोटो वेगवेगळ्या दिवशी काढलेले आहेत.

गेल्या वर्षीच्या दक्षिणायनात या सुर्याला पाहून, रात्रीच्या प्रसवकळांच्या या सोनेरी सुटकेला पाहून काही ओळी लिहील्या होत्या :

काळ्या काळ्या रात्रीला ,
सोनेरी स्वप्न पडलं….
पहाटेचंच स्वप्न ते ,
तेजस्वी सत्यात उतरलं !!

002

002

आपली माणसांची मोठी गंमत असते नाही, आपल्यामते सुर्य ’उगवतो’ आणि ’मावळतो’ !! तो तर एखाद्या ध्यानस्थ , व्रतस्थ ऋषीसारखा यूगानूयूगे एक प्रखर तप करत बसलाय. भिरभिर , गरगर लागलीये ती आपल्या प्राक्तनी. पण हिंमतवान आम्ही, स्वत: फिरणार आणि त्यालाच म्हणणार की हा आत्ता ’उगवलाय’ . एखाद्या माणसाला म्हणा बरं , ’की का रे आत्ता उगवलास ? ’ :) . नाही नं ,माणसं असं काही ऐकून घेत नाहीत आणि सुर्य या म्हणण्याचा राग मानत नाही. हेच तर मुळी आपलं न्यून आणि त्याचा मोठेपणा !!

016

017

मला लिहिण्याची खूमखूमी आहेच नं , त्यात असा रोज सुर्य़ नजरेसमोर पडणार आणि त्यानिमित्ताने मी ’पहाटे’ साताच्या सुमारास ( ;) ) उठणार असेन तर काव्यच स्फुरतं अगदी …. ;) !! माझं काव्य (?) टाकणारही होते मी पण तितक्यात अमृताबाई आल्या मदतीला ….त्यांनाही सुर्याने असेच मोहात पाडलेय हे पाहून मला विलक्षण आनंद झालाय!!

त्या लिहीतात…

पूरब ने चूल्हा जलाया, पवन फूंके मार रही,
किरने ऊंची हुईं, जैसे आग की लपटे !!

हा असला काही विचार माझ्याच्याने स्वतंत्रपणे पेलेल तो दिवस सोनेरी :)

पुढे त्या लिहीतात,

नींद के होंठों से जैसे सपने की महक आती है
पहली किरन रात के माथे पर तिलक लगाती है
हसरत के धागे जोडकर शालू-सा हम बुनते रहे
विरह की हिचकी में भी हम शहनाई को सुनते रहे!!

036

043

आणि हे अजून काही मनमोहक उधळणीचे नमूने :)

इथे अमृताच्याच एका दुसऱ्या कवितेच्या ओळी आठवतात….

पूरब ने कुछ पाया है कौन से अम्बर को टटोलकर
जैसे हाथ में दुध का कटोरा, उसमे केसर घोल दिया है!!

008

010

खरं तर हे फोटो आणि रोज सुर्योदय पहाण्याचा सोहळा हे लिहिण्याचे नाही तर अनूभवण्याचे विषय.

ही नोंद इतकेच सांगणारी, लक्षात ठेवायला लावणारी की ज्याचा रोज ’अस्त’ होतो तो तितक्याच जोमाने पुन्हा ’उदय’ पावतो. फिर हमको कायको डरनेका :) .

सध्यातरी हॅपी दक्षिणायन … बाकि काही नाही !! लवकर निजे लवकर उठे त्यास सुरेख सुरेख सुर्योदय दिसे :)

नवरात्रोत्सव – काल आणि आज…

‘नवरात्रोत्सव’ – आपल्याकडे सणांच्या नावासोबत ’उत्सव’ कसा अलगद जोडला जातो नाही ! गणेशोत्सव, नवरात्रोत्सव , ही नावं म्हणजेच आम्ही हे सण उत्सवासारखे अत्यंत उत्साहात साजरे करणार आहोत ही ग्वाहीच जणू .

श्रावण मास येतो तेच या उत्सवांच्या, सणांच्या भाउगर्दीसह… एक एक सण आणि त्यासोबत नव्या नव्हाळीने समृद्ध होणारा निसर्ग, सगळं कसं अगदी पावित्र्याने- मांगल्याने भारलेलं. गणेशोत्सवाची धामधूम आटोपली , लाडक्या गणरायांना निरोप दिला की वेध लागतात ते शारदीय नवरात्रीचे. वर्षातल्या सगळ्या सणांचं एक रंगीबेरंगी इंद्रधनूष्य म्हटले तर ’नवरात्र’ त्यातले अगदी सगळ्याच रंगांचे अस्तित्त्व स्वत:त राखेल . देवीचे म्हणून लाल-हिरवे तर गरबा खेळणाऱ्यांच्या घागऱ्यांचे जांभळे, निळे, पिवळे, शेंदरी वगैरे अनेकविध चमकदार सुरेख रंग.

श्री दुर्गादेवीने महिषासुराशी प्रतिपदा ते नवमी असे नऊ दिवस केलेले युद्ध. नवव्या दिवशीच्या रात्री देवीने महिषासूरावर विजय मिळवला. नवरात्रीत या आदिशक्तीचं देवीतत्त्व एरवीपेक्षा कित्येक पटीने अधिक प्रभावी असतं म्हणतात. आणि हेच कारण असावं की एक चैतन्य या दिवसांमधे आसमंतात जाणवतं. नवरात्रीबद्दलचं हे मत अर्थात जरा मोठेपणीचं, समजायला लागल्यानंतरचं. त्यापूर्वीच्या अगदी लहानपणीच्या आठवणींच्या नवरात्रोत्सवाचे दोन पदर उलगडतात. एक म्हणजे या दिवसात घरात होणारी ’घटस्थापना’ आणि त्याचसोबत गावोगावी साजरा होणारा नवरात्रोत्सव.

नवरात्र आली की ’घट’ विकत आणला जायचा. काळी माती आणून त्यात गहू लावले जायचे. त्या घटावर समेष्टीमधे देवीचा टाक ठेवला जायचा. दररोज एक एक करत वाढवत नेलेल्या झेंडूच्या फुलांच्या माळा त्या घटावर सोडल्या जायच्या. घटासमोरचा अखंड दिवा तर एकूणातच वातावरणातलं मांगल्य आणि गांभिर्य वाढवणारा वाटायचा. दिवसागणिक गव्हाचे तरारून वर येणारे कोंब पहाणे हा ही एक सोहळाच.

आम्हा मुलींसाठी तर हे दिवस म्हणजे पर्वणीच. गणेशोत्सवानंतर बसलेली भूलाबाई पार कोजागिरीपर्यंत सोबतीला असायची. त्यातच भोंडलाही हजर व्हायचा . ’ऐलम्मा-पैलम्मा’ आणि भूलाबाईची गाणी, त्यापाठोपाठ आईने दिलेला खाऊ ओळखणे. अगदी मस्त आनंद लूटतं ती खिरापत खाणे. भोंडल्यातला हत्ती हे गणेशतत्त्वाचे प्रतीक आहे हे अर्थातच नंतर समजले. नवरात्र ही मुख्यत्त्वे दुर्गादेवीची परंतू त्यात लक्ष्मीरुपाची प्रार्थना करणे, तिलाही आवाहन करणे हे भोंडला खेळण्यामागे असलेले उद्दिष्ट्य असल्याचेही समजले.

’कुमारिका पुजन ’ हा ही आम्हा कुमारिकांचा जिव्हाळ्याचा विषय. सुंदर सुंदर परकर पोलके घातलेल्या मुली , त्यांच्या त्या हिरव्या- जांभळ्या नाहितर खणाच्या पोलक्यांनी एक वेगळंच वातावरण साधलं जात असे.  ” नैवेद्य आहे हं आजचं जेवण म्हणजे, पानात काहिही टाकायचं नाही “  सांगणाऱ्या काकू वाकून आम्हा मुलींना नमस्कार करायच्या तेव्हा गंमत वाटायची. परकर पोलक्यातल्या किंवा नवे कपडे घातलेल्या , कपाळी कुंकू लावलेल्या त्या नवदुर्गांची मोठ्यांकडून केली जाणारी पुजा हा मुलींसाठी महत्त्वाचा विषय. ’टिपऱ्या खेळणे’ हा ही एक अत्यंत लाडका कार्यक्रम. या टिपऱ्यांच्या ’ दांडिया’ व्हायच्या होत्या तेव्हा . फेर धरून टिपऱ्या खेळल्या जायच्या . मजा असायची.

देवीची ओटी भरणे, अष्टमीला घागर फुंकणे सगळंच एका कुतूहलाने पाहिलं आणि शिकलं जायचं. काही ठिकाणी नवरात्रीतले पहिले तीन दिवस महाकालीची, मधले तीन दिवस महालक्ष्मीची आणि शेवटचे तीन दिवस महासरस्वतीची पुजा होत असे. वेगवेगळ्या रांगोळ्या काढून त्यात रंग भरण्याची जणू आम्हा मुलींमधे चढाओढ लागत असे. नवमीला केला जाणारा ’साटोऱ्या किंवा कडकण्यांचा नैवेद्य’ , शतचंडीचा जप सगळंच आठवणींच्या राज्यातलं आपापलं स्थान राखून आहे.

आमच्या गावातलं देवीचं देऊळ नदीकाठी होतं. तिथे पोहोचायचं म्हणजे नदी ओलांडून जावं लागे. तिथे कधी आम्ही एकटे गेल्याचं मात्र मला आठवत नाही, कॉलनीतल्या सगळ्या काकू आणि आम्ही बच्चेकंपनी एकत्रच तिथे जात असू . तिथे भरलेल्या जत्रेमधून केली जाणारी खरेदी हा तर खास आकर्षणाचा विषय. वणीच्या ’सप्तश्रॄंगी’ला जाणे , चांदवडच्या रेणुकामातेच्या मंदिरात जाणे हे ही काही ठराविक बाबींपैकी एक होते. चांदवडच्या रेणुकामातेच्या मंदिरात, वणीला सप्तश्रॄंग गडावर नऊ दिवस ’घटी’ बसणाऱ्या बायका हे ही एक कुतूहल होते. पुढे नासिकला रहायला आल्यानंतर कालिकेला जाणे नित्यनेमाने सुरू झाले.  ’पुर्वी कालिका अगदी गावाबाहेर होती, एकट्याने तिथे जाणे शक्यच नव्हते ” असे आजी नेहेमी सांगत असे. पहाटे उठून कालिकेला दर्शनासाठी जाणाऱ्यांची रीघ लागत असे. कालिकेच्या दर्शनाइतकेच भगूरच्या रेणुकामातेचे, भद्रकाली देवीमंदिरातील देवीचे दर्शन आवर्जून घेतले जाई.

लग्नानंतर औरंगाबादला गेल्यानंतर दर नवरात्रीत कर्णपुऱ्यातल्या देवीमंदीरात जाणे होऊ लागले. देवीच्या मंदीरापासून जवळपास अर्धा किलोमीटर आधि सुरू होणारी अगदी मंदिरापर्यंत भरणारी ’जत्रा’ , त्यातले ते उंच उंच रहाटपाळणे, खेळण्यांची दुकानं, जादूगाराचे प्रयोग, खाद्यपदार्थांच्या गाड्या आणि दुसऱ्या दिवशीच्या म्हणजे दसऱ्याला लागणाऱ्या आपट्याच्या पानांची रास विकणारे विक्रेते अगदी लहानपणीची आठवण करून देत असे. नवरात्रीतल्या नऊ दिवसात नक्तं करणे आणि जेवणात कुठल्याही भाजीचा समावेश न करता कडधान्यांचा वापर करण्याची प्रथाही तिथे पहाण्यात आली.

’गरबा’ ही नवरात्रीतली आणखी एक आठवणीची बाजू. माझ्या लहानपणी गरब्याचे तितकेसे प्रस्थ नसावे. गावोगावी काही ठराविक चौकात गरबा मंडळ होती मात्र आजच्या इतके मोठ्या प्रमाणात तेव्हा गरबा नव्हता. ’गरबा’ पेक्षा मला टिपऱ्याच आवडत होत्या तेव्हा. रात्री उशिरापर्यंत चालणारा गरबा पहायला गेल्यानंतर बऱ्याचवेळा मी ’ झोप येऊ लागलीये घरी चला ’हा घोषा आईकडे लावत असायचे. नंतरही बराच काळ हा ’गरबा’ आपल्याला जमणार नाही असे का वाटत राहिले याची काही कल्पना नाही. पुढे आमच्या कॉलनीच्या प्रांगणात होणारा गरबा खेळायला मिळाला आणि जमतेय आपल्यालाही हे प्रकरण असे पटले.  जरा अधिक खोलात गरब्याबद्दल माहिती मिळवली तेव्हा समजले की गरब्यासाठी केले जाणारे ’मंडल ’ हे घटाचे प्रतीक आहे. टाळ्यांच्या नादात्मक लयबद्ध आवाजात होणाऱ्या आवाजाने देवीला तिच्या शक्तीरूपात कार्य करण्याचे आवाहन केले जाते.

नवरात्र संपताना वेध लागायचे ते दुसऱ्या दिवशीच्या म्हणजे दसऱ्याच्या ’रावण दहनाचे’ , सीमोल्लंघनाचे आणि घरोघरी जाऊन सोने लूटत सगळ्यांच्या भेटीगाठींचे.

“आजकाल सगळंच बदललय, आमच्या लहानपणी असं नव्हतं ” अशी कुरबूर अगदी नकळत केली जाते हल्ली कधी कधी. स्वत:च वय वाढतय हळूहळू याची जाणिवही होतेच त्याबरोबर. लहानपणी एकूणातच साजरे होणारे किंवा आठवणीतले सणसमारंभ ही रूळलेल्या वाटेवरून केली गेलेली वाटचाल होती . विज्ञानाचे शिक्षण घेताना , वाचन वाढताना , जागोजागी फिरण्यातून येणाऱ्या अनूभवसमृद्धीने सगळ्या सणांकडे, परंपरांकडे पहाण्याची एक वेगळी नजर मिळतेय आता. नवरात्रीतले, श्रावणातले उपास आमच्या आधिच्या पिढीने केले म्हणून आम्ही करणार इतके सोपे आता ते वाटत नाही. प्रत्येक कृतीमागची कारणमिमांसा जाणून , हवे तिथे आवश्यक ते बदल करून सण साजरे करण्याकडे आता कल वाढतोय. जुन्या पद्धतींमधल्या पुष्कळश्या तश्याच चालवण्याकडे जो कल आहे त्यात मुख्यत्त्वे त्या पद्धतीतल्या मांगल्याबाबत साशंकता नाही हे एक कारण तसेच पुढच्या पिढीला आपला सांस्कृतिक वारसा पोहोचवणे ही दर पिढीची जबाबदारी असते.

थोड्याफार प्रमाणात सगळेच सण बदलताहेत. पुर्वीचा ’गरबा’ हा सात्त्विकतेकडे झुकणारा होता. दांडिया ही गुजराती लोकांची पद्धत होती, आता मात्र सगळेच एकत्र येतात. त्या लाटेत नकळत आम्हीही सामिल होतो. मोठमोठ्या मैदानात होणाऱ्या दांडियाचे ’पास’ मिळवले जातात. या मैदानात मोठ्या प्रमाणावर आर्थिक उलाढाल होत असते. सिनेनटनट्यांची उपस्थिती, फाल्गूनी पाठकसारख्या गायक गायिकांची उपस्थिती या सगळ्यांमधे लहानपणीचा गरबा शोधूनही सापडत नाही. अगदी पोषाखातही वैविद्ध्य येतेय, जागोजागी आढळणाऱ्या गुजराती- बंगाली समाजाने त्यांच्या राज्यातल्या प्रथा परंपरा येताना सोबत आणल्या . चौकाचौकातल्या देवीच्या मोठ्या मुर्त्या त्यासमोरची तरूणाई या बदलाची साक्ष ठरतेय.

“हे विश्वची माझे घर ” या ज्ञानेश्वरांच्या वचनाला सार्थ मानून गेल्या दोन तीन पिढ्यातले अनेक जण हे सीमोल्लंघनासाठीची  ’गावाची वेस ’ ही मर्यादा मागे टाकून देशाच्या सीमेपलीकडल्या परदेशांमधे वास्तव्य करून आहेत. तिथे गेल्यामूळे मात्र भाषेच्या, प्रांताच्या सीमा कधी आपोआप तर कधी अपरिहार्यतेतून गळून पडल्या आहेत आणि सीमोल्लंघनाला एक वेगळा आयाम मिळत आहे. भारताबाहेर रहाताना घराजवळ रहाणारे , कंपनीत सहकारी असणारे सगळे भारतीय मिळून, तसेच मराठी मंडळांमधे असणाऱ्या मराठी सोबत्यांबरोबर ’सण समारंभ’  साजरे केले जातात.  एखाद्याच्या घरी ’घटस्थापना’ असते, तिथे मग सगळे मिळून एकत्र येणे होते. न विसरता लहान मुलांना , देवीने राक्षसांवर मिळवलेल्या विजयाच्या, रामाने रावणावर मिळवलेल्या विजयाच्या, अज्ञातवासात जाताना शमीच्या वृक्षात शस्त्रास्त्र लपविणाऱ्या पांडवांबद्दल सांगितले जाते . देवीची आरती एकरवात म्हणताना मन भारतात धाव घेत असते. देवीचा सकाळ संध्याकाळचा नैवेद्य हा सगळ्यांनी मिळून केला जातो. झेंडुची फुलं ही भारतात सहज मिळणारी असली तरी परदेशात ती मिळवणं ही जबाबदारी कोणा अनूभवी व्यक्तीवर सोपवली जाते. आपला सांस्कृतिक वारसा जपणं हे कोणा एका प्रांतियांची जबाबदारी नसून सगळेच भारतीय उत्साहाने वावरताना पहाणं खरच छान वाटतं.

’नवरात्र’ म्हणजे देवीने दैत्यावर मारक रूपात प्रकट होत मिळवलेल्या विजयाची कथा. ज्या देशात आपण देवीला इतके अनन्यसाधारण महत्त्व बहाल करतो त्याच देशाबद्दल जेव्हा ’स्त्रीभॄण हत्या ’, ’हुंडाबळी’ , ’शिक्षणापासून वंचित असणाऱ्या मुली ’, ’ मुलींवर होणारे अन्याय आणि कायद्याच्या कचाट्यातून सुटणारे आरोपी’ अश्या बातम्या कानी पडतात तेव्हा मात्र देवीच्या या उत्सवाचा पुन्हा विचार करावासा वाटतो. सहनशीलतेचं , सामंजस्याचं, सृजनाचं रूप असलेल्या स्त्रीने गरज पडली तर ’मारक रूप’ घेत समाजातल्या दुष्ट शक्तींचा बिमोड करायला हवा हे देवी आपल्याला तिच्या कृतीतून शिकवतेय हा विचार रुजायलाच हवा. या आणि अश्या मुद्द्यांचा जरा गांभिर्याने आणि सकारात्मक कृती करत विचार झाला तसेच नव्या पिढीला सक्षमतेकडे नेले गेले तरच ती खऱ्या अर्थाची  ’कुमारिका पुजा ’ होइल. दुष्टावर सुष्टाने विजय मिळवण्याचा धडा देणाऱ्या या विधायक कार्यासाठी आपल्या ’चारचौघीं’मधूनच नवदुर्गा घडाव्यात असा भरभरून आशिर्वाद देवीही देइल याबद्दल शंका नाही!!!

(ता.क. हा लेख ऑक्टोबर महिन्याच्या ’चारचौघी’ मासिकात प्रसिद्ध झालेला आहे :) …. त्या लेखाची PDF file इथे आहे… Navratra utsav-Oct-12 )

to be or not to be!!

आयूष्यात काय काय समस्या येतील काही सांगता येत नाही ….

मला एक समस्या तर ठराविक कालांतराने पुन्हा पुन्हा येत असते… त्रिशंकू अवस्था तिचे नाव … मी बरेचदा आकाशाकडे पाहून या अवस्थेला कारणीभूत असलेल्या त्रिशंकूला  रागावतही असते… त्यातच माझा फक्त ’त्रिशंकूच’ होतो इतक्यावर ही समस्या आटोपत नाही, राजा त्रिशंकूचा एक आप्त होता शेक्सपियर नावाचा  आणि शाळेत आम्हाला पाचवीनंतर ईंग्लिशही शिकवले गेले त्यामूळे त्रिशंकूच्या या नातेवाईकाबद्दल माहिती मिळाली आणि मग माझ्या मनाच्या अवस्थेचे to be or not to be असेही नामकरण झाले !! बरं वारंवार या अवस्थेत अडकून अडकून ज्ञानात एक मौलिक भरही पडली की असं काही होतं असलं नं की गप्प बसावं च्यामारी …. “मौनं सर्वार्थ साधनम ” चा नारा लावावा. … पण तोंड बंद केलं तरी मनातले विचार थांबवण्याइतकी अध्यात्मिक सिद्धी अजून प्राप्त झाली नसल्यामूळे आणि भविष्यात प्राप्त होण्याची शक्यताही धूसर असल्यामूळे खरी गोची होत असते.

तर या अश्या ’गोची’ करणाऱ्या प्रसंगांमधे मी अधेमधे अडकत असते….

होतं काय की माझ्या एखाद्या मैत्रीणीच्या निमंत्रणाला मान देत मी तिच्याकडे पोहोचते…. इथे फॉरेनात ( ;) ), “तू ये बाकिच्यांशीही ओळखी होतील” असं सांगितलं की लोकं येतातच या नियमाला अपवाद नसल्याने मी ही जाते . सगळ्या बायका अश्या गोलाकार बसलेल्या असतात… , समोर टिव्हीवर कुठल्यातरी दिदी (दादा, गुरू) किंवा तत्सम कुठल्याही नावाचे गुरू (बंधू, माऊली, सखा ) प्रवचन देत असतात …. मलाही तिथे जागा शोधून बसावे लागते… आजूबाजूला संमतीच्या, आनंदाच्या किंवा प्रसंगी डुलकीच्या माना डोलत असतात . समोर अर्धवट हिंदी -इंग्रजीत जे चाललय ते अगदी बाळबोध आहे की बाळबोध वाटत असलं तरी गुढ गहन आहे हा निर्णय माझ्या मनात होत नसतो…. आणि मला समजतं की आपण फसलेलो आहोत …. शेक्स्पियर हसतो विचारतो to be or :) ”  …. माझ्या मनातल्या अधांतरी निर्णयांशी काहिही घेणदेणं नसलेला जथ्था डोलत असताना अचानक ते व्याख्यान वगैरे संपत …. मला अचानक पुलंचं आधुनिक अध्यात्म आठवतं !! आणि तितक्यातच सगळ्यात आधि माझा अनूभव या इरेला पेटलेल्या एक काकू माझा ताबा घेऊन सांगतात , ” आमच्या मठाची नं eligibility परिक्षा असते. मला अभिमान वाटला हो की एका वर्षात तिन्ही परिक्षा पास होणारी मी एकटीच असेन … काय झालं असेल सांगा ?? ” … मी ’माहित नाही बुवा’ ची मान हलवते . काकू चटकन सांगतात ,” चमत्कार बघा , मी झाले नं नापास ” … आता ’पास’ होणं हा चमत्कार असू शकतो , हा ’नापास’ होण्याचा चमत्कारच मला चमत्कारिक वाटतो….. माझ्या मठ्ठपणाची खात्री पटलेल्या काकू सांगतात , अहो माझा अभिमान कसा क्षणात विरघळून टाकला बघा गुरूंनी !!  मी चकित वगैरे होत असताना दुसऱ्या बाजूच्या काकू विचारतात, “काय शहारा आला किनई अंगावर ?? ” …

माझा पुन्हा त्रिशंकू व्हायला लागतो…. माझी श्रद्धा असू शकते, इतरांच्या श्रद्धेबद्दल आदरही असू शकतो पण अशी भाबडी अंधश्रद्धा मी नाही बाळगू शकत ….मला नक्की काय खटकतंय हे कधी कधी सापडतं नं कधी कधी नुसताच विचारांचा गोंधळ होतो. स्वत:ची श्रद्धा आहे म्हणून अनेक लोकांना बोलावून त्यांनाही आपल्या ’पंथात’ सामिल करून घेणे तितकेसे स्वागतार्ह नसते बहूधा. खऱ्या श्रद्धेला जाहिरातींची गरज नसावी . नेहेमीचं द्वंद्व मनात घेऊन मी घर गाठते!!

माझ्या मुलांच्या शाळेत आपापल्या मुलांना सोडायला आलेल्या बायका मुलं शाळेत गेली की शाळेच्या आजूबाजूला कोंडाळं करतात. एक अमराठी बायकांचा गृप मला सापडतो. ’मला त्यांची भाषा बोललेली समजते’ असं काहीसं मी बोलून बसल्यामूळे या बायका राष्ट्रभाषेत न बोलता, राज्यभाषेत बोलताहेत असा माझा समज होतो. आणि हा समज भलताच ’गैर’ आहे हे ही लवकरच समजतं. माझ्या लक्षात येतं की या अमराठी अड्ड्याची स्वत:ची अशी एक त्रिज्या आहे आणि त्या त्रिज्येच्या वर्तूळाच्या परिघावर मावतील इतके त्यांचे स्वभाषीय बिंदू आहेत तिथे आधिच त्यामूळे माझ्यासारख्या नवख्यांसाठी तिथे जागा नाहीये. मी बाजूला वळून पहाते तर तिथे एक असाच दुसरा अमराठी परिघ उभा असतो… अड्ड्यांच्या गोल आकारावरून हे म्हणजे इकडे आड न तिकडे विहीर झालेले असते. बरं मराठी बिंदू शाळेत नाहीत असं नसतं पण तमाम मराठी आयांनी आपापल्या लहानपणी सचिनचा ’हा माझा मार्ग एकला’ पाहिलेला असतो. तो पहाताना आलेल्या अश्रॄंशी प्रामाणिक रहात त्या मुलांना सोडले की एकल्याच आपापल्या घरी परतत असतात. मी ही हार मानत नाही . ’मी मराठी ’ चा नारा देत मराठी बायकांना गाठते आणि मला एक शोध लागतो.  ’युरेका’ – यांचाही गृप असतो :) . त्याला त्या ’किटी’ असं सांगतात. ते ’किटी’ नाव कितीही अंगावर आलं तरी त्याकडे दुर्लक्ष करत मी त्या गृपमधे पोहोचते…. गप्पा रंगलेल्या असतात. आणि मला एक ’उपयुरेका’ होतं. “लास्ट’ कसं लिस्ट नसतं तर हे ’उपयूरेकाच’ अधिक महत्त्वका ठरतं… या किटीवाल्यांपैकी सहसा कोणाला पुस्तकं, वाचन किंवा तत्सम जरा जड (त्यांच्यामते ) विषयात फारसा रस नसतो !! माझं तारू ’I should be in a group’ वरून ‘ should I really be in this group’ वर डोलायला लागतं !!

गृप असावा तो भाषेवर, प्रांतावर ठरावा की स्वभावावर, आवडींवर या प्रश्नावर माझी डोलकाठी डोलते…. कोणीतरी समविचारी सापडेपर्यंत माझा त्रिशंकू लटकायला मोकळा होतो !!

माझ्या एका शेजाऱ्यांकडे त्यांनी आम्हाला ’गंमत’ पहायला बोलावलेलं असतं . ती गंमत पहायला आम्ही पोहोचल्यानंतर अपेक्षेने घरभरं शोधतो की त्यांनी सांगण्याआधिच गंमत काये ते दिसतेय का पहावे , मात्र तसे काही होत नाही कारण इतका गोतावळा जमलेला पाहून बिचकलेली ती गंमत स्वत:च एका खुर्चीखाली दडलेली असते . माझ्याबरोबरचा सगळा जथ्था जेव्हा ’अय्या, अभिनंदन नवा मेंबर घरात आलाय ’ , ’ अगं बाई आली का स्वारी , कधी आली ? ’ , ’झालं हो एकदाचं स्वप्न पुर्ण’ ,’ नाव छानसं ठेवा हं’ वगैरे चित्कारत असताना मी अभावितपणे विचारते , ” अगं बाई म्हणजे हा कुत्रा ही गंमत आहे होय ?? ’ …. यावर शेजीबाई वसकन माझ्या अंगावर धावून येत ओरडतात ’कुत्रा आहे का तो ???? आमचा फ़ॅमिली मेंबर आहे तो !! “

आता माझ्या आयूष्यातला आधिचाच सगळा गदारोळ आयूष्याला पुढे ढकलत असताना एक नवा प्रश्न उभा ठाकतो सामोरी ,” कुत्र्याला कुत्रा म्हणावे का ?? आणि म्हटले तर नेमके काय चुकले ??? माणसाला नाही का आपण माणूसच म्हणत !!! ” .. अर्थात शेजीबाई ज्या त्वेषाने धावून आलेल्या असतात ते पहाता ते फॅमिली मेंबरबाबतचं वाक्य गांभीर्याने घ्यायलाच हवं अशी परिस्थिती असते !! नाही मुद्दा काये की याच फॅमिलीतल्या कुठल्याही मेंबरला या नव्या मेंबरच्या प्राणीनामाने (खऱ्या) हाक मारली तर चालेल का अशी शंका माझ्या मनात डोकावते …. म्हणजे मला प्रश्न पडतातच नं, एरवीही माझा गोंधळ होतो, त्रिशंकू होतो . अश्यावेळी  मात्र माझाच  ’धोबी का कुत्ता’ झाल्यासारखे वाटते …. !! मी माझा रामबाण उपाय अमलात आणते ’मौन’ धारण करते. एका कोपऱ्यात तो नवा फॅमिली मेंबर आणि दुसऱ्यात मनूष्यसमाजाने नुकतीच वाळीत टाकलेली मी अशी रवानगी होते.

मौन बोलण्याचे असू शकते , विचारांना म्य़ूट करता येत नाहीच नं… आणि तसेही या शेजारच्या काकूंना द्यायच्या प्रतिउत्तरांच अक्षरश: पीक येतं डोक्यात मग !! माझा राग त्या प्राण्यावर कधीच नव्हता , नसणारच…. खोडी काढल्याशिवायही धावून येणारी जमात माणसाची हे मान्यच आहे मला. मी काही श्वानद्वेष्टी वगैरे नाही. कुत्रा हा माणसाचा सच्चा मित्र असतो. माणसांकडे दुर्मिळ असणारा ’इमान’ हा गुण कुत्र्यांमधे मुबलक असतो. कुत्री भुंकून चोरांना घाबरवतात. पोलिसांची मदत करतात. ’हम आपके’ वगैरे सिनेमांमधे हिरो हिरॉईनला भेटवतात सगळ सगळं मान्य. पण मला कुत्रा पाळायला नाही आवडत, म्हणून काही कोणी कुत्रा विशेष राग करत नाही माझ्यावर. …खरं सांगते डोक्याच्या शेतीत पीक आलं नं की काय उगवेल सांगणं कठीण… पीकावरून वाटलं शेतात नाग, साप, गांडूळं वगैरे पण तर शेतकऱ्याचे मित्र असतात मग त्यांना आपण त्याच नावाने हाक मारल्यावर कोणी शेतकरी असा फावडं, कुदळ घेऊन आपल्याला खणत नाही. मग एका प्राण्याला एक न्याय आणि दुसऱ्याला दुसरा , हे का ???? … मी लगेच ठरवते सगळे मुद्दे आपणही गुरगूरत काकूंसमोर मांडावे पण काकूंचा मगाचा आवेश आठवतो आणि मी ते वळवळणाऱ्या विचारांचे साप, गांडूळ शेतात परत पाठवत गप्प बसते .

तिकडे जथ्था नव्या मेंबरचं ’बारसं’ करत असतो . मला या विषयात गती नाही हे जथ्थ्याच्या लक्षात आल्यामूळे मी आणि कितीही रस असला तरी बायकांच्या ’चर्चेत’ भाग घॆऊ शकत नसल्यामूळे तो नवा ’अनामिक’ मेंबर दुर्लक्षित होतो. ’टॉमी’ , ’ग्रेसी’, ’जॅकी’ वगैरे नावांबाबत मतं मांडली जातात . ही नावं ठेवण्याची टूम म्हणजे गोऱ्या साहेबाच्या दिडशे वर्षांच्या अत्याचाराचा सुड घेण्याच्या उद्देशाने निघाली असावी की काय असाही विचार येतो मनात माझ्या.  ’पेट नेम’ घरासाठी असलं तरी हे नेम दिलेलं पेट घेऊन फिरायला जाणारी, पेट ओढेल त्या दिशेला वहावत जाणारी मंडळीही आठवतात मला अचानक.

सगळ्या विचारांच्या गर्तेत मी मनातच गुपचूप हसते जराशी .

काहितरी नावं ठरलेलं ते पिल्लू कोपऱ्यात निवांत पहूडलेलं असतं. त्याच्या चेहेऱ्यावर अखंड शांतता असते. क्षणभर हेवा वाटतो मला त्याचा…. वाटतं हा काय विचार करत असेल आता ?? कितीही फॅमिली मेंबर झाले तरी ते माणसाला ’माणूसच’ म्हणत असतील का ?? ….  तो कुत्रा डोळ्यांच्या कोनातून माझ्याकडे पाहून खट्याळ हसतोय की काय भास व्हायला लागतो मला . अनेक प्रश्न पडलेली मी आणि संतपदाला पोहोचलेला तो.

तिथून घराकडे यायला निघते मी . वाटतं अश्या काका काकू अनेक असतात , आपली मत लादणारेही कमी नसतात.

पण माझी चिडचिड इतकीच नाहीये/ नसावी आणि काहितरी आयाम आहे तिला नक्कीच. काय खटकतय नेमकं ???…. दादोजीं आणि वाघ्यालाही तोच न्याय लावला जातो .. असावे आपण सगळे खरच एकाच फॅमिलीतले :( …. आपलं नेहेमीचं अन्यायाविरुद्ध लढावं की आपल्या मनातल्या निष्ठा, श्रद्धा अश्या मुर्खपणाने ढळत नाहीत म्हणुन दुर्लक्ष करावं ?? … पुन्हा तेच, तेच प्रश्न त्याच डोलकाठ्या ….. काथ्याकूट नुसता माझा.

त्रिशंकूला शोधायला मी चिडून हताशपणे पुन्हा एकवार आकाशाकडे पहाते , ढगांआड एक व्यक्ती गोड हसते ….म्हणते , “अगं किती विचार करशील ??? बाकि एक सत्य अंतिम असतं की आपण स्वत:ला इतकं गांभीर्याने घेऊ नये कारण तितकं गांभीर्याने आपला विचार करायला इतर कोणाला वेळ नसतो …. की मग  इतर कोणी घेत नाहीच नं गांभीर्याने मग निदान आपण तरी घ्यावं स्वत:ला ???? …. हे करावं की ते ??? झाला झाला बघ माझाही ’त्रिशंकू’ झाला … मोठ्यामोठ्यांचा अजूनही होतो , तू तर लहान आहेस अजून . !!! “

” माझा सल्ला ऐकणार असशील तर एक कर , तू एकदा in tune with the tune वाचच  ;) :)  …. मला पटलय ते तत्त्वज्ञान , या सगळ्या यूनिवर्सल केयॉस मधून कॉसमॉस वगैरे वगैरे …. थोडक्यात काय कशात काही अर्थ नसतो तेव्हा त्रास करून घेऊ नकोस…. मौनं सर्वाथ :) :) … कसें !!! ” …. दोन दात लखकन पुढे चमकतात …..

आता मात्र माझ्या अंगावर खरच शहारा आलेला असतो !!

बीजं….

 

मनात काहितरी विचार आले आणि अलगद ते कागदावर उतरले…. मी जे लिहीले होते ते वाचून आश्चर्य वाटण्याची माझ्यावरच वेळ आली होती ….

तेव्हा वाटलं :

लेखणीने सात्त्विकतेचा
बुरखा उतरवून ठेवला
अन
पडद्यामागच्या शब्दांनी
कागदावर प्रकट डाव मांडला !!

आधि परके वाटलेले माझेच शब्द पुन्हा वाचले आणि आपलेसे वाटू लागले ते मग….

वेदनेनं वांझोटं असू नये
आणि वैफल्यानेही षंढ नसावं,
एकत्र येऊदे दोघांनाही
त्यातूनच आशेचं  ’बीज ’ रूजावं !!

आपण म्हणतो नं , When the going gets tough the tough gets going :)

(पुन्हा एकवार तेच म्हणेन की असलं काही मनात उमटणं किंवा मनात येतं ते शब्दापर्यंत पोहोचणं यात मला अमृता प्रीतम सापडते !!)

फारश्या सोवळ्या नसलेल्या शब्दांचं इतकं प्रकटं माझ्या मनात येणं हे मलाच नवीन असल्याने अर्थातच अगदी भीत भीत पोस्टतेय हे!! :)

हरवलेले शब्द …

 

रोजच्यासारखाच उगवलेला अजून एक दिवस संपतो ,

डोळे अलवार मिटतात, रात्र होते …

एक एक चांदणी एक एक तारा डोळे चोळत उठतो ,

जागेपणीचा आभास त्यांना हळूच गाठतो …

प्रत्येकाची वेगळी गाऱ्हाणी – प्रत्येकाची वेगळी मागणी,

हा चमकतो – तो लकाकतो … माझं ऐक माझं ऐकचा घोषा लावतो…

मी त्यांच्यावर रागावतेय,

ते माझ्यावर रुसताहेत….

त्यांनी सांगितलेली गोष्ट मी लिहीत नसते ,

मुद्दा हा त्यांचा चपखल असतो….

मला लिहीता येत होते तेव्हा यांनी मूळी सांगितलेलेच नसते ,

माझाही मग काही दोष नसतो….

तू काही कोणी खूप मोठी वगैरे नाहीस हं ,

ते माझ्यावर डोळे रोखतात….

माझ्या लहानखूऱ्या अस्तित्त्वाचे फासे,

भांबावून अजूनच घट्ट दाटतात…

विचारांची गुंफण होते – हातात हात ,

सप्तर्षी कधी तर कधी त्यावर व्याधाची मात ….

धृवबाळाला कधीचीच सांगितलीये मी व्यथा ,

दिवसा नाही मला ताऱ्यांच्या प्रांगणातच सुचते रे कथा….

विचारांची पाखरं  स्वैर स्वैर आकाशात ,

समजत नाही कुठे दडतात ही प्रकाशात ???

चांदण्या फेर धरून माझ्याभोवती नाचतात ,

गोल गोल रिंगणाचा आकार घेतात ….

तांबडे, गुलाबी, केशरी नी मोतीया ,

रूपेरी कपड्यांचे रंग बदलू लागतात …..

ओळखीचाच हा कट आहे मी जागी होते ,

विचारचांदण्यांचे शब्द लिहायला लेखणी सरसावते….

तेच नकोय व्हायला जे अव्याहत होतेय,

मुठीत सापडलेले शब्द मग मी घट्ट पकडू पहातेय ….

काळ्या ढगाआड सुर्याचं कारस्थानं ,हळूच तो येतो – मंद मंद हसतो,

माझ्या समोरचा कागद झगझगीत स्वच्छ कोरा दिसतो !!!